De zeer prestigieuze tentoonstelling rond het leven en werk van filmregisseur Stanley Kubrick sloot vorige zondag definitief de deuren in het Gentse Caermersklooster. Op vier maanden tijd lokte de tentoonstelling maar liefst 32.000 bezoekers. Deze opkomst betekent een opsteker voor het Filmfestival Gent en de provincie Oost-Vlaanderen, voor wie het binnenhalen van deze grootse, en ook erg dure, tentoonstelling een zeker risico betekende. Bijzonder leuk is dat de mensen die deze prachtige en zeer leerrijke expo hebben gemist een tweede kans krijgen: en wel in Rome. Van oktober 2007 tot januari 2008 wordt Rome de volgende stad waar Stanley Kubrick halt houdt. De regisseur van Spartacus had het zelf nog moeten meemaken!
Stanley Kubrick is zonder meer één van de meest bijzondere regisseurs uit onze filmgeschiedenis. Met films als Spartacus, Dr. Strangelove, 2001 A Space Odyssey, The Shining, Barry Lyndon, Full Metal Jacket, A Clockwork Orange en Eyes Wide Shut leverde hij enkele mijlpalen af om ‘U’ tegen te zeggen. Reden te meer voor het Deutsches Filmmuseum uit Frankfurt om voor het eerst een grootschalige tentoonstelling op te zetten rond zijn werk. De goede afloop van de Gentse tentoonstelling zal overigens meer dan waarschijnlijk leiden tot nieuwe samenwerkingen tussen het Filmfestival en het Deutsches Filmmuseum, dat de tentoonstelling op poten zette.
Na Frankfurt am Main, Berlijn en Melbourne was de Stanley Kubrick-tentoonstelling van 5 oktober 2006 tot 7 januari 2007 te bewonderen in het Gentse Caermersklooster, dit dankzij de samenwerking tussen de provincie Oost-Vlaanderen en het Filmfestival Gent. In nauwe samenwerking met zijn vrouw Christiane Kubrick en zijn vaste producent Jan Harlan, werd de uitgebreide nalatenschap van de regisseur in kaart gebracht. Acht maanden lang doorzocht een archivaris van het Deutsches Filmmuseum zijn landgoed in St. Albans, nabij Londen.
Tijdens het voorbereidingsproces lokte het project al de bijzondere interesse bij het publiek. Acteurs die met Kubrick hebben samengewerkt zoals Nicole Kidman, Tom Cruise en Sky du Mont en collega regisseurs Sidney Pollack, Steven Spielberg, auteur Sir Arthur C. Clarke en componist Wendy Carlos ondersteunen de tentoonstelling. Warner Bros., USA en Warner Bros., Duitsland, de belangrijkste bezitter van de copyrights, zijn partner van in het begin.
Stanley Kubrick plande zijn filmprojecten tot in het kleinste detail. Daardoor is het bronnenmateriaal zeer uitgebreid: kostuums, rekwisieten, technisch materiaal, foto’s, films en ontelbare documenten maken deel uit van zijn nalatenschap. Al dat materiaal op een systematische manier archiveren en catalogeren zal jaren duren en naar alle waarschijnlijkheid een nieuw licht werpen op Kubricks werk.
Het was de eerste keer dat het gehele oeuvre van Kubrick in één expositie werd belicht, van de eerste korte documentaire Day of the Fight (1951) tot Eyes Wide Shut (1999). Aan elk van zijn dertien speelfilms is één tentoonstellingsruimte gewijd. De thema’s van de tentoonstelling vloeien voort uit de centrale onderwerpen van Kubricks films. Zijn visionaire adaptaties van invloeden uit de architectuur, het design en de eigentijdse kunsten zijn een centraal aandachtspunt in de secties over 2001: A Space Odyssey en A Clockwork Orange.
Erg bijzonder zijn Kubricks niet-gerealiseerde ‘spookprojecten’ Napoleon en Aryan Papers, die beiden uitgebreid worden gedocumenteerd. Materialen uit de nalatenschap tonen aan hoe vergevorderd Kubricks filmprojecten over het leven van de Franse keizer en zijn adaptatie van de roman Wartime Lies van Louis Begley wel waren. Voor Napoleon verrichtte Kubrick dertig jaar voorbereidend monnikenwerk, maar tot een film is het helaas nooit gekomen.
Opmerkelijke objecten op de tentoonstelling zijn het model van de ruimteschipcentrifuge uit 2001: A Space Odyssey dat het complexe samenspel tussen filmdecor en cameratechniek illustreert. Op basis van de sketches van filmsetontwerper Sir Kenneth Adam is ook een waarheidsgetrouw schaalmodel gebouwd van de War Room uit Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb (1963). De tentoonstellingsmakers besteedden ook veel aandacht aan de vernieuwende cameratechnieken, objectieven en special effects die Kubrick en zijn team ontwikkelden en die de look van zijn filmbeelden bepaalden.
Audio- en video-installaties zijn overvloedig aanwezig op de expositie. De combinatie van originele items met achtergrondinformatie, teksten, geluid en filmfragmenten verduidelijken de films voor de bezoeker. Er zijn zelfs nooit eerder vertoonde opnamen te zien met Sue Lyon, de hoofdrolspeelster uit Lolita. Ook de aanvankelijk controversiële ontvangst van Kubricks films en zijn ervaringen met censuur worden belicht, net als de niet te onderschatten impact van de muziek op Kubricks films. Via beeldschermen, ten slotte, kunnen de bezoekers bladeren in nauwkeurige reproducties van origineel archiefmateriaal.
De reizende Kubricktentoonstelling biedt de bezoeker een blik op het ontstaansproces van Kubricks films en de artistieke persoonlijkheid van de regisseur. De tentoonstellingsmakers wilden de geest van Kubricks werk respecteren en de toeschouwer enthousiast maken om zijn films te bekijken – opnieuw of voor de eerste keer. Het talrijk opgekomen publiek in Frankfurt, Berlijn, Melbourne en Gent was van oordeel dat ze in die opdracht voortreffelijk zijn geslaagd.
Dat Stanley Kubricks werk de filmgeschiedenis van de twintigste eeuw heeft beïnvloed staat als een paal boven water. Zijn carrière begon in de jaren ’40. Jazz, schaken en fotografie waren zijn belangrijkste interesses. Op 17-jarige leeftijd werd Kubrick vaste fotograaf voor Look, het filmvak leerde hij op eigen houtje.
Fear and Desire was Kubricks eerste langspeelfilm, maar Kubrick keerde zich later af van de film en verbood verdere vertoningen. Met Killer’s Kiss en The Killing herdefinieerde hij de film noir en demonstreerde hij zijn talent voor verhaalstructuur en filmische compositie. De antioorlogsfilm Paths of Glory, met Kirk Douglas in de hoofdrol, is zijn eerste grote meesterwerk. Maar de echte grote doorbraak kwam er met Spartacus, het epos over de slavenrevolutie in het oude Rome. Dankzij die film kreeg hij de onafhankelijkheid die hij altijd had gezocht.
Sinds Lolita, gebaseerd op de gelijknamige schandaalroman van Vladimir Nabokov, zijn alle Kubrickfilms geproduced in Engeland. Met de oorlogssatire Dr. Strangelove or: How I Learned Stop Worrying and Love the Bomb, wist Kubrick zijn positie te verwerven als meest eigenzinnige regisseur van de moderne cinema. In 1968 rondde hij het meest ambitieuze project uit zijn carrière af: 2001: A Space Odyssey. Voor de bijzondere special effects werd de film terecht bekroond met een Oscar. Die originele Oscar is overigens ook te bewonderen op de tentoonstelling. Stanley Kubricks compromisloze manier van werken en zijn passie voor detail karakteriseert ook zijn latere films: A Clockwork Orange, The Shining en Full Metal Jacket. De regisseur stierf op 7 maart 1999, kort nadat hij Eyes Wide Shut had afgewerkt.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 11 januari 2007 op het Romenieuws-archief.