Het Gouden Huis of de Domus Aurea van de Romeinse keizer Nero (37-68 na Chr.), gaat na restauratiewerken, die ongeveer een jaar hebben geduurd, op dinsdag 30 januari opnieuw open voor het publiek. De beroemde toeristische attractie werd een jaar geleden gesloten omdat het water binnendrong in de gewelven en men de veiligheid van de bezoekers niet meer kon verzekeren. Er dreigde ook instortingsgevaar. Na hevige regenval zakte vorig jaar nog een tunnel in. De sluiting had overigens, volkomen onverwacht, nog een positief gevolg. Tijdens de werken ontdekten de restaurateurs een onderaardse gang die tot in het nabijgelegen Colosseum loopt. Volgens sommige berichten overwegen de experts zelfs om deze tunnel te verlengen en die dan als nieuwe ingang voor het Domus Aurea te gebruiken.
De Domus Aurea (Latijn voor Gouden Huis) stond vlakbij de plaats waar nu het Colosseum staat, aan de Via della Domus Aurea – Giardini di Colle Oppio. De site werd na een aardverschuiving in 1984 voor het publiek gesloten en werd voor het eerst opnieuw gedeeltelijk opengesteld op 23 juni 1999. Dat werd toen gevierd met een vertoning van de film Quo Vadis op een zeer groot scherm op de Piazza del Popolo. Dat gebeurde in aanwezigheid van Nero-vertolker Peter Ustinov. Van de naar schatting 200 kamers (sommige bronnen gewagen van 250 tot zelfs 300 kamers) in de Domus Aurea zijn er alles samen zo’n 150 blootgelegd. Daarvan kon je er tot vorig jaar een dertigtal in kleine groepjes en mits voorafgaandelijke reservatie bezoeken.
Keizer Nero liet het paleis bouwen na de grote brand in 64, waarvan het overigens vrij onzeker is dat hij die zelf heeft laten aansteken zoals weleens wordt beweerd. Sommigen zeggen dat dit gebeurde om de stad te ontdoen van bepaalde, ongezonde wijken, zodat op die manier plaats werd gemaakt voor nieuwbouw. Anderen houden het op een gewoon ongeluk. In de dichtbevolkte stad van die tijd ontstonden wel vaker branden en brandjes.
De architecten van het Gouden Huis waren Severus en Celer. Het huis was een stuk groter dan de oppervlakte van het huidige Vaticaanstad en omringd door kilometerslange zuilengalerij. Het paleis, gebouwd van baksteen (en niet van marmer, zoals ook wordt beweerd) werd versierd met bladgoud, waar het geheel zijn naam aan dankt. De Domus Aurea bestond eigenlijk uit een hele reeks aansluitende villa’s en paviljoenen, waartussen kunstmatig gecreëerde bossen en velden lagen. In het centrum van het complex lag een groot meer. Toen Nero erin kwam zei hij: “Eindelijk een fatsoenlijk huis!” Overigens leed Nero aan grootheidswaanzin en heeft hij Rome ooit nog willen omdopen tot Neropolis. Nero liet door Zenodorus, een Griekse beeldhouwer, ook een 37 meter hoog standbeeld van zichzelf maken, gekleed als de zonnegod Apollo (de Colossus Neronis), en plaatste het vlakbij de hoofdingang van het paleis.
Op het terrein lagen ook nog vijvers, wijngaarden, tuinen en bossen met exotische dieren. De Domus Aurea werd waarschijnlijk alleen gebruikt voor feesten en orgieën, want in het complex zijn (tot nog toe) geen slaapkamers ontdekt. Vreemd genoeg ontbreekt ook van de keukens en toiletten ieder spoor. Op de vijvers werden alleszins drijvende banketten gehouden, aan de oevers lagen in bordelen jonge vrouwen en knapen. Niet alleen de volledige gevel was met goud bekleed, ook binnenin was alles versierd met goud, ivoor, parelmoer en edelstenen. De eetzaal (de Sala Ottagonale) had een plafond van gesneden ivoor dat naar verluidt meedraaide met de stand van de zon en van waaruit bloemen en parfum over de gasten konden worden verstoven.
Lang heeft Nero echter niet genoten van zijn nieuwe Gouden Huis: in 68 pleegde Nero zelfmoord, daarbij geholpen door zijn slaaf Epafroditus. Na Nero’s dood werd zijn mooie paleis paleis binnen een decennium ontdaan van het bladgoud, al het marmer en ivoor. De keizer had zich immers niet geliefd gemaakt en onderging na zijn dood de zogenaamde damnatio memoriae, waarbij de Romeinen probeerden de herinnering aan een bepaald persoon volledig uit te wissen.
Keizer Vespasianus liet het Domus Aurea grotendeels afbreken en op de plek van één van de vijvers het Colosseum oprichten. Zijn zoon Titus bouwde in 79 thermen op het terrein en bleef wonen in een gedeelte van het huis. Na een brand in 104 liet Trajanus op de puinresten zijn eigen thermen bouwen door Apollodorus van Damascus, die ook al het Forum van Trajanus bouwde. Uiteindelijk werden de thermen van Titus in 79 over het complex heen gebouwd.
Het kwam er eigenlijk op neer dat de Domus Aurea al vrij snel onder een heuvel puin en aarde werd bedekt. Na de keizertijd bleef de Domus Aurea verborgen tot de 15de eeuw, toen een Italiaanse wandelaar per ongeluk door een spleet in de ondergrondse gangen terechtkwam. In 1998 werden in de Thermen van Trajanus nog een aantal onbekende fresco’s en mozaïeken ontdekt, die eveneens afkomstig zijn uit Nero’s vroegere Gouden Huis. In 2004 legde men bij opgravingen eveneens een grote mozaïek bloot. Het stelt een tafereel voor, dat met de wijnoogst te maken heeft.
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 24 december 2006 op het Romenieuws-archief.