De man die op 13 mei 1981 op het Sint-Pietersplein in Rome het vuur opende op paus Johannes-Paulus II, de inmiddels 46-jarige Turk Mehmet Ali Agca, wordt waarschijnlijk vandaag of morgen vrijgelaten. Een Turkse rechtbank is met de vrijlating van Agca akkoord gegaan omdat hij zijn gevangenisstraf heeft uitgezeten. Op het Vaticaan was gisteren nog niemand op de hoogte van de nakende vrijlating. Het motief van de aanslag blijft een mysterie. Sommigen vermoedden dat de geheime diensten van communistische regimes betrokken waren, maar dat is nooit bewezen. De magistraat die destijds het onderzoek leidde, verwacht dat de samenzweerders van weleer Agca zelf weleens zouden kunnen liquideren om hem voorgoed het zwijgen op te leggen. De paus raakte zwaargewond, maar zou later zijn aanvaller in de gevangenis opzoeken en hem vergiffenis schenken voor zijn daden. Toen Johannes-Paulus II vorig jaar overleed, wou Agca de uitvaartplechtigheid bijwonen, maar dat werd hem geweigerd. Agca bracht negentien jaar in Italiaanse gevangenissen door. In 2000 werd hij uitgeleverd aan Turkije, waar hij twee straffen moest uitzitten voor feiten waarvoor de Turkse rechter hem had veroordeeld: een bankoverval en de moord op een Turkse journalist in 1979.
Ferdinando Imposimato, de magistraat die destijds het onderzoek leidde, verklaarde dat het voor Ali Agca wel eens moeilijker zou kunnen worden vergeving te krijgen van degenen die met hem samenzweerden tegen de leider van de katholieke kerk. Eenmaal vrij, zal hij bijzonder op zijn eigen veiligheid moeten passen. De kans zit er in dat Agca zelf wordt vermoord, verklaarde de magistraat tegenover de krant Il Messaggero. Op het ogenblik van de aanslag was de Turk 23 jaar oud. Het motief is steeds een mysterie gebleven. Imposimato gaat ervan uit dat Ali Agca een gewone beroepsmoordenaar was en werd ingehuurd door Bulgaarse agenten namens de Russische geheime dienst KGB, dit in een complot om een van de meest gezaghebbende critici van het communisme in Europa uit de weg te ruimen. Maar die KGB-theorie is nooit voor een rechtbank bewezen en Ali Agca bleef de zaak zelf troebel houden door met steeds nieuwe versies van de feiten voor de pinnen te komen. Als hij natuurlijk zelf al wist door wie hij was ingehuurd. De nu gepensioneerde Imposimato is ervan overtuigd dat de vroegere kompanen van de Turk hem nu waarschijnlijk voor alle zekerheid voorgoed het zwijgen willen opleggen. Er moeten nog altijd mensen rondlopen die er beducht voor zijn wat die man over de aanslag zou kunnen vertellen, aldus de magistraat.
Het Vaticaan heeft terughoudend gereageerd op het nieuws over de op stapel staande vrijlating. “Niemand heeft ons op de hoogte gebracht”, aldus kardinaal Angelo Sodano, de “nummer twee” van het Vaticaan. “Wij respecteren de justitiële bevoegdheden in andere staten”, verklaarde hij gisteren tegenover de krant La Republicca. Over verdere details wou de kardinaal zich niet uitspreken. Ook paus Benedictus XVI nam geen standpunt in.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 11 januari 2006 op het Romenieuws-archief.