Vlakbij het Palazzo del Quirinale, het presidentieel paleis in Rome, vind je aan de Via Ventiquattro Maggio 43, het Casino dell’Aurora Pallavicini Rospigliosi. Hier bevindt zich het fresco van Aurora dat Guido Reni schilderde in de periode 1613-1614. Het meesterwerk werd zopas gerestaureerd.
Bezoekers kunnen het elke eerste dag van de maand (behalve op 1 januari) bewonderen van 10 tot 12 uur en van 15 tot 17 uur. De toegang is gratis, maar beperkt zich tot de centrale hal met het werk van Guido Reni. De muren werden beschilderd met landschappen van Paul (Paolo) Bril.
Het palazzo Rospigliosi-Pallavicini werd in 1603, dus kort na het Quirinaalpaleis, net als de naburige paleizen op de funderingen van de Thermen van Constantijn gebouwd die in de zeventiende eeuw verdwenen om plaats te maken voor de nieuwe pauselijke residenties.
In de kelders van het palazzo zijn nog enkele restanten van deze thermen te zien, maar er bleef weinig van bewaard.
De bouwopdracht voor het palazzo Pallavicini-Rospigliosi kwam van kardinaal Scipione Borghese, een neef van Paulus V Borghese die vanaf 1615 permanent in het Quirinaal verbleef.
De architect was Jan van Santen uit Utrecht, in Rome gekend als Giovanni Vasanzio (1550-1621). Het paleis ligt rond een binnenhof met palmbomen, laurieren, dennen en steeneiken.
De hele site, met het palazzo en het casino, wisselde na Scipione Borghese enkele keren van eigenaar. Giovanni Angelo Altemps betaalde er 115.000 scudi voor, waarbij 200 scudi extra werd gegeven voor de aanwezigheid van het Aurora-fresco.
Achtereenvolgens kwam het gebouw in handen van de familie Bentivoglio, de familie Lante en kardinaal Mazarini. In deze periode kreeg het hoofdgebouw zijn definitieve vorm.
Weetje: het palazzo deed dienst als Franse ambassade in Rome voordat die verhuisde naar zijn ruimere huidige accommodatie in het Palazzo Farnese.
In 1704 werd het paleis eigendom van de familie Pallavicini-Rospigliosi, die het nog steeds bezit. Deze familie verrijkte de decoratie en voltooide de huidige kunstgalerij. Het casino wordt tegenwoordig verhuurd voor evenementen.
De kunstgalerij, de Galleria Pallavicini, werd opgericht door kardinaal Lazzaro Pallavicini en omvat meer dan 540 schilderijen, ontwerpen, tekeningen en sculpturen. Afgezien van de collecties van de families Doria-Pamphilj en Colonna, is dit de grootste kunstcollectie van Rome die in privéhanden is.
Prins Niccolò Pallavicini raakte in 1607 bevriend met de Zuid-Nederlandse schilder Peter Paul Rubens (1577-1640), die met zijn opdrachtgever de hertog van Mantua in Genua op bezoek was.
Voor Pallavicini, die de peetvader was van Nicolaas, een zoon van Rubens, schilderde hij diverse werken waaronder dertien panelen die Christus en de apostelen uitbeelden.
Kardinaal Lazzaro Pallavicini bracht de werken van Rubens, inclusief het beroemde portret van Helena Fourment van Genua naar Rome. De reeks is nog steeds in familiebezit.
De prins leerde ook Antoon van Dyck (1599-1641) kennen, een favoriete leerling van Rubens, die voor hem het ‘Portret van een edelman’ schilderde, wellicht een portret van Niccolò Pallavicini zelf.
Het Casino dell’Aurora bevindt zich net rechts van het Palazzo della Consulta en van het rechts ervan gelegen palazzo Rospigliosi-Pallavicini, gescheiden door de terrasgewijze aangelegde binnentuin. Dit charmante zeventiende-eeuws gebouwtje dat eveneens door Vasanzio ontworpen werd, is een annex van het paleis.
Het Casino dell’Aurora, gebouwd met marmer afkomstig van de ruïnes van de thermen van Constantijn, is vooral bekend van het beroemde fresco dat door Guido Reni, de meester van het zeventiende-eeuwse classicisme, op het plafond werd geschilderd. Het fresco wordt beschouwd als één van de meest bewonderenswaardige voorbeelden van Europese schilderkunst.
De recente restauratie, uitgevoerd door Laura Cibrario en Fabiola Jatta, werd voorafgegaan door een nauwkeurig wetenschappelijk, documentair en fotografisch onderzoek en bracht minstens drie eerdere belangrijke restauraties aan het licht, die reeds in de eerste helft van de negentiende eeuw werden uitgevoerd.
De jongste interventie omvatte het verwijderen van ongeschikt stucwerk en een zorgvuldige reiniging van de afbeeldingen, waardoor de glanzende kleuren van de in Bologna geboren Guido Reni weer schitteren zoals vanouds.
Het fresco stelt Aurora voor, de Romeinse godin van de dageraad, Eos bij de Grieken. In geen enkel ander kunstwerk is de dageraad ooit zo treffend uitgebeeld. Alleen daarom is een bezoek aan dit meesterwerk een must.
De Aurora is getooid met een sluier die afsteekt tegen het donkere violet van de wolken en die het stralende wit van het opkomende licht reflecteren, het delicate oranje van de eerste zonnestralen.
Aurora jaagt de duisternis van de nacht naar rechts, over landschappen van blauwe zeeën, over verre bergen, groene heuvels en donkere bossen.
Het lijdt geen twijfel dat ze bezig is om de strijd tegen de duisternis te winnen, want de gouden strijdwagen brengt het licht mee en verspreidt reeds het warme oranje licht van de nieuwe dag. De Aurora tilt kleine bloemenkransen omhoog, vastbesloten om de sombere duisternis te doorbreken.
Tussen de Aurora en de strijdwagen van de zon bevindt zich een gevleugelde putto, die een fakkel draagt met een roodachtige vlam. Op de wagen zit een prachtige jonge Apollo, amper gekleed in een grote wapperende mantel, die net als de snel galopperende paarden die wel in de lucht lijken te springen, getuigen van de grote snelheid waarmee de dageraad eraan komt.
Het warme licht dat uit de wagen straalt, maakt de vrolijke kleuren van de kleding van de jonge meisjes zichtbaar. De vrouwen verbeelden de Uren die rond de zon dansen, alweer een triomf voor het licht.
De wolken links op de achtergrond lijken hen niet meer te deren, ze zijn niet langer donker maar krijgen te maken met het zich alsmaar verder verspreidende daglicht.
Het fresco is omlijst door verguld stucwerk, met vrouwelijke figuren en bloemmotieven. Aan de zijkanten van het fresco omsluit hetzelfde frame twee symmetrische lunetten.
Aurora had een sterfelijke echtgenoot, Tithonus, maar verkreeg voor hem de onsterfelijkheid. Aurora had daarbij echter vergeten ook de eeuwige jeugd voor haar man te vragen, zodat zij tot in de eeuwigheid met een zwakke grijsaard leefde.
Merk op dat Reni niet de ambitie had een ‘sotto in sù’ te tonen, het plafondfresco wordt opgevat als een muurschildering.
Het wordt op het gewelf getoond zonder rekening te houden met het feit dat het van onderaf moet worden bekeken.
Het maakt geen gebruik van barokke perspectieven van onderaf, en om het langer te observeren is het beter om een spiegel te gebruiken.
Op de eerste verdieping van de galleria (enkel te bezoeken met speciale toesstemming van de Pallavicini-administratie – tel. 06 474 40 19) bevinden zich talrijke kunstwerken, waarvan vele van Zuid-Nederlandse landgenoten.
Onder hen Jan Frans van Bloemen (landschappen), Denijs Calvaert met de heilige Cecila, David Teniers II en III (dieren), Paul Bril met landschappen en Jacob Ferdinand Voet met een portret van een edelvrouw (wellicht Maria Camilia Pallavicini).
In de indrukwekkende kunstverzameling bevindt zich ook de ‘Triomf der kuisheid’ door Lorenzo Lotto en ‘la Derelitta’ door Sandro Botticelli.
In de Galleria bevindt zich ook nog werk van onder meer Abraham Brueghel III, Annibale en Ludovico Carracci, Sacchi, Luca Signorelli, Giuseppe Chiari, Sebastiano Conca, Pietro da Cortona, Jacques Courtois, Domenichino , Antoon van Dyck, Ludovico Gimignani, David de Coninck, Luca Giordano, Guercino, Gian Lorenzo Bernini, Benedetto Luti, Simone Pignoni, Poussin, Mattia Preti en Peter Paul Rubens.
Tijdens de negentiende eeuw, toen iedereen dweepte met het werk van Guido Reni, was het fresco in Rome een geweldige toeristische trekpleister.
Let ook op de fresco’s op de muren die de vier jaargetijden voorstellen want ze zijn van de hand van de uit Antwerpen afkomstige Paul Bril (1554-1626), hier vermeld als Paolo Brill.
Guido Reni schilderde zijn Aurora tijdens zijn tweede verblijf in Rome. De Bolognese kunstenaar was al eerder in de stad geweest waar hij in de gunst viel van Cavalier d’Arpino, een openlijke vijand van Caravaggio en die Reni had geïntroduceerd aan het pauselijke hof en bij de aristocratie van Rome, wat hem heel wat opdrachten opleverde.
Zijn relatie met de penningmeester van de paus verslechterde echter en Reni keerde terug naar Bologna, waar hem talrijke opdrachten wachtten en waar zijn bekendheid inmiddels enorm was toegenomen. Het was paus Paulus V die hem in 1613 terugriep naar Rome.
De kunstenaar werd er triomfantelijk onthaald en tijdens dit tweede verblijf maakte hij zijn beste werken, waaronder dus ook de Aurora.
Uit een document uit het archief van de familie Borghese blijkt dat de kunstenaar op 24 september 1616 werd betaald voor zijn opdracht, namelijk ‘247 scudi en 54 baiocchi voor het schilderen van de afbeelding in het gewelf van genoemde loggia gemaakt door de heer Guido Renzi (!) die de strijdwagen van de zon bevat’.
Bezoekers kunnen de Aurora elke eerste dag van de maand (behalve op 1 januari) bewonderen van 10 tot 12 uur en van 15 tot 17 uur. De toegang is gratis.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 9 april 2022. Bekijk het origineel.