Zopas verscheen het boek Pelgrim met een knipoog – Dóór Italië naar Jeruzalem. De auteur is clublid Herman Cole, die in 2011 de winnaar was van onze jaarlijkse Romulusprijs.
Zijn boek beschrijft de passage in Italië van de 35-jarige ongeschoeide karmeliet Marinus Geubels (1735-1804) die in de achttiende eeuw een bedevaartstocht naar Jeruzalem ondernam. In 1758 had de man ook al een bedevaart naar Rome gemaakt.
Door in de zomer van 2019 toevallig een oude familiefoto terug te vinden, ontdekte Herman Cole langs zeer kronkelige wegen in de Gentse Boekentoren twee bijzonder interessante én goed geconserveerde achttiende-eeuwse boekwerken: Jeruzalemsche Reyse en Den Wederkeerden Pelgrim .
Samen brengen ze de beschrijving van de meer dan drie jaar durende pelgrimstocht die de ongeschoeide karmeliet Marinus Geubels tussen 25 juni 1770 en 21 november 1773 volbracht.
Het boek Jeruzalemsche Reyze werd in 1780 gepubliceerd door Joanna Van Eynde namens haar zoon pater Michaël a SS. Trinitate, voor de wereld gewoon Marinus Geubels uit Sinaai, een deelgemeente van de stad Sint-Niklaas (Oost-Vlaanderen, België).
Het boek werd uitgegeven door Jacobus J. Du Caju uit Dendermonde. Die uitgeverij-drukkerij bestaat nog altijd, al is het bedrijf in de loop der jaren via Aalst verhuisd naar Erpe-Mere.
Op het titelblad van zijn reisverhaal naar het Heilige Land maakt de bedevaarder Marinus al duidelijk dat hij het in de beschrijving van zijn passage door Italië onder andere zal hebben over Rome, Napels, de Vesuvius, Pozzuoli, Messina, Calabrië, Sicilië, de Etna, …
Herman Cole, een behoorlijk bezige bij die onder meer actief was of is als taalanimator volwassenenonderwijs Italiaans, als scenarioschrijver, als reisauteur en huurwoordenaar, maakte kennis met het boek Jeruzalemsche Reyze op een tentoonstelling over missiewerk en cartografie in het Mercatormuseum van zijn eigen stad Sint-Niklaas.
Als je zoals ik in de loop van twintig jaar, regelmatig bij nacht en ontij de hort op bent gegaan met beeldenbabbels over de Laars voor taalcursussen Italiaans of culturele verenigingen, als je in die periode van Ieper tot Sittard een fraai palmares als literair-toeristisch conferenziere hebt gescoord, dan scharniert met zo’n ontdekking onverwacht een schatkist open, vertelt Herman.
De eerste voorzichtige doorbladering van het bewuste achttiende-eeuwse boekje in een leeszaal van de Gentse Boekentoren én de ontdekking op dezelfde locatie van Jeruzalemsche Reyze – Den wederkeerenden pelgrim uit 1786, wakkert de interesse van Herman nog aan.
Hier meldt Marinus dat hij in het Italiaanse luik van zijn reisbeschrijving onder meer aandacht zal schenken aan Genua, Livorno, Loreto, Padua en Triëste.
Vorig jaar begon Herman Cole – met dank aan de extra tijd die ontstond door de uitbraak van het Covid-19-virus – zich te verdiepen in de zwerftocht van de pelgrim Marinus, die verslag uitbrengt van zijn meer dan drie jaar durende zwerftocht die hem door Europa, Afrika en Azië voerde.
Nadat hij gedurende enkele maanden via een aantal cursiefjes de lotgevallen van Marinus de wereld instuurde, ontstond het idee om het reisverhaal te verwerken tot een boek. Dat werd Pelgrim met een knipoog, met de veelzeggende ondertitel Dóór Italië naar Jeruzalem.
