Het bericht circuleert inmiddels wereldwijd: na een strijd van vijf jaar heeft de Amerikaanse hamburgerketen McDonald’s zich noodgedwongen teruggetrokken uit het Zuid-Italiaanse Altamura in de regio Puglia.
De hamburgerketen sluit haar vestiging wegens te zware concurrentie van een zekere Luca Digesù, een ogenschijnlijk simpele bakker die uitsluitend Italiaanse specialiteiten verkoopt en die bij de plaatselijke bevolking veel beter aanslaan dan cheese- en hamburgers.
De overwinning van David op Goliath wordt in Italië op veel gejuich onthaald, en voedt vooral de Slowfood-beweging. Weg met de brol, we gaan voor de goeie, eerlijke dingen, klinkt het bij de organisatie.
De sluiting van d McDonald’s-vestiging in Altamura wordt gezien als een zege van de Europese keuken op het geglobaliseerde fastfood. Bakker Digesù zegt dat het niet zijn bedoeling was om McDonald’s te dwingen tot een sluiting. Hij had alleen de 65.000 inwoners van Altamura puur Italiaanse kwaliteitsproducten als gevulde panini voorgeschoteld, iets wat de Italianen blijkbaar massaal verkozen boven de geprepareerde hamburgers en chicken nuggets.
Altamura is vooral beroemd voor zijn goudgele brood met knapperige korst dat minstens een week vers blijft. Ook de panini met onder meer mortadella, mozzarella en eieren van ‘Signore Digesù’ worden meer dan gewaardeerd.
In 2001 opende McDonald’s een fastfoodrestaurant in het centrum van Altamura. De Amerikaanse firma haalde zich meteen de woede van voorstanders van de lokale gastronomie op de hals. Zij gingen de strijd aan met de fastfoodgigant als ‘De Vrienden van Cardoncello’, genoemd naar een paddenstoel. De rijen voor de bakkerij van Digesù werden alsmaar langer.
In juli 2003 werd het brood uit Altamura ook nog eens erkend door de Europese Unie als een beschermd regionaal product, uiteraard dank zij het nodige lobbywerk, . De bekende clown, Ronald McDonald, de mascotte van de hamburgertent, moest daarna met lede ogen toekijken hoe het klantenbestand bij McDonald’s alsmaar kleiner werd. De Italianen bleven kiezen voor fijn en lekker brood en, vooral, lekkere snacks. De sluiting van de Amerikaanse zaak kon niet uitblijven.
Na een strijd van vijf jaar heeft McDonald’s eindelijk zijn conclusies getrokken en zich nu effectief teruggetrokken uit het Zuid-Italiaanse Altamura. Daarmee zegeviert de Europese keuken op geglobaliseerde fastfood.
Het verhaal doet denken aan het ontstaan van de befaamde Slowfood-beweging, die werd opgericht toen dezelfde hamburgergigant McDonald’s, na een lange juridische strijd en na een referendum (net iets meer dan de helft van de Romeinse bevolking stemde na veel lobbywerk tijdens een volksraadpleging in met de komst van McDonald’s…) in het historische hart van Rome een restaurant opende.
De Italiaanse journalist Carlo Petrini organiseerde toen meteen een betoging waarin hij en enkele volgelingen uit protest zwaaiden met schotels penne. Kort daarop werd de Slow Food-beweging een feit. De rest is geschiedenis. De organisatie Slow Food groeide uit tot een internationale beweging.
Petrini publiceerde daarover een manifest in boekvorm. Dat is in Nederlandse vertaling nog steeds verkrijgbaar onder de titel Slow Food. Over het belang van smaak. Rustig genieten van lekker eten, eerlijke producten en streekgerechten als tegengif tegen de waanzin van de fastfood-cultuur vormen het uitgangspunt van dit boek.
De Slow Food-beweging telt tegenwoordig wereldwijd zo’n tachtigduizend leden en groeit snel. Maar meer dan wat ook is het een idee, of liever een verzameling ideeën die de basis vormt van de overtuiging dat voeding een essentieel onderdeel is van het leven en dat daarom de kwaliteit van het leven onvermijdelijk verbonden is aan het genieten van gezond, smakelijk en gevarieerd eten.
Precies het tegenovergestelde van ‘fast food’, bedacht om haastig en gedachteloos te consumeren. Met als enig positief aspect dat je het onmiddellijk kunt herkennen omdat het allemaal op elkaar lijkt en dat de prijs relatief laag is door standaardisering grootschalige inkopen.
Slow Food daarentegen staat voor het inzien hoe belangrijk voeding is, door te leren genieten van de diversiteit in smaken en recepten, de vele verschillende productiegebieden en producenten te leren kennen en door de wisselende seizoenen en de sociale functie van eten te respecteren.
In het voormelde boek komen de vier kernbegrippen en belangrijkste ontwikkelingsfasen van Slow Food aan de orde. Het eerste deel beschrijft de opstand tegen McDonald’s en het ontstaan van de beweging in Italië. Het tweede deel de rijkdom aan exploitatiemogelijkheden van de mens in zijn eigen omgeving.
Het derde behandelt de noodzaak om mensen les te geven in smaak. En in het laatste deel komen de inspanningen aan bod om dier-en plantensoorten te behouden en traditionele producten weer op de markt te brengen. Tot slot is een beknopt overzicht toegevoegd van de verschillende soorten activiteiten van de beweging.
Voor deze nederlandstalige uitgave heeft Mac van Dinther, redacteur van de Volkskrant, Carlo Petrini geïnterviewd. Petrini woont in zijn geboorteplaats Bra (Piemonte). Hij schetst bovendien een fraai beeld van de in 2004 door Slow Food opgerichte gastronomische universiteit van Pollenzo (Piemonte), de eerste in zijn soort ter wereld.
Daarnaast sprak Van Dinther met de voorzitters van Slow Food Nederland, Andrea van Gemst, en Slow Food België, Dirk Martens. Zij volgen de internationale ontwikkelingen binnen de beweging op de voet en tonen zich huiverig over de bedreigende politisering.
Het boek bevat verder een overzicht van ambachtelijke en met verdwijning bedreigde streekproducten die zijn opgenomen in de zogenaamde Ark van de Smaak. Voor Vlaanderen gaat het vreemd genoeg alleen om Limburgse Stroop en Geuze Lambiek.
Het is duidelijk dat er aan dit boek nog heel wat originele producten van eigen bodem kunnen worden toegevoegd, anders is het nog maar de vraag of een tweede druk wel zin zal hebben. Want de belangstelling voor koken en voeding is tegenwoordig alleszins groter dan ooit.
Slow Food. Over het belang van smaak.
door Carlo Petrini
Uitgever: Roularta Books.
205 blz.
Richtprijs: 16 euro
ISBN: 9054667265
www.slowfood.it
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 11 januari 2006 op het Romenieuws-archief.