In Beleggers Belangen (www.beleggersbelangen.nl) lazen we onderstaand kritisch, analyserend stukje van Peter Garstenveld over de Alitalia-soap dat we u niet willen onthouden:
Deze week brak Air France-KLM de onderhandelingen met de Italiaanse vakbonden over de overname van Alitalia af. Topman Jean-Cyril Spinetta kon zich niet vinden in de nieuwe voorstellen die de vakbonden deden. Die wijken te veel af van het pad dat sinds herfst 2007 is gevolgd en zouden de weg naar winstgevendheid veel te lange maken, meldt de luchtvaartmaatschappij vrijdag. Alitalia-topman Maurizio Prato stapte na het afbreken van de gesprekken op. Daarmee lijkt de kans op overname door Air France-KLM verkeken.
Het is maar de vraag of dat erg is. Het is Air France-KLM helemaal niet te doen om het doodzieke bedrijf Alitalia, maar om de landingsrechten op diverse bestemmingen die de Italianen hebben.
Het afbreken van de onderhandelingen vertaalt zich meteen positief in de koers van Air France-KLM. Het aandeel won op het nieuws omdat beleggers beseffen dat Air France-KLM met Alitalia een puinbak binnenhaalt waar slechts helemaal de bodem een aantal pareltjes liggen in de vorm van landingsrechten. De handel in Alitalia is donderdag stilgelegd nadat Air France-KLM zich als overnamepartner terugtrok.
Alitalia wordt al sinds mensenheugenis geplaagd door een logge, inefficiënte structuur. Bij het onderhandelingsspel gaf dat Air France-KLM de ruimte om als ijzersterke partij rustig achterover te leunen tot het danig verzwakte Alitalia zou bezwijken onder de eigen arrogantie en rotzooi. Maar de val van de regering-Prodi, die de overname door de Frans-Nederlands tandem steunde, deed de spelregels fundamenteel veranderen.
De problemen van Alitalia zijn overduidelijk. Het heeft te veel personeel, verouderde vliegtuigen, vechtende vakbonden, ruzie om de thuishaven, een enorme schuld en dat alles gemengd met een dosis chauvinisme. Als staatsbedrijf heeft het jarenlang verzuimd een efficiënt personeelsbeleid te voeren. Personeelsleden zijn nu eenmaal ook kiezers die in het geval Alitalia bij lokale verkiezingen het verschil maken. Koppel dit aan het bestaan van dertien vakbonden en het verplaatsen van de thuisluchthaven van Rome naar Milaan en het recept voor onwerkbaarheid is geboren. Een deel van het personeel vliegt daardoor dagelijks naar zijn werk en houdt dure stoelen bezet.
Prioriteit één van de koper zal dan ook het snoeien zijn in banen. Air France-KLM had tijdens de gesprekken laten doorschemeren Alitalia terug naar Rome te willen laten gaan. Dat is twee vliegen in een klap: forensend personeel bezet geen vliegtuigstoelen meer tussen Rome en Milaan en de vakbonden wordt een lekkere brok toegeworpen. Het plan zou 2.100 banen kosten. En daar hebben de vakbonden de onderhandelingen op stuk laten lopen.
Een prioriteit is ook de schuld van ruim 1 miljard euro die de maatschappij meetorst en die met 1 miljoen euro per dag groeit, aangejaagd door de hoge brandstofprijzen en de steeds terugkerende stakingen. Tot voor kort was dat geen probleem, want de overheid legde het verschil bij het staatsbedrijf iedere keer weer bij. Om die schuld te saneren is echter een kapitaalinjectie nodig die de koper natuurlijk aftrekt van de koopprijs. Of zoals Spinetta al eerder zei: ‘Alitalia kan pas toetreden als de financiën op orde zijn. De vloot van zo’n 188 vliegtuigen voldoet ook niet meer en moet drastisch worden gemoderniseerd. Ook dat kost miljoenen, zeker ook omdat Alitalia op de eigen thuismarkt stevige concurrentie ondervindt van prijsvechters als Air One.
Tot slot is er nog een scheutje – overigens noodzakelijk – chauvinisme in de vliegtuigmaatschappij. Alitalia koestert zijn Italiaanse identiteit en dat is broodnodig omdat de Italiaanse herkomst garant staat voor landingsrechten die de Italiaanse regering heeft afgesproken met buitenlandse luchthavens. Een Frans-Nederlandse organisatie met een weggemoffeld Italiaans deel zou die rechten om die reden kunnen verspelen. En daar draait het uiteindelijk om. In de luchtvaart vindt een enorme consolidatieslag plaats en het netwerk en de landingsrechten zijn de ware parel van Alitalia.
Om de boel extra gecompliceerd te maken is het kabinet Prodi gevallen. Daarmee is er geen Italiaanse regering meer die het fiat kan geven aan de overname. Politiek opponent Berlusconi maakt daar net voor de verkiezingen gebruik van om flink te stoken. Hij papt aan met het ontevreden personeel en de vakbonden en schermt met een reddingsplan van een aantal Italiaanse ondernemers. Meer is er niet bekend. Verwacht wordt dat Berlusconi zijn bemoeienis rekt tot na de verkiezingen om de stemmen van de Alitalia-medewerkers en familieden te trekken.
Al met al is Air France-KLM de sterke partij aan de onderhandelingstafel. Alitalia hangt kreunend in de touwen. Dat Air France-KLM zich nu heeft teruggetrokken is tactisch slim in de onderhandelingen. Het is zeer onwaarschijnlijk dat Alitalia sterker terugkomt. Dan heeft Air France-KLM een nog sterkere positie. Een tweede scenario is dat Alitalia failliet gaat, dan zijn de landingsrechten uit de boedel nog te koop. Het reddingsplan van Berlusconi, als het al bestaat, zal met flink tegengas uit de EU te maken krijgen als Berlusconi de Italiaanse staat garant laat staan. Dat is dus onwaarschijnlijk. In alle drie de scenario’s komt Air France-KLM sterk naar voren. Reden ook waarom het aandeel een paar procent won na afkappen van de onderhandelingen.
Als Air France-KLM uiteindelijk instapt koopt het de grootste vliegmaatschappij in Italië. Italië is binnen Europa een grote markt, zeker de Noord-Italiaanse regio, met zijn bloeiende economie. Daarnaast beschikt Alitalia over de beste slots in Italië: de maatschappij kan opstijgen en landen precies wanneer de passagiers willen vertrekken en aankomen, dus in de ochtend en avond. Het behoeft nauwelijks betoog dat bij een overname van Alitalia een flinke efficiencywinst geboekt kan worden. Decennialange staatsbemoeienis en overbodige kosten en privileges kunnen eruit worden gesneden. Daarnaast heeft het merk Alitalia met zijn verleden een sterke waarde, zeker binnen Italië en in wijdere zin binnen Europa. Air France-KLM is ook geïnteresseerd vanwege de op een na grootste thuismarkt die het zou binnenhalen. Bovendien past Air France-KLM met zijn intercontinentale netwerk goed bij Alitalia, dat sterk is in regionale vluchten.
Hoe het spel zich verder ontwikkelt, is onduidelijk. Air France-KLM noemt de mededeling over het afbreken van de onderhandelingen een ‘update’. Spinetta zegt daarin dat hij nog steeds in het project gelooft. Dat samen suggereert dat er nog een vervolg komt. Wie weet is het allemaal tactiek en zit men binnenkort weer om de tafel. Vooralsnog handhaven wij onze adviezen voor Air France-KLM: ‘verkopen’ voor de korte termijn en ‘houden’ voor de lange.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 4 april 2008 op het Romenieuws-archief.