“Tussen stad en platteland. De Romeinse vici van Vlaams-Brabant” verzamelt voor het eerst het onderzoek over de handelsnederzettingen in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. In Asse, Elewijt (Zemst), Kester (Gooik) en Tienen wijzen archeologische sporen op de aanwezigheid van een vicus of kleinhandelscentrum. Bovendien worden de resultaten in het licht van de Romeinse vici in het algemeen in Vlaanderen geplaatst. De lezer krijgt een heldere kijk op het dagelijks leven van onze Gallo-Romeinse voorouders: de ruimtelijke ordening, de ambachtelijke bedrijvigheid, de handel, religie, begrafenisrituelen, voedsel en de bereiding ervan, … Het boek kwam tot stand door een samenwerking tussen het agentschap Onroerend Erfgoed en de provincie Vlaams-Brabant. De auteurs zijn Bart Biesbrouck (red.), Barbara Borgers, Hadewijch Degryse, Marie Derreumaux, Anton Ervynck, An Lentacker, Kristine Magerman, Marleen Martens, Dirk Pauwels, Alain Vanderhoeven en Wim Van Neer.
Met de Romeinse kolonisatie en pacificatie van Noord-Gallië onder keizer Augustus (27 v. Chr.-14 n. Chr.) werden verschillende nederzettingsvormen in onze streken geïntroduceerd. Naast steden, grote landbouwbedrijven (villae), boederijen en militaire kampen onderscheiden archeologen ook nog de vici. Een vicus is een landelijke nederzetting die regionale functies op vlak van religie, economie, administratie, politiek en ontspanning vervulde. Het waren belangrijke centra van ambachtelijke activiteit die gericht waren op de productie en handel van gebruiksgoederen.
In Asse, Elewijt (Zemst), Kester (Gooik) en Tienen in de provincie Vlaams-Brabant wijzen archeologische sporen op de aanwezigheid van een vicus. In de publicatie ‘Tussen stad en platteland. De Romeinse vici van Vlaams-Brabant’ verzamelen onderzoekers van het agentschap Onroerend Erfgoed , de KU Leuven en het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen voor het eerst alle beschikbare informatie over deze kleinhandelscentra. Bovendien worden de resultaten in het lichtvan de Romeinse vici in het algemeen in Vlaanderen geplaatst.
In acht hoofdstukken krijgt de lezer een heldere kijk op het dagelijks leven van onze Gallo-Romeinse voorouders. In de eerste kennismaking met de vici komen het gevoerde onderzoek, de ruimtelijke organisatie en structuur en de inplanting in het landschap aan bod. Hoe de huizen van de vici eruitzagen en waar ze stonden bepaalt of een nederzetting de stempel ‘vicus’ krijgt. De sporen in de vier sites worden dan ook aan de criteria van een vicus getoetst: de aard van bebouwing, het grondgebruik, de landschappelijke context, de ligging op een wegenknooppunt… De core business van een vicus was productie en handel. De landbouwbedrijven exploiteerden het landschap en ontgonnen grondstoffen en de vici fungeerden als commerciële draaischijven voor de uitwisseling van producten en diensten in hun regio.
Naast deze drukke bezigheden dienden zij nog te zorgen voor hun dagelijkse kost. Verder komen in het boek ook de begravingspraktijk en de religie aan bod. Over het einde van de Gallo-Romeinse vici is nog veel onduidelijkheid. Dit boek kwam tot stand door een samenwerking tussen het agentschap Onroerend Erfgoed en de provincie Vlaams-Brabant en is een uitgave van Uitgeverij Peeters in de reeks ‘Accenten uit de geschiedenis van Vlaams-Brabant’.
INHOUD
1. De vici van Vlaams-Brabant. Een kennismaking
• Archeologisch onderzoek als bron
• Centra van ambachtelijke activiteit
• Niet om het even waar
• Verbonden door wegen
• Ruimtelijke structuur en organisatie
• De watervoorziening
• Wat was de relatie met de boerende buren?
2. Lintbebouwing en koterij. Niks nieuws onder de zon?
• Wanneer is een nederzetting een vicus?
• Hout en steen
• Wegje huisje tuintje
• Op huizenjacht
• Wat heeft onze huizenjacht opgeleverd?
• Het levende huis: gebruiken en gebruikers
3. Ambachtelijke bedrijvigheid. Exploiteren, produceren, importeren en recycleren
• Verandering en exploitatie
• Van grondstof tot product. En omgekeerd.
4. Zaken zijn zaken. Commerciële draaischijven
• Anders dan vandaag
• Goed in de markt
• Een hachelijke onderneming
• Volg de scherven
• Klinkende munt
• Was het platteland ‘gemonetariseerd’?
5. Voedsel en wat daarbij komt kijken
• De moeizame speurtocht naar dagelijkse kost
• Zaaien, oogsten en plukken
• Veeteelt en slacht
• Jacht en visserij
• Bijzondere maaltijden bij speciale gelegenheden
• Was de vicus een kleine stad?
6. Dood en begraven. Crematie en inhumatie
• Lijkverbranding is de regel
• Eten, drinken en andere grafgiften
• Een munt in de mond
• Asse en Kester
• Grafheuvels voor de rijken
7. Goden en geesten, rituelen en heiligdommen. De Gallo-Romeinse religie
• Voor wat hoort wat
• Tempels en andere heilige plekken
• Een feestmaal voor Mithras
• Rituele deposities
8. Aan elke vicus kwam een eind. Maar waaraan zie je dat?
• Loopkevers uit Elewijt
• De zwarte laag van Asse
• De schapen van Tienen
9. Literatuur
Bestellen kan via de boekhandel of via deze link.
ISBN 978-90-429-3039-1
Kostprijs: 20 euro (excl. 1,5 euro verzendingskosten)
Provincie Vlaams-Brabant
Provincieplein 1, 3010 Leuven
tel. +32 16 26 76 10
cultuur@vlaamsbrabant.be
www.vlaamsbrabant.be/vici
Uitgeverij Peeters
Bondgenotenlaan 153, 3000 Leuven
tel. +32 16 24 40 00
peeters@peeters-leuven.be
www.peeters-leuven.be
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 4 februari 2014. Bekijk het origineel.