Kerstmis is op komst en dat is op weinig plaatsen zo goed merkbaar als in Rome. Niet alleen in het straatbeeld en in de talrijke kerken merk je dat kerstmis nadert, maar ook door de organisatie van allerlei kerstgerelateerde evenementen en kerstshows. Zo is er tot 6 januari 2015 in de Sala del Bramante (Piazza del Popolo, vlak naast de Santa Maria del Popolo) een tentoonstelling met zowat 100 kerststallen te bekijken. Het is al de 39ste editie van dit evenement. Toegangsprijs: 8 euro (kinderen tot 10 jaar: 5,50 euro, 65+: 6,50 euro).
Je ziet er kerststallen in allerlei stijlen, klassiek en modern, volgens de aloude traditie ofwel erg experimenteel. Ze zijn vervaardigd uit de meest uiteenlopende materialen door kunstenaars, ambachtslieden, instellingen, verenigingen en scholen. Aan de tentoonstelling is een wedstrijd verbonden waarin de organisatoren op zoek gaan naar de mooiste kerststal. Ook de bezoekers kunnen stemmen.
Voor wie niet genoeg kan krijgen van kerststallen: in de Via Madonna dei Monti (maar enkel te bereiken langs de ingang aan de Via Tor de Conti 23) in Rome vind je naast hotel Forum, oorspronkelijk een achttiende-eeuws klooster, een huisje van de Franciskanen dat een kerststalmuseum huisvest. Op woensdag en zaterdag kan je er van 17 tot 20 u. terecht. In de periode rond kerstmis is het alle dagen open van 16 tot 20 u.
Toen keizer Constantijn in 313 bij het Edict van Milaan de vrijheid van godsdienst verkondigde en later keizer Theodosius I (379–395) het christendom als staatsgodsdienst bekrachtigde, heeft de Kerk de feestdag van de oppergod, de zon, die werd gevierd op 25 december – het feest van het licht – definitief aangeduid als de officiële geboortedatum van Christus. De Perzische zonnegod Mithras was eveneens op 25 december geboren. In 354 besliste paus Liberius (352-366) de geboorte van Christus op 25 december in Rome te vieren. Tijdens de derde eeuw dateerde men de geboorte van Christus vaak op de 14de of de 15de niesan van de joodse of Hebreeuwse kalender (omstreeks 25 maart of de lentenacht-evening). In Egypte en Palestina situeerde men de gebeurtenis ergens in mei.
De keuze voor 25 december was niet toevallig. Alles begon toen keizer Aurelianus in 274 de nationale cultus van de ‘onoverwinnelijke zonnegod’ instelde. Om de overwinning van de zonnegod op de duisternis te symboliseren, had Aurelianus het nieuwe feest vastgelegd op 25 december, in de periode van de winterzonnewende. De kerk plaatste deze dag later dus op de liturgische kalender. Voortaan zou de geboorte van Christus dus op 25 december worden gevierd, als feest van het ware licht dat de duisternis overwint. Het initiatief was een schot in de roos. Vanuit het Westen verspreidde de viering van kerstmis zich als een olievlek in de oosterse kerkgemeenschappen. De geslaagde herwaardering van de zonnegodcultus maakte de weg vrij om nog andere heidense feesten over te nemen.
De allereerste kerststal (presepio) ter wereld, toen met levende personen en dieren, werd op initiatief van Sint-Franciscus van Assisi in 1223 met toestemming van paus Honorius III uitgebeeld in het bergplaatsje Greccio, nabij Assisi. Voordien werden er weliswaar reeds geboortespelen opgevoerd, maar in 1207 had Innocentius III die verboden omdat ze blijk begonnen te geven van moreel verval. De gewoonte om Christus’ geboorte uit te beelden verspreidde zich vanuit Greccio over heel de wereld, al is het gebruik in onze streken pas sinds het begin van de twintigste eeuw wijd verbreid.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 7 december 2014. Bekijk het origineel.