Op zondag 28 mei 2006 om 18 u. heeft in Rome een uniek concert plaats van alle bewaarde werken van de laatste ‘fiammingo’ in de pauselijke kapel, met name de Brabander Christiaan van der Ameijden (+1605), tijdgenoot en collega van Palestrina. De pauselijke kapel oftewel Cappella Sistina vormde in de 15de en 16de eeuw een van Europa’s leidende muziekgezelschappen. Het concert begint om 19.30 u. en heeft plaats in de Santa Maria dell’Anima (vlakbij de Piazza Navona).
Vanaf het begin was de invloed van de Zuid-Nederlandse polyfonie groot. Zangers uit de zogenaamde eerste generatie, zoals Guillaume Dufay, maakten er al deel van uit. Josquin des Prez en Arcadelt horen tot de latere grootheden. Bovendien bestond het repertoire grotendeels uit polyfone zangen van de Vlaamse, Brabantse, Henegouwse en Artesische meesters. In de 16de eeuw zien we een geleidelijke afname van het aantal zangers uit onze contreien in de Cappella Sistina.
Vanaf 1565 was er in feite nog maar één, de net al genoemde Christiaan van der Ameijden. In 1593 en 1594 was hij als mastro di cappella van de Cappella Sistina de directe collega van Palestrina die die functie uitoefende in de Sint-Pieter. In polyfone zang worden verschillende melodische draden door elkaar verweven, waarbij iedere stem haar eigen melodie zingt. Deze stijl is geleidelijk ontstaan vanuit het Gregoriaans (een monodische zang, d.w.z. met slechts één enkele melodie), doordat men tegenover die ene melodie een andere ging plaatsen.
Met name in de 15de en 16de eeuw ontwikkelde dit zich tot een kunst van hoog niveau, waarbij de Zuidelijke Nederlanden het centrum en de spil vormden. Meesters uit dit gebied waren overal in Europa actief, vooral ook in Italië, en hun stijl beïnvloedde het hele muziekleven van die periode. Rond 1600 zal dan een nieuwe stijl de polyfonie aflossen en begint het tijdperk van de Italiaanse hegemonie in de muziek (later gevolgd door een Duitse en Franse).
Ook al associëren wij de Nederlanden meestal met de schilderkunst, toch was deze muziek wellicht de grootste culturele invloed van onze contreien op Europa en Italië en Rome in het bijzonder. Christiaan van der Ameijden was ook zeer actief in de toenmalige Duits-‘Nederlandse’ kolonie in Rome, met name in de kerk Santa Maria dell’Anima.
In die kerk zal dit concert dan ook plaatsvinden. Het grafmonument voor Van der Ameijden bevindt zich nog steeds in deze kerk. Bij gelegenheid van de vierhonderdste sterfdag van Christiaan van der Ameijden werd een uitgebreide biografie van deze componist gepubliceerd (van de hand van Michiel Verweij, in het Nederlands) door Het Noordbrabants Genootschap (‘s-Hertogenbosch, 2005).
Programma:
Missa Fontes et omnia;
madrigaal Quel dolce suon;
Magnificat.
Uitvoerenden: Cantus Modalis, o.l.v. Rebecca Stewart.
Met twee korte voordrachten (elk ca. 8 minuten) door Michiel Verweij (in het Duits).
Organisatie: Santa Maria dell’Anima en het Deutsches Historisches Institut.
Plaats: S. Maria dell’Anima (bij de Piazza Navona), 28 mei 2006, 18 u.
Michiel Verweij schreef eerder een Nederlandstalige bezoekersgids over de Santa Maria dell’Anima in Rome (Rotterdam, Ad. Donker, 2003, met 15 illustraties), te bestellen via de boekhandel of in Rome zelf (goedkoper) verkrijgbaar bij de kerk. Voor zover bekend is dit de enige bezoekersgids van een monument in Rome, die oorspronkelijk in het Nederlands geschreven is.
De Santa Maria dell’Anima, de oude kerk van het Heilige Roomse Rijk en nu de kerk van de Duitsers en Oostenrijkers, bevat tal van monumenten uit de Lage Landen, o.m. het graf van de Leuvense theoloog Henricus Gravius (+1591) en de ‘Leuvense’ paus Adrianus VI, alsmede een heuse Brabantse kapel. De kerk bevindt zich in de Via dell’Anima, vlakbij Piazza Navona.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 23 april 2006 op het Romenieuws-archief.