Even zin om de vele Romeinse monumenten, archeologische sites en musea een keertje af te wisselen met iets heel anders? Breng dan eens een bezoek aan het Archivio Centrale dello Stato. In dit gebouw wordt niets minder dan de geschiedenis van de staat Italië bewaard sinds de eenmaking van het land. Het Archivio Centrale dello Stato bevindt zich aan Piazzale degli Archivi 27 in de wijk EUR, op wandelafstand van metrohalte EUR Fermi en is dus vlot bereikbaar.
Het Archief is onstaan in 1875 als het Archivio del Regno (Koninklijk Archief) met de bedoeling de originele ministeriële acten, wetten en decreten van het eengemaakte en nieuwe koninkrijk Italië te conserveren. In de beginjaren ging het Archivio Centrale dello Stato samen met het Archivio di Stato di Roma aan de Corso Rinascimento (Palazzo della Sapienza) en had het geen eigen gebouw.
Na de Tweede Wereldoorlog werd de nood aan een eigen huisvesting prangend, er kwamen vele archiefstukken terug uit Noord-Italië en men wilde het archief beter organiseren. Die huisvesting werd gevonden in de wijk EUR waar een grote ruimte beschikbaar was die had moeten dienen voor de Wereldtentoonstelling in 1942 maar die zoals bekend door het uitbreken van Wereldoorlog II nooit heeft plaatsgevonden.
Van wat het tentoonstellingspaviljoen had moeten worden, waren enkel de funderingen en ondersteunende structuren al gebouwd. Na de oorlog werd het gebouw voltooid op initiatief van buitengewoon commissaris voor de EU-wijk Virgilio Testa. Na de afwerking kon het Archief in 1960 verhuizen naar zijn nieuwe onderkomen. Een nieuwe wet uit 1953 maakte ook de naamswijziging naar Archivio Centrale dello Stato mogelijk, dit om het onderscheid te maken met het Rijksarchief in Rome.
Bij de verhuis werd door het Rijksarchief van Rome ook alle documentatie van de verschillende departementen en ministeries afgestaan aan het nieuwe centrale archief. De documenten die betrekking hadden op de religieuze administratie van de kerk bleven in het Vaticaan en maken vandaag deel uit van het Archivio Segreto Vaticano.
Het Archivio Centrale dello Stato bestaat uit 430.000 stukken, waarvan 180 km aan documenten op papier. Daarnaast beheert het Archief ook materiaal op foto, microfilm, CD-rom, DVD, videocassette en film. Het Archief bewaart onder andere de documenten van het kabinet van de eerste minister, de ministeries en de rechtbanken, documenten betreffende de terroristische aanslagen tussen 1969 en 1984, een aantal persoonlijke archieven (waaronder deze van Aldo Moro en Gramsci), thesissen die gebruikt maakten van documenten uit het Archief en documenten uit de periode van het fascisme. Zo bezit het Archief ook het origineel van de Italiaanse grondwet uit 1948.
Het Archief bezit tevens 233 boeken uit de persoonlijke bibliotheek van Mussolini uit Villa Torlonia. De werken die Mussolini gelezen heeft, kunnen we duidelijk herkennen aan de veelvuldige aantekeningen en onderlijningen met rood potlood. Bovendien noteerde Il Duce op de titelpagina waar en wanneer hij het boek gelezen had, soms staat er zelfs bij vermeld in hoeveel tijd hij dat deed.
Doorheen de jaren is het Archivio Centrale dello Stato ook verrijkt met ander materiaal, zoals de archieven van een aantal belangrijke Romeinse families (Lante, Giustiniani, Santacroce, …) die ze door aankopen of schenkingen kon verwerven. In de jaren negentig van de vorige eeuw bouwde architect Giulio Savio ter gelegenheid van de veertigste verjaardag van het Archivio dello Stato het gebouw verder uit met nieuwe openbare ruimtes, waaronder een studeerkamer, een bibliotheek en een conferentiezaal.
In 2008 werd het Archief als speciale autonome instelling ondergebracht bij het Ministerie van Cultuur. De bibliotheek is voor iedereen toegankelijk, de opslagplaatsen van de archieven kan je niet vrij bezoeken. Zoals zovele overheidsinstellingen kampt echter het ook het Archivio Centrale dello Stato met een gebrek aan middelen en personeel. Het kan dus weleens gebeuren dat niemand tijd heeft voor bezoekers.
Dit artikel is een bijdrage van clublid ANN DE LATTER
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 26 mei 2019. Bekijk het origineel.