Nog tot en met 25 september 2005 presenteren studenten Algemene Cultuur-Wetenschappen, Kunstgeschiedenis en Archeologie aan de Universiteit van Amsterdam, in nauwe samenwerking met het Rijksmuseum en het Allard Pierson Museum, de tentoonstelling Spiegel van het Geheugen, de fotografische verbeelding van de Romeinse Oudheid in de 19de eeuw. De tentoonstelling is te zien in het Allard Pierson Museum te Amsterdam en toont 19de eeuwse foto’s van antieke monumenten in Zuid-Italië, waarbij het werk van de fotografen sterk is beïnvloed door archeologische opgravingen en het opkomende toerisme in Rome. Het van oorsprong wetenschappelijke document, de foto, werd uiteindelijk als souvenir mee naar huis genomen.
De rijke collectie 19de eeuwse foto’s van het Rijksmuseum, – nooit eerder op deze wijze tentoongesteld – vormt de basis van Spiegel van het Geheugen. Aan de hand van verschillende objecten maakt de bezoeker als het ware een ‘Grand Tour’ langs verschillende Romeinse ruïnes in Zuid-Italië. 19de eeuwse foto’s van beroemde fotografen zoals Altobelli, Sommer en Jones vormen de basis daarvan. Spiegel van het Geheugen brengt de bezoeker terug naar de wortels van het toerisme, waarbij reisgidsen, kaarten, prenten en souvenirs uit die tijd de reis compleet maken.
De tentoonstelling behandelt de volgende thema’s:
De perfecte ruïne
“Geen schonere ruïne ter wereld dan het Colosseum!” In de 19de eeuw bestond er een geromantiseerd beeld van de Romeinse Oudheid en men probeerde dit beeld vast te leggen door antieke ruïnes te fotograferen. Vooral het Colosseum was een geliefd onderwerp: het ultieme voorbeeld van de perfecte ruïne. Op Spiegel van het Geheugen zijn verschillende geromantiseerde foto’s van onder andere Calvert Jones te zien.
Van koeienveld tot nationaal monument
Het Forum Romanum ondergaat in de 19de eeuw een transformatie van koeienveld tot archeologische opgraving. De wijze waarop het Forum binnen de 19e eeuwse fotografie werd verbeeld, zegt veel over de culturele ontwikkelingen in deze periode. De Romeinse Oudheid diende als uitgangspunt bij de vorming van de nationale Italiaanse identiteit. Foto’s van onder anderen Gioacchino Altobelli en Pompeo Molins illustreren dit.
Het geïsoleerde monument
Bij het fotograferen van een monument kan ervoor gekozen worden om de omliggende omgeving er niet bij te betrekken. Het monument wordt door deze compositie uit zijn historische én ruimtelijke context gehaald. Deze ‘ideale’ invalshoek wordt door vele fotografen gebruikt. Zo is op een foto van James Anderson de boog van Constantijn geheel los van zijn omgeving te zien.
De reis naar Zuid-Italië
Niet alleen waren antieke monumenten erg populair bij de toeristen in de 19de eeuw, maar was er ook veel animo voor afbeeldingen van monumenten ín het landschap. De nadruk ligt dan niet op de monumenten zelf, maar op het pittoreske landschap er om heen. Vooral plaatsen in Zuid-Italië, die dankzij technologische ontwikkelingen zoals de trein beter bereikbaar werden, waren populair.
Van wetenschappelijk document tot souvenir
Eind 19de eeuw was Giorgio Sommer onder de toeristen de meest populaire fotograaf in Napels. Hij verkocht hen de foto’s, die hij in opdracht van de beroemde archeoloog Fiorelli van de opgravingen in Pompeii had gemaakt. Het oorspronkelijk wetenschappelijk document werd als souvenir mee naar huis genomen als foto, ansichtkaart of album. Verschillende van deze souvenirs zijn terug te vinden op de tentoonstelling.
Spiegel van het Geheugen brengt de bezoeker terug naar de wortels van het toerisme en is een bron van herkenning voor iedereen die Italië heeft bezocht. Voor de bezoeker is de catalogus een leuk souvenir om mee naar huis te nemen. http://cf.uba.uva.nl/apm/
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 28 juni 2005 op het Romenieuws-archief.