5 september 2024 —
Foto boven: Tivoli, Villa Gregoriana
We sporen van Rome naar Tivoli. Ruim de tijd om nog even de ogen te sluiten, al zijn zeker de laatste tien kilometer het bekijken waard.
Tibur, het antieke Tivoli, zou al gesticht zijn in de dertiende eeuw voor Christus enhet was hier dat de Tiburtijnse Sibille zetelde. Het was een aantrekkelijke stad, zeker voor de rijke Romeinen. Je vindt hier Villa Adriana, een door Hadrianus gerestaureerde en enorm uitgebreide villa uit de republikeinse tijd, en andere Romeinse villa‘s. Onder andere Maecenas, Augustus en Horatius hadden er een riant verblijf.
Het pittoreske stadje Tivoli is gelegen in de heuvels en omringd door de natuur. De stad is al eeuwenlang een geliefd vakantieoord waar toeristen de drukte en warmte van Rome komen ontvluchten. Tivoli heeft namelijk de ideale ligging voor een mild klimaat.
We laten de Villa Adriana in de hitte liggen en gaan op zoek naar de Villa Gregoriana. Dit is niet wat wij onder een villa begrijpen maar wel een prachtig park in de natuur. Je kan er nog de resten van de Romeinse villa van een zekere Publius Manlius Vopisco gaan bekijken maar veel is er niet van overgebleven. De naam ‘Villa Gregoriana’ is te danken aan Gregorius XVI, een paus die leefde in de 19de eeuw. Hij zorgde ervoor dat de rivier Aniene werd omgeleid zodat de stad niet telkens weer overstroomde. Eerder had Pirro Ligorio al voor een omleiding gezorgd voor de watervoorziening in Villa d’Este maar over deze man dadelijk meer. Paus Gregorius XVI gaf ingenieur Clemente Folchi de opdracht om de rivier weer anders door Tivoli te leiden. Folchi legde een ondergrondse tunnel aan, met een spectaculaire waterval die zich nog altijd 130 meter naar beneden stort in het tuinencomplex van Villa Gregoriana. Naast deze grote waterval vind je nog talloze kleinere watervallen en waterpartijen in deze tuinen, die eerder aan een zeer gevarieerd bos doen denken.
Gregoriana, tempel van Vesta
Wie hier ooit geweest is, zal het beamen: het is een schitterende wandeling van 1 tot 2 uur, afhankelijk van de pauzes die je wenst te nemen. Een prachtig stukje natuur. Tunneltjes die plots opduiken, de grotten van Neptunus en de grotten van de Sirenen genaamd, vergezichten, een oase van rust al mag je de krekels laten tjirpen. En op het eind moet je je fysieke krachten even aanspreken om bij de tempel van Vesta te belanden.
Daarna wandelen we door het oude stadje Tivoli, richten onze ogen op enkele Romeinse resten en gaan zitten aan de tafel van een klein restaurantje voor een broodje porchetta. En dan is het tijd voor de Villa d’Este.
Villa d’Este, Stanze
Een zekere Ippolito II d’Este (1509-1572) was al aartsbisschop op de leeftijd van 10 jaar en amper 30 jaar jong werd hij al kardinaal, maar paus worden bleek te hoog gegrepen. Hij liet Pirro Ligorio (1510-1583), architect, kunstschilder, oudheidkundige en tuinontwerper een klooster verbouwen tot een luxueuze villa, Villa d’Este. De kamers zijn rijkelijk versierd met fresco’s, mozaïeken en schilderijen die onder andere over de geschiedenis van Tivoli (Tibur) vertellen.
Maar onze interesse gaat vandaag vooral naar de tuin. Op een zeer kleine oppervlakte, een vierkant met zijden van ongeveer 250 meter, heeft de tuin meer dan 100 fonteinen, gevoed door het water van de Aniene. In typisch Italiaanse stijl behoort de tuin tot de mooiste van het land, een mijlpaal in de geschiedenis van de Italiaanse tuinarchitectuur. Het is geen noodzaak om iets te weten over de verschillende fonteinen. Het gaat hier om het genieten van de veelheid en variatie van de fonteinen. Maar voor wie interesse heeft voor de mythologie, geef ik toch enige toelichting. (Je kan jezelf wegwijs maken met dit plannetje.)
1.Grot van Diana met
– Perseus en Andromeda: wanneer Andromeda van een rots in zee wordt geworpen omdat een orakel zegt dat zij moet geofferd worden aan een zeemonster om het volk van de koning te redden, komt Perseus haar redden.
– Daphne en Apollo: Cupido laat Apollo verliefd worden op Daphne maar tijdens de achtervolging verandert Daphne in een laurierboom.
– Aktaion en Diana: de jager Aktaion ziet Diana naakt aan het baden. Hij wordt veranderd in een hert en verscheurd door zijn eigen jachthonden.
2. Rometta: klein Rome met Dea Roma, Romulus en Remus en Isola Tiberina.
3. Honderd fonteinen.
4. Fontana dell’Ovato: Pegasus, klaar om weg te vliegen; beneden de Tiburtijnse Sibille.
5. Fontana dell’Organo idraulico: Orfeus en Apollo. De waterdruk dreef vroeger een mechanisch orgel aan.
6. Fontana dei Draghi: de draken uit het wapen van paus Gregorius XIII.
7. Fontana della Civetta e degli Uccelli – de bronzen vogels en de uil zijn verdwenen.
Foto 5: Villa d’Este acque
8. Fontana di Proserpina: deze godin verblijft de ene helft van het jaar in de onderwereld en de andere helft op aarde.
9. Rotonda dei Cipressi.
10. Fontana di Arianna: de dochter van Minos, de koning van Kreta, die Theseus helpt de Minotaurus te doden.
11. Fontana delle Mete: imitatie van de Meta Sudans bij het Colosseum.
12. Fontana della Madre Natura: Diana van Efese die de vruchtbaarheid van de aarde voorstelt.
13. Fontana delle Aquile (adelaars).
14. Fontana del Bicchierone (het grote glas).
15. de Fontana di Neptuno is recent: 1927.
Het is bijna 16 uur. In het stationnetje zijn versnaperingen en drankjes goed betaalbaar en dus maken we er dankbaar gebruik van. En dan is het wachten op de trein die ons terugbrengt naar Rome.
Met dank aan clublid Jos Treunen voor deze bijdrage (schrijfwedstrijd 2024).