We maakten in een vorig bericht kennis met de Prospettiva, een fantastisch bouwkundig meesterwerk dat Francesco Borromini in 1653 realiseerde. Vandaag ligt deze grote bouwmeester van de Renaissance door de meeste toeristen enigszins vergeten begraven in een eenvoudig vloergraf in de San Giovanni dei Fiorentini, aan Piazza dell’Oro. In dezelfde kerk, vlak daarnaast, bevindt zich het vloergraf van zijn leermeester Carlo Maderno. Vandaag wat meer over deze illustere Borromini, die met een aantal andere grote architecten en kunstenaars heeft kunnen samenwerken, waaronder Gianlorenzo Bernini en Pietro da Cortona. Rome geniet vandaag nog steeds van de talrijke kerkelijke structuren die Borromini in de stad heeft neergezet. In die zin is hij onsterfelijk geworden.
Borromini wordt door veel gidsen en in heel wat publicaties vaak afgeschilderd als de grote rivaal van Bernini met wie hij voortdurend ruzie had maar die verhalen zijn sterk te relativeren. Het is wel zo dat Bernini door zijn veelzijdigheid – de man was niet alleen architect maar ondermeer ook beeldhouwer, schilder, meubelontwerper, wagenbouwer, illlustrator en decorbouwer – veel bekender is geworden bij het publiek. Borromini beperkte zich steeds tot de architectuur maar werkte meermaals samen met Bernini voor enkele grote opdrachten.
Francesco Castelli werd geboren op 25 september 1599 in Bissone, bij Lugano. Hij begon de naam van zijn moeder, Borromini, te gebruiken toen hij 28 was. Waarom hij dat deed is niet duidelijk. Hij werkte van 1614 tot 1629 als steenhouwer in de bouwloods van de Sint-Pieter te Rome, aanvankelijk onder Carlo Maderno, later onder Bernini. Intussen bestudeerde hij het werk van Michelangelo. Zijn eigen, sterk persoonlijke oeuvre wordt gekenmerkt door plastische werking en vloeiende lijnen. Hij onderwierp zich niet aan de dwingende regels van de klassieke bouworden, maar wist deze vrijelijk om te vormen. Daarom werd hij door de latere classicisten verketterd, maar tegenwoordig wordt Borromini beschouwd als één van de grootste bouwmeesters van de barok, met een enorme invloed op zijn tijdgenoten en opvolgers.
Tot zijn voornaamste werken behoren ondermeer zijn eerste grote opdracht: de klooster en kerk van de S. Carlino alle Quattro Fontane (1634×961647, faxe7ade van 1665), het Oratorio dei Filippini bij de Santa Maria in Vallicella (1637×961649) en de de Torre dell’Orologio (1648). Ook de inwendige ombouw van de S. Giovanni in Laterano (1646×961649), de Santx92Andrea delle Fratte (1653×961665) en de Sant’Agnese in Agone (1653×961657, voltooid door Rainaldi en Bernini) zijn van zijn hand. De Sant’Ivo della Sapienza aan de Corso del Rinascimento (begonnen in 1642 en voltooid in 1661), is eveneens een zeer opmerkelijk gebouw. De speciale koepel van dit gebouw is de uitvergroting van de angel van een bij. Het gewelf was bouwkundig zo ongewoon dat Borromini een garantie van 15 jaar moest geven op de stabiliteit, in die tijd een vrij uitzonderlijke gebeurtenis.
Kenmerkend voor de kerken van Borromini zijn de ingenieuze plattegronden met gebruikmaking van geometrische figuren, met name een gelijkzijdige driehoek. Vallen ook steeds op: de plastische behandeling van de architectonische onderdelen, de ruimtelijke eenheid en de sobere interieurs waarin het grijs overheerst. Ze verschillen daardoor van de kleurrijke interieurs uit die tijd, bijvoorbeeld van Bernini. Het Palazzo della Propaganda Fide (1662) heeft een bijzondere gevelbehandeling vanwege de bouwonderdelen die naar achteren en naar voren komen en de contrasten tussen licht en donker en tussen frontaal en schuin.
Door zijn totale toewijding aan architectuur werd Borromini praktisch compleet geobsedeerd door het bedenken van nieuwe en vrijzinnige manieren van ruimte gebruiken. In zijn gebouwen kom je zowel grote lege ruimtes als volle ruimtes tegen. Borromini heeft zijn tijdgenoten meer dan eens verbaasd. Door zijn naar verluidt nogal moeilijk karakter werd de kunstenaar tot vereenzaming en uiteindelijk tot zelfmoord gedreven. In zijn nalatenschap trof men architectuurtraktaten aan met vele aantekeningen van zijn hand. Hij stierf op 2 augustus 1667.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 29 augustus 2012. Bekijk het origineel.