Vijf eeuwen bankervaring. Ze pakken er vandaag nog altijd mee uit als slogan, en geef toe: als visitekaartje kan dat tellen. Zoiets maakt indruk. Op 27 februari 1472 werd door de Toscaanse stad Siena de Monte dei Pietà gesticht, de ‘Berg van Barmhartigheid’, bestemd om behoeftigen renteloze leningen te geven, in een wereld waarin – toen al – woekerrenten de regel vormden. De groothertog van Toscane gebruikt de Monte om de economie van zijn grondgebied nieuw leven in te blazen. De bankactiviteiten bleven zich de daaropvolgende eeuwen verder ontwikkelen. Vandaag is de Banca Monte dei Paschi di Siena een wereldspeler met een geschiedenis die leest als een historische avonturenroman.
Volledigheidshalve dient vermeld dat Siena niet de eerste stad was die uitpakte met een ‘Monte di Pietà’. Deze instelling, die wordt beschouwd als de aanzet tot het moderne bankwezen, was oorspronkelijk een vinding van de Franciscaner minderbroeders ter bestrijding van de armoede. De eerste ‘Monte’ werd in Perugia (1462) opgericht, maar ging in het begin van de 16de eeuw failliet. De Monte van Siena daarentegen overleefde alle crisissen, ook al heeft het maar een haartje gescheeld of ook deze instelling had het niet overleefd. De Monte di Pietà van Siena begon met een startkapitaal van 7.600 florijnen, ondermeer bijeengebracht uit belastingen. De bank leende kleine geldbedragen uit – het maximum was eerst 32 lire later 50 lire – tegen een rentepercentage van ongeveer vijf procent.
Om het risisco te dekken werd een onderpand gevraagd. En de risico’s waren niet gering. In 1622 ging de bank zelfs bijna kopje onder toen de penningmeester er met de kas vandoor ging. De bank, die zo’n belangrijke instelling was dat de bestuursleden over rechtelijke volmachten beschikten, legde hem de doodstraf op. “Wie hem doodt en daarvan het bewijs neerlegt, krijgt een premie van 200 scudi”, staat te lezen in het gerechtelijke verslag uit die tijd. Maar de bank betaalde nog liever 400 scudi uit voor degene die de penningmeester “levend zou aanbrengen”. De bankiers hadden een paar effectieve folteringen in gedachten vooraleer ze hem – uiteraard – zouden ophangen. Maar de hoge premie zou nooit worden uitgekeerd, want de penningmeester liet zich – wijselijk – nooit meer zien.
In 1624 werden nieuwe statuten opgesteld en de activiteiten van de Monte uitgebreid. Er werd nog eens nadrukkelijk bepaald dat al het geld dat overbleef (na een rechtvaardige verdeling van de winst) bestemd was voor “de genade gods”, de hulpbehoevende instellingen dus. Een nieuwe activiteit vormden de landbouwkredieten voor de ontwikkeling van de weide- en landbouwgronden, de zogeheten paschi, in de Maremma. Dat gebied ligt bij Grosseto aan de Thyrreense Zee en vormde lange tijd onderdeel van de stadstaat Siena. Die naam zou wat later worden geïntegreerd in de naam van de bank. In de zestiende eeuw was aan de onafhankelijkheid van Siena een eind gekomen. De grote rivaal Florence had de stad in 1557 definitief ingelijfd, ook al konden de inwoners van Siena nog zo’n 200 jaar lang nog redelijk van hun autonomie genieten. De bank nam veel later, in 2002, symbolisch weerwraak door de Florentijnse Banca Toscana over te nemen.
De bankactiviteit van de Monte blijft zich ontwikkelen tot de Italiaanse eenmaking van 1861. De bank werkt actief mee aan grootschalige openbare werken, zoals de aanleg van spoorwegen in Toscane. Vanaf 1865 begon de macht van de toen nog steeds relatief kleine bank geleidelijk te groeien. De Monte was al gauw actief op heel het volledige Toscaanse grondgebied door verscheidene kleine kredietinstellingen over te nemen. Vanaf 1872 krijgen bepaalde activiteiten van de Monte, zoals het landbouwkrediet, het grondkrediet en het sparen een officieel karakter. De nationale aanwezigheid van de Banca Monte dei Paschi di Siena blijft toenemen, zodat hij wordt uitgeroepen tot een kredietinstelling naar openbaar recht, met nieuwe statuten. Voortaan geldt de regel dat een aanzienlijk gedeelte van de netto winst voor inventaris wordt aangewend voor goede doelen, werken van openbaar nut en de valorisatie van de middelen van de stad Sienna en van Toscane.
Vandaag is de bank actief in de hele wereld. Alleen in Italië beschikt de Banca Monte dei Paschi di Siena over meer dan 1.800 agentschappen. De groep telt 24.000 medewerkers. De hoofdzetel in Siena bevindt zich nog steeds in de vroegere burcht van de familie Salimbeni. Toen de Salimbeni’s in de 15de eeuw de stad werden uitgejaagd, kwam de vesting in de handen van de stad. Later werden de toren en de burcht (de rocca) met de naburige palazzi Tantucci en Strozzi plus de kerk van San Donato samengevoegd door de gemeenschappelijke tussenruimte te overdekken. Er ontstond een groot complex dat ook vandaag nog dienst doet als de hoofdvestiging van de Monte. In de rocca bevindt zich tegenwoordig het archief, van de kerk is een conferentiezaal gemaakt en de toren fungeert als trappenhuis. Op de toren heb je een magnifiek uitzicht over de stad, ook al was de toren vroeger tien meter hoger. Dat die werd ingekort is de schuld van de Medici-familie: die kon geen hogere torens in de stad verdragen dan die van het stadhuis.
In 1947 nam de Banca Monte dei Paschi di Siena een Italiaanse bank over die in België actief was. Sindsdien is de oudste Italiaanse bank ook in ons land aanwezig. De Banca Monte Paschi Belgio is de enige bank naar Belgisch recht van Italiaanse herkomst die in België actief is. De bank telt zes kantoren in België, met 110 werknemers en telt heel wat Brusselse ‘expats’ onder zijn klanten. Ze staat vooral bekend als aanbieder van hoogrentende spaarboekjes, maar biedt ook andere diensten aan aan particulieren en bedrijven.
De krant Il Sole 24 Ore meldde half februari dat de bank van plan is om zijn Belgische en Franse afdelingen te verkopen. In Frankrijk heeft Monte dei Paschi een net van 16 kantoren met 305 werknemers. Volgens de Italiaanse krant hoopt de bank 250 miljoen euro uit de verkoop te halen en wil ze die nog tegen de zomer afronden. Waarom Monte dei Paschi af wil van zijn Belgische en Franse afdelingen, is niet geweten. Het geld dat de verkoop opbrengt zou kunnen dienen om de overname van sectorgenoot Antonveneta te helpen financieren. Naar verluidt zou ING België interesse hebben voor de Belgische tak van Banca Monte dei Paschi di Siena. In dat – niet bevestigd – scenario zou Banca Monte dei Paschi worden geïntegreerd in ING-dochter Record Bank.
De Italiaanse financiële krant Milano Finanza (MF) meldde dan weer dat ook een Russisch bankenconsortium interesse heeft in de Franse en Belgische bankafdelingen van de Monte. Volgens MF hebben ook twee investeringsfondsen interesse. Het zou gaan om fondsen die gelinkt zijn met de Franse banken Banque Populaire en Crédit Cooperatif. Zij zouden momenteel bezig zijn met een boekenonderzoek. De krant omschrijft de belangstelling van de Monte dei Paschi voor de Russische kandidaat-kopers als ‘lauw’. Nog steeds volgens MF zou een onbekende bieder 100 miljoen euro hebben geboden voor het Belgische netwerk van de Italiaanse bank, maar zou het management dit als onvoldoende hebben bestempeld. De boekwaarde van de Franse en Belgische vestigingen samen zou 179 miljoen euro bedragen.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 24 juni 2008. Bekijk het origineel.