Voor de eerste keer in zevenhonderd jaar heeft de schat van Napels, een grote verzameling zeer kostbare en heilige voorwerpen de beveiligde ruimtes in de kathedraal van Napels verlaten om te figureren in een tentoonstelling rond San Gennaro in Rome. De veiligheidsmaatregelen zijn ongezien en dat is heel normaal. Er worden in Palazzo Sciarra (Museo Fondazione Roma) een tachtigtal unieke kunstvoorwerpen getoond, gaande van gouden en zilveren voorwerpen, maar ook schilderijen, beeldhouwwerken, gewaden, tekeningen en originele documenten. Het gaat om kunstvoorwerpen die zelfs in Napels vrijwel zelden of nooit te bewonderen zijn.
De Schat van San Gennaro is in Rome te bekijken tot 16 februari 2014. San Gennaro of Sint-Januarius is de beschermheilige van Napels. Hij was waarschijnlijk de eerste bisschop van Benevento en stierf in 304 onder keizer Diocletianus de marteldood. Hij is bekend door het bloedwonder (het vloeibaar worden van zijn in de kathedraal van Napels bewaarde gestolde bloed) dat, naar de Napolitanen geloven, jaarlijks bij diverse gelegenheden plaatsvindt. Zijn feestdag wordt gevierd op 19 september.
Liefhebbers van goud, zilver en edelstenen kunnen de komende maanden in Rome terecht voor een bezoek aan één van de meest waardevolle juwelencollecties ter wereld. De volledige collectie bevindt zich al eeuwen in een speciale en zwaar beveiligde kluis van de kathedraal van Napels en was al die tijd zelden of nooit te zien door het publiek, laat staan dat ze Napels zou verlaten. Nu is het zover, en dat feit alleen al maakt het meer dan de moeite waard om in Rome een bezoek te brengen aan deze unieke verzameling. De kans dat je deze fraaie kunstverzameling nog eens in alle rust kan bewonderen is de komende tientallen jaren heel miniem.
Het absolute topstuk van de tentoonstelling is de zogenaamde ketting of het halssnoer van San Gennaro waarvan wordt verteld dat het één van de kostbaarste juwelen ter wereld is. De ketting werd vervaardigd aan het einde van de zeventiende eeuw. Schenkingen van pausen, keizers en koningen die in de loop der eeuwen onbetaalbare edelstenen schonken om in de ketting te worden verwerkt, maken van dit stuk een onschatbaar kunstwerk. Ook Napoleon schonk een met diamanten en smaragden ingelegd kruis. Op die manier hoopten de machthebbers de gunst van de heilige af te kopen.
Volgens de samenstellers van de tentoonstelling, Paolo Jorio uit Napels en Ciro Paolillo van de Universiteit La Sapienza in Rome, zijn alleen al deze ketting, samen met de haast legendarische mijter die werd bezet met honderden diamanten, robijnen en smaragden, meer waard dan de Britse kroonjuwelen. Het hoeft dus niet te verwonderen dat er in iedere zaal van deze tentoonstelling drie tot vier veiligheidsmensen staan. De mijter, eveneens een pronkstuk op de tentoonstelling, werd zowat 300 jaar geleden vervaardigd door Matthew Mullet.
De tentoonstelling beschrijft tevens de evolutie van de cultus rond San Gennaro, een heilige die wereldwijd ruim 25 miljoen volgelingen telt. Met behulp van schilderijen, gewaden en originele documenten wordt ook het spirituele verhaal van Napels verteld en is er aandacht voor de legendes van de stad. De bezoeker maakt een reis doorheen zeven eeuwen geschiedenis, vertrekkend van donaties door pausen, keizers, koningen, beroemdheden en gewone mensen tot vandaag. Het unieke evenement brengt ook de film ‘Operation San Gennaro’, geregisseerd door Dino Risi, weer in de belangstelling. Daarin proberen twee dieven, gespeeld door Nino Manfredi en Toto, elk op hun manier de kostbare schat te stelen. Dat risico bestaat natuurlijk altijd en de veiligheidsmaatregelen in Palazzo Sciarra zijn zoals eerder aangehaald dan ook fors opgedreven.
Uniek is ook dat de Schat van San Gennaro zeven eeuwen lang intact is gebleven en nooit werd geplunderd. Er werd ook nooit een onderdeel van de kostbare collectie verkocht. Dat is met andere soortgelijke collecties bv. om financiële redenen wel vaak gebeurd. Sinds 13 januari 1527 werd er in Napels een speciale raad samengesteld, die niet alleen een kapel liet bouwen om de collectie veilig onder te brengen maar ook om ze te verdedigen tegen alle mogelijke externe bedreigingen. Ook vandaag nog zouden deze beschermers nog steeds afstammen van de oorspronkelijke twaalf families die voor die taak werden uitgekozen. De schatkamer in Napels bezoeken is uitzonderlijk mogelijk, maar die luxe is voor de gemiddelde toerist meestal niet weggelegd.
De tentoonstelling in Rome biedt liefhebbers van dit soort religieuze kunst vooral een kans om zich vanuit wetenschappelijk oogpunt te verdiepen in de onschatbare artistieke en culturele waarde van een dergelijke kostbare schat, zwevend tussen devotie en vooroordelen, geloof en ongeloof.
In Rome vind je aan de Via Giulia de Napolitaanse Chiesa dello Spirito Santo dei Napoletani uit de zestiende eeuw. In deze kerk, met een gevel die werd vervangen in de negentiende eeuw, werden de laatste Bourbons van het koninkrijk Napels begraven. De tweede kapel links bevat fragmenten van een fresco met de ‘Madonna en Kind’ toegeschreven van de Romeinse kunstenaar Antoniazzo Romano, die we ondermeer kennen uit de Santa Maria sopra Minerva en het Pantheon.
Het religieuze gebouw werd op basis van een oude kloosterkerk herbouwd naar een ontwerp van Domenico Fontana. Aan het begin van de achttiende eeuw onderging de kerk nogmaals een ingrijpende verandering door Carlo Fontana. Andere radicale restauraties werden uitgevoerd in het midden van de negentiende eeuw, door ondermeer Antonio Cipolla (1822-1874) die in 1853 de gevel herbouwde, met het gebeeldhouwde portaal en roosvenster, en binnen het koor en de apsis, waardoor de kerk zijn huidige uiterlijk kreeg. De laatste kapel bevat het ‘Martelaarschap van Sint- Januarius’, inderdaad: nog steeds dezelfde patroonheilige van Napels. Het is een werk van de belangrijkste meester uit het zeventiende eeuwse Napels, met name de schilder-etser en geboren Napolitaan Luca Giordano (1634-1705). Tegen de rechter muur staat een typisch Napolitaanse kerststal uit de achttiende eeuw.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 21 november 2013. Bekijk het origineel.