De meeste bezoekers die vanuit Rome de wandeling maken naar Vaticaanstad lopen achteloos voorbij of doorheen de Borgo San Spirito. In de lange muur die het complex rond het Ospedale di Santo Spirito in Sassia afbakent, zie je links van de vroegere ingang achter een hekwerk een originele vondelingentrommel waarvan het draaimechanisme al enkele jaren geleden is stilgezet. Dergelijke vondelingentrommels zijn in Rome zeer zeldzaam geworden. Enkel in de kerk Santi Quattro Coronati vind je tegen de linkermuur vooraan in de kerk en in de hal die naar de Silvesterkapel leidt, nog twee vondelingentrommels. Wie nog een vierde kent in Rome mag het ons steeds laten weten. De meest bekende vondelingen van Rome zijn natuurlijk Romulus en Remus. Maar ze kregen in de loop der eeuwen wel heel veel opvolgers.
In een vondelingentrommel konden ongewenste kinderen worden achtergelaten, zonder dat de moeder zich bekend hoefde te maken. De baby’s werden in de open zijde van zo’n trommel gelegd, waarna men het rad naar binnen draaide. Wanneer dat gebeurde luidde er een bel als waarschuwing dat er weer een vondeling was gearriveerd. Vervolgens werd het kind opgevangen door religieuzen die de achtergelaten jongeren in hun weeshuis opvoedden. De ouders bleven op die manier volledig anoniem.
Meisjes werden meestal kloosterzuster en brachten vaak hun hele leven door binnen de muren van de gemeenschap, tenzij ze konden worden uitgehuwelijkt. Om hun hoop op een bruidegom toch enige vorm te geven maakten ze hun bed op met twee hoofdkussens. Zeventig procent van de vondelingen stierf vroegtijdig. Rome telde tot laat in de negentiende eeuw maar liefst 25 vondelingenhuizen. Daar kwamen jaarlijks duizenden baby’s terecht. Jongens werden vaak bij boeren op het platteland tewerkgesteld. Op die manier kwamen ze terecht in een familiale situatie, waar ze vaak ook bleven.
Bij zijn bezoek aan Rome in 1511, was Maarten Luther geschokt door het grote aantal verlaten kinderen die hij in dit klooster zag, hij noemde ze ‘de kinderen van de paus zelve’. In de negentiende eeuw werden hier jaarlijks nog zo’n 3.000 vondelingen binnengebracht. Heel wat familienamen die je vandaag in Rome aantreft verwijzen nog naar deze kinderen, zoals Proietti, Esposito, Diotallevi (moge God je groot brengen). De laatste vondelingentrommels in Italië werden in 1923 gesloten op bevel van Benito Mussolini.
Romeinen noemden de vondelingentrommel de ‘ruota degli esposti’ (getoonden), in Firenze spraken ze van ‘la ruota per i gettatelli’ (verworpelingen), de dagelijkse uitdrukking was ‘il torno’. Aan de linkerzijde van de trommel in de muur van het Ospedale di Santo Spirito zie je een soort offerblokje met een inscriptie die smeekt om aalmoezen voor de kinderen die hier terechtkwamen.
De voorgevel van het hospitaal bevindt zich achter de hoek, langs de Tiber. Door de slechte staat waarin de gevel verkeerde werd deze in 1928 herbouwd naar het origineel. Daarbij werd gebruik gemaakt van een fresco van Botticelli in de Sixtijnse kapel. De jongste jaren is de gevel weer erg bouwvallig geworden.
Het moderne deel van het hospitaal ligt langs de Tiber. Wanneer het water zeer laag staat is het de moeite eens naar de oever van de Tiber te kijken, daar ziet men (rechts van het moderne hospitaal) de resten van de pijlers van een grote schuine brug die door keizer Nero werd aangelegd in het verlengde van de Via Recta, vandaag de Via dei Coronari. Deze brug maakte een verbinding tussen de stad en het stadium van Caligula en Nero.
Het Ospedale di Santo Spirito in Sassia is het oudste hospitaal ter wereld dat sinds de oprichting permanent in bedrijf is gebleven. Het werd door paus Innocentius III (1198-1216) gesticht na een nachtmerrie, toen een engel de paus toonde hoe gedumpte ongewenste kinderen met visnetten uit de Tiber werden gehaald.
In 1475 werd het hospitaal gereorganiseerd door paus Sixtus IV zodat het zich ook kon ontfermen over arme en hulpbehoevende pelgrims die verwacht werden tijdens het heilig jaar. Binnen het huidige ziekenhuis bevindt zich nog altijd het oude gebouw met een karakteristieke, achthoekige koepeltrommel, dat tussen 1473 en 1478 gebouwd werd.
Onder de octogonale toren bevindt zich de barokke toegang tot dit deel van het hospitaal, vandaag een opvangcentrum voor drugsverslaafden. Achter de barokke ingang bevindt zich een prachtig vijftiende eeuws portaal toegeschreven aan Andrea Bregno. Nog verderop ontdek je onder de octogonale structuur indrukwekkende fresco’s uit de vroege renaissance. Van hieruit vertrekken twee hospitaalafdelingen waar de fresco’s verder lopen. Deze ruimtes hebben een totale oppervlakte van ruim 1.000 m² en zijn niet te bezoeken. In het hospitaal bevindt zich tevens een museum van de geneeskunde.
Een vrij bezoek aan het Ospedale is tegenwoordig amper mogelijk of je moet veel geluk hebben. Op maandag tussen 10 en 15.30 u. kan je een aanvraag doen voor een geleid bezoek. Een privébedrijf organiseert in een gerestaureerd deel van het complex regelmatig evenementen.
http://santospiritoinsassia.it
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 20 januari 2014. Bekijk het origineel.