In het Complesso del Vittoriano in Rome is een belangrijke tentoonstelling begonnen die volledig is opgebouwd rond Il Principe , het wereldberoemde boek van Niccolò Machiavelli dat hij in 1513 schreef en ook vandaag nog steeds wordt gelezen. In het Nederlands staat het werk bekend als De Vorst of De Heerser. Talrijke prestigieuze musea uit binnen- en buitenland en andere belangrijke instellingen hebben bijgedragen tot de totstandkoming van deze expo. Er is materiaal te zien uit particuliere verzamelingen dat nooit eerder aan het publiek werd getoond. Wie ook maar enige interesse heeft in de geschiedenis van Italië mag dit niet missen. Een extra reden om een kijkje te gaan nemen: de tentoonstelling is gratis toegankelijk en dat gebeurt zelfs in Rome niet iedere dag. Te bezoeken tot 16 juni 2013.
Dat de tentoonstelling precies nu wordt opgezet is natuurlijk geen toeval. Het is dit jaar precies 500 jaar geleden dat Macchiavelli zijn Il Principe uitbracht. Die verjaardag is goed voor allerlei activiteiten, waarvan deze tentoonstelling tot de belangrijkste behoort. Niccolò Machiavelli was een Italiaans staatsman en schrijver en wordt beschouwd als een van de belangrijkste politieke denkers van de renaissance. Zijn bekendste werk, De Vorst, beschrijft een aantal sluwe en gewetenloze methodes om als heerser de macht te verkrijgen en te behouden.
Het is rond dit boek dat de tentoonstelling is opgebouwd. Er zijn in het Vittoriano manuscripten, documenten en originele uitgaven te zien, maar ook artefacten en talrijke kunstwerken. De tentoonstelling legt vooral de nadruk op het belang en de impact die het boek heeft gehad op de culturele geschiedenis van Italië en dat van belang was voor zoveel schrijvers, politici en intellectuele van de 16de eeuw tot vandaag.
De tentoonstelling is verdeeld in zes secties. Eerst wordt een tijdsbeeld van Macchiavelli geschetst, de historische context waarin hij leefde, met aandacht voor de belangrijkste gebeurtenissen en protagonisten uit die periode. Vervolgens is een onderdeel gewijd aan Dell’arte della Guerra , dat hij schreef tussen 1516 en 1520, met de militaire en politieke opvattingen van de auteur.
Het boek Il Principe staat uiteraard centraal. Het boek bezorgde Macchivalli eeuwige roem en werd het meest invloedrijke en beruchte politieke traktaat ooit. Schitterend zijn de prestigieuze gedrukte eerste exemplaren die in 1532 na de dood van de auteur werden uitgegeven in Rome en Florence. Maar de hoofdvogel wordt meteen afgeschoten door dit onderdeel te beginnen met één van de negentien originele handschriften die nog steeds bestaan. Er is ook aandacht voor de belangrijkste vertalingen van Il Principe, ondermeer in het Frans, het Engels en in het Latijn tussen de 16de en 17de eeuw.
Ten slotte is er aandacht voor de relatie van Machiavelli met de klassieke Romeinse auteurs. Omvangrijker en misschien ook belangrijker dan Il Principe zijn de Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio (Gesprekken over de eerste tien boeken van Titus Livius). Het is niet precies bekend wanneer deze Discorsi geschreven zijn, maar Machiavelli’s eigen verwijzing ernaar in Il Principe (hoofdstuk II) geeft aan dat de Discorsi reeds voor 1513 geschreven moeten zijn. Zijn denkbeelden over macht en politiek gaan door als het voorbeeld van de cynisch-realistische benadering van politieke macht. De tentoonstelling sluit met een aantal exemplaren van Il Principe die eigendom zijn of waren van beroemde personen of hun getuigenis over hoe Il Principe hun leven beïnvloedde.
Niccolò Machiavelli (3 mei 1469 – 22 juni 1527), geboren en gestorven in Florence, werd ambtenaar van zijn stad en in 1498 secretaris van de tweede kanselarij. Hij reorganiseerde de burgermilitie, maakte vele gezantschapsreizen en vertoefde, als agent van Florence, enige tijd bij Cesare Borgia. Dat de familie De’ Medici in 1512 terug aan de macht kwam, werd Machiavelli in 1513 verbannen.
Zijn meest bekende werken, Il Principe en Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio die tijdens zijn ballingschap zijn geschreven, hebben beide betrekking op de vraag naar de oorzaken van verval en opkomst van staten, alsmede naar de wijze waarop staatslieden staten in stand kunnen houden. In Il Principe, waarvan het eerste manuscript gereed was in 1513, betoogt hij dat een regering, om vóór alles te streven naar het handhaven van de macht, niet de regels van de moraal hoeft toe te passen, maar dat haar alle middelen tot dit doel zijn geoorloofd. Politiek is volgens Machiavelli doel in zichzelf, namelijk behoud en vergroting van macht, met het succes daarin als enige maatstaf.
Hij had geen behoefte aan erediensten of aan een God en hij bestempelde de toenmalige religie als een verzinsel en volksbedrog. Voor het verscheurde Italië van zijn tijd zag hij als oplossing de instelling van een absolute monarchie. In de Discorsi, die hij tussen 1516 en 1519 schreef, boog hij zich over de vraag welke staatsvorm steden grootheid bracht. Machiavelli koos hiervoor een republikeinse regeringsvorm. Voor staten die zich reeds geruime tijd hadden gevestigd, achtte hij echter een aandeel van het volk in het bestuur noodzakelijk.
Machiavelli heeft geen systematische politieke theorie ontwikkeld, maar zijn politieke ideeën in de vorm van losse opmerkingen over bijzondere historische situaties en voorvallen naar voren gebracht. In 1519 keerde hij terug naar zijn vaderstad. Door bemiddeling van Giulio De’ Medici kreeg hij de officiële opdracht voor een ‘Geschiedenis van Florence’. Hij schreef deze Istorie fiorentine (waarvan acht boeken gereed kwamen) geheel naar het antieke voorbeeld (Livius), om aan te tonen hoe noodlottig de verdeeldheid is.
Hij geeft blijk van een ruime mensenkennis en van cynisme, door alles aan boze driften en eigenbaat toe te schrijven. Net als vele van zijn tijdgenoten stelde hij de Rooms-Katholieke Kerk verantwoordelijk voor de in Italië heersende politieke corruptie en het morele verval. Zijn stijl is voortreffelijk; hij staat kritisch ten opzichte van de bronnen.
Als echt humanist nam Machiavelli ook actief deel aan het literaire leven van die tijd: men heeft van hem de uitstekende (lichtzinnige) komedie La mandràgola (omstreeks 1513), schitterend van observatie en karaktertekening. Een tweede, La clizia (1525), de knappe novelle Belfagor Arcidiavolo, een onvoltooid gebleven satire L’asino d’oro en voorts prachtig geschreven brieven. Ten slotte moet Macchiavelli ook de auteur zijn van een aantal (anonieme) carnavalsliederen met een zeer frivool wuft karakter.
Il Principe di Niccolò Machiavelli e il suo tempo. 1513 – 2013
Tot 16 juni 2013
Complesso del Vittoriano (Salone Centrale)
Via San Pietro in Carcere
Dagelijks van 9.30 u. tot 19.30 u.
Toegang tot uiterlijk 45 minuten voor sluitingstijd
Gratis toegang
Informatie: 06 678 06 64
Website
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 4 mei 2013. Bekijk het origineel.