In de Mercati di Traiano Museo dei Fori Imperiali is de tentoonstelling ‘Civis Civitas Civilitas – Roma antica modello di città’ aan de gang. Je kan deze expo bezoeken tot 6 september 2020. Het is een interessante tentoonstelling voor wie interesse heeft in de stedenbouw en architectuur van de Romeinse oudheid. Rome veroverde gaandeweg grote delen van het huidige Europa. Op strategisch belangrijke plekken ontstonden de eerste steden.
Die militair belangrijke plekken groeiden uit tot culturele metropolen en waren ingericht en opgebouwd volgens het grote voorbeeld: Rome. Het stedelijke leven van de Romeinen werd voor een aanzienlijk deel bepaald door de gebouwen die zich in die stad bevonden en die er ook voor zorgden dat een stad die naam waard was.
De tentoonstelling analyseert dit fascinerende staaltje van zichzelf alsmaar herhalende Romeinse bouwkunst door gebouwen met vergelijkbare functies uit verschillende steden van het Romeinse Rijk naast elkaar te zetten. De relatie tussen de stad, het burgerschap en de beschaving in de Romeinse wereld wordt als het ware beschreven door de architectuur. Het tentoonstellingsproject documenteert het puur stedelijke karakter van de klassieke cultuur. Het delen van ruimtes, gebouwen en wetten vormt civitas, het steunpunt van de Romeinse beschaving.
De tentoonstelling is daarom een reis door de ruimtes en gebouwen van een aantal steden van het Rijk, waarvoor dankbaar gebruik is gemaakt van de gipsmodellen uit het Museo della Civiltà Romana in Rome, grotendeels vervaardigd door Italo Gismondi in 1937. De modellen tonen gedeeltelijk de stand van zaken van de monumenten in de jaren ’30 van de vorige eeuw en deels reconstructies van getransformeerde of verdwenen monumenten.
De tentoonstelling loopt tot 6 september maar presenteert zichzelf als een evenement met een dynamisch karakter. Op dit moment zie je eigenlijk alleen maar het eerste deel van deze tentoonstelling. Ze staat verspreid opgesteld in de grote zaal en in de galerijen van de Markten van Trajanus en bestaat uit 58 modellen en zes afgietsels van sculpturen die beroemde persoonlijkheden uit de Romeinse wereld vertegenwoordigen.
In de komende weken worden systematisch volgende delen ingehuldigd, opgesteld in het buitengedeelte van het museum en langs de Via Biberatica, die deel uitmaakt van het bezoekerstraject van het museum. De tentoonstelling zal de komende maanden ook de aanleiding vormen voor allerlei culturele en educatieve activiteiten.
Wat we nu al wel zien is uiteraard het belangrijkste aspect van de tentoonstelling, uitgebouwd in zeven specifieke thema’s: openbare ruimtes (zoals bv. tempels); de rol van water in de decoratie van de stad (fonteinen, nymphaea en thermen); vermaak en show (theaters en amfitheaters); triomf, eer en toegankelijkheid (triomf- en erebogen, stedelijke toegangspoorten); handel (markten); individuele, familiale en staatsherinnering (graven en monumenten) en infrastructuur (bruggen, aquaducten, reservoirs, waterdistributie).
Het is voor de liefhebbers zeker interessant om bijvoorbeeld het Forum van Augustus te vergelijken met het Forum van Pompeï of om te zien hoe belangrijke gebouwen doorgaans kleiner maar met respect voor de Romeinse architecturale verhoudingen elders werden nagebouwd, zoals het Theater van Sabratha in Libië, de Thermen in Trier in Duitsland of de Porta di Sant’Andrea in Autun, Frankrijk (foto hieronder).
Het geheel wordt bevattelijker gemaakt door teksten van mensen die een belangrijke rol speelden of relevant waren voor de totstandkoming van de vele bouwwerken. Hun standbeelden of portretten bevinden zich in de buurt van het gebouw in kwestie. Zo beschrijft Seneca in een brief aan een vriend op een bijzonder levendige manier hoe het er in een kuuroord aan toe gaat.
De Romeinen waren slim genoeg om de openbare gebouwen en plekken die in Rome zorgden voor een gevoel van gemeenschap en verbondenheid en die bepaalde waarden en een levensstijl tot uiting brachten, ook elders in te planten. Bij de oprichting van nieuwe steden of in een latere fase de transformatie van de oudste nederzettingen, werd altijd dezelfde orthogonale lay-out gebruikt.
De verschillende gebouwen en monumenten hadden meestal vooraf vastgestelde architecturale vormen zodat de functie meteen duidelijk was. Wie voor het eerst in een andere stad kwam, kreeg door de manier waarop de verschillende constructies in het stadsbeeld waren geïntegreerd meteen een gevoel van vertrouwdheid. Deze directheid en kracht van de architectuur was belangrijk voor de Romeinse identiteit en vormde een houvast in het alsmaar groeiende Romeinse Rijk.
Civis Civitas Civilitas
Roma antica modello di città
Mercati di Traiano Museo dei Fori Imperiali
Via IV Novembre 94, Rome
Tot 6 september 2020
www.mercatiditraiano.it
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 5 februari 2020. Bekijk het origineel.