Herman Cole heeft alle getuigenissen van pater Michaël van begin tot einde herlezen en herschreven. Dat leverde een nieuw boek op van 256 pagina’s waaraan naast het Italiaanse gedeelte ook het hele luik over de Middellandse Zee en het Heilige Land werd toegevoegd.
Hij vindt in het boek zelfs een plaatsje voor dichter Anton van Wilderode, eveneens een streekgenoot. Nadat van Wilderode in 1938 een eerste reis naar Italië had gemaakt en in de krant De Standaard zijn verslagen had gepubliceerd, mocht de Moerbeekse priester op zijn 32ste met een beurs van de Belgische Staat naar Rome en Sicilië. Dat was in 1950. Werd dáár en toén de kiem gelegd van zijn talrijke gedichten met Italië als achtergrond of als thema?
Kritische lezers zijn alvast gewaarschuwd. Waar de pelgrim zich uitdrukt in vreemde talen – Latijn, Italiaans, Frans, … is de auteur de versie uit het originele drukwerk trouw gebleven. Zo moest de voormalige leraar taal regelmatig inbinden, zelfs waar hij Marinus op flaters betrapte.
Já, ik weet het: het Italiaanse woord voor Vlamingen schrijft ‘fiamminghi’ en niét anders. En in Arabieren hoort maar één ‘r’ te staan. En alle kreten in het Latijn moeten we cum grano salis nemen!
Als er staat ’pidocchiën’, weet dan dat Marinus vermoedelijk ergens pidocchi heeft horen ronken, het Italiaanse woord voor luizen. En waarom hij lichtzinnige dames de ene keer ‘pagedetten’ noemt, de volgende keer ‘pachedetten’ en daarna weer ‘pacquedetten’, laten we dat met de pelgrimsmantel der liefde bedekken, lacht Herman Cole.
Behalve op taalkundige slordigheden heeft hij Marinus ook meer dan eens kunnen betrappen op zowel historische als chronologische en zelfs geografische onnauwkeurigheden.
Met alle ongemakken van dien. Het heeft wel even geduurd vooraleer ik doorhad dat ‘Peut Soli’ op het titelblad van Jeruzalemsche Reyze eenvoudigweg staat voor ‘Pozzuoli’. Hoe lang heb ik moeten bladeren om te vinden dat ‘Poupart’ slaat op het Duitse ‘Boppard’.
En hoeveel rondjes van Maastricht heb ik gelopen om te ontdekken dat in een zin ‘Slavante’ hoorde te staan waar ik ‘Slavaten’ las. En waar Marinus ‘Corinthiën’ schreef, horen we eigenlijk ‘Karinthië’ te lezen. Overigens is er in de achttiende eeuw geen spoor te vinden van een paus Clemens XV. En al evenmin van een Heilig Jaar 1769, vertelt Herman.
In Rome kwam Marinus onvermijdelijk ook terecht bij het hospitum San Giuliano dei Fiamminghi. Pelgrims die onderweg waren naar het Heilige Land namen daar vaak een tijdje rust, vooraleer ze hun zware tocht voortzetten.
Marinus tekende er ook het befaamde pelgrimsboek, dat zich vandaag nog altijd in de archieven van San Giuliano bevindt. We laten je even meegenieten van zijn eerste kennismaking met het hospitum.
‘Ik santer tot aan de brug over de Tiber, tot aan de Engelenburcht. Als ik ‘ns naar het Vlaams Hospitaal van Sint-Julianus ging? Daar staan altijd Vlamingen aan het roer. Ik spreek een straatjongen aan: ‘Filiolo, sapete lospitale de Fiamingi?’ De kleine rattenvanger brengt me snel ter plekke. Ik stop hem twee baiocchi in de hand. Ik bel aan, de deur zwaait open. Omdat daar gewoonlijk een Vlaamse priester woont die in het hospitaal bedrijvig is, spreek ik de man aan in mijn moedertaal. Maar ja, het is vakantie! Het antwoord komt dus in het Italiaans. Over naar het Latijn dan. Ik vraag onderdak voor één nacht, waarop de portier een knecht ontbiedt. En daar kan ik Vlaