De Florentijnse jurist en historicus, diplomaat en politiek adviseur Francesco Guicciardini (1483-1540), afkomstig uit een kosmopolitisch handelsgeslacht, heeft een uiterst grillige en even interessante politieke carrière doorlopen in een opwindend historisch en cultureel tijdsgewricht. Grote bekendheid verwierf hij met zijn ‘Ricordi’, die vergelijkbaar zijn met Machiavelli’s ‘Il Principe’. De Ricordi zijn recent volledig vertaald in het Nederlands.
Ze vormen de neerslag van Guicciardini’s diplomatieke en politieke ervaringen, een catalogus van beschouwingen, die hun belang ontlenen aan zijn dubbele carrière, als deelnemer direct betrokken in een van de roerigste periodes in de strijd om het Italiaanse grondgebied, en als visionair geschiedschrijver van wat de moderne Italiaanse staat zou worden. In de stijl van zijn praktische ervaringen heeft Guicciardini als het ware een filosofische handleiding geschreven voor de pragmatische politicus, die persoonlijk belang vloeiend weet te vervlechten met het staatsbelang. Niet een systeem gebouwd, maar zijn herinneringen verguld.
Gedurende zijn lange actieve politieke carrière heeft hij zijn ricordi bijeengegaard als een collectie denkfragmenten: overwegingen en maximes, aanbevelingen en aforismen, soms sarcastisch, meestal realistisch, ernstig en niet zonder melancholische inslag, sober en kernachtig opgeschreven. Op het historisch snijvlak van renaissance en reformatie, van regionale onbestendigheid en burgerlijk eigenbelang, in onzekere tijden van schuivende burgers en welbegrepen staatsbelang, zwalkende ideologieën en furieus particularisme, pleit Guicciardini voortdurend voor gematigdheid en bedachtzaamheid, voor een doortastend onderscheidingsvermogen dat stand houdt in schijnbaar teugelloze omstandigheden, en tegelijk slagvaardig is, het juiste moment benuttend, improviserend en sturend op de grillen van het lot.
De ‘Ricordi’ zijn met deze uitgave voor het eerst volledig vanuit het Italiaans in Nederlandse vertaling beschikbaar gemaakt door Piet Rademakers, die zijn vertaling verrijkte met precieze historische en politieke toelichtingen, en een ter zake ruimhartig informatief nawoord. De vertaling is kalm en direct, helder met behoud van Guicciardini’s literaire inventiviteit en zeggingskracht: wijze raad ten nutte van de moderne, zelfdenkende burger.
Francesco Guicciardini was een neef van de Antwerpse cartograaf Lodovico Guicciardini. Guicciardini was advocaat van beroep, maar stapte in 1512 definitief over naar de politiek. De stad Firenze zond hem als gemachtigde naar het hof van Aragón. In dienst van de Medici-pausen Leo X en Clemens VII bekleedde hij belangrijke bestuursfuncties en was luitenant-generaal van de pauselijke troepen tot de plundering van Rome door de troepen van keizer Karel V in 1527.
Teruggekeerd in Firenze, werd hij echter door het republikeinse volksbewind aldaar afgewezen en ging weer in dienst van Rome. Na de dood van paus Clemens VII in 1534 bood hij zijn diensten aan de eerste hertog van Firenze, Alessandro de’ Medici, een onwettige zoon van Clemens VII. Deze maakte zich bij iedereen gehaat met zijn wreedheid en wanbestuur.
Nadat deze in 1537 vermoord werd, stelde Guicciardini alles in het werk om diens 17-jarige schoonzoon Cosimo tot hertog van Firenze te laten verheffen en dat lukte ook. Hij dacht naast deze jeugdige machthebber wel de rol van invloedrijke adviseur en zelfs de feitelijke machthebber te kunnen zijn, maar Cosimo bleek meer politiek talent te hebben dan verwacht, zette Guicciardini aan de kant en herstelde de macht van de Medici, ten koste van de republikeinse traditie in Firenze.
Guiccardini trok zich terug in zijn villa in Arcetri in het zuiden van Firenze en wijdde zich aan het schrijven. Zijn geschiedwerk, bedoeld als handleiding voor de praktische politicus, is nuchter en realistisch van opzet: alle schijn wordt ontmaskerd, zuiver ideële motieven acht de schrijver bij niemand aanwezig. Even koel en zakelijk als zijn oordeel is zijn taal. Francesco Guicciardini was de eerste die een Italiaanse geschiedenis vanuit een nationaal gezichtpunt uit schreef en het louter lokale niveau oversteeg.
Hij liet zich ook zeer kritisch uit over pausen en de geestelijkheid het algemeen, terwijl hij de paus en diens wereldlijke macht toch zo lang gediend had. Hij stelde dat men moet berusten in de onvermijdelijkheid daarvan. Een zekere mate van hypocrisie is onvermijdelijk, zowel in het persoonlijke belang als in het algemene belang. In het algemeen moet men streven naar een reputatie van betrouwbaarheid, dan kan men gemakkelijker misleiden als het echt nodig is.
Ricordi
Auteur: Francesco Guicciardini
Taal: Nederlands
Vertaald door Piet Rademakers
Afmetingen: 13 x 200 x 137 mm
Gewicht: 281 g
Eerste druk oktober 2017
Uitgever: Historische Uitgeverij
ISBN10: 9065547754
ISBN13: 9789065547750
Prijs: 17,50 euro
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 16 december 2017. Bekijk het origineel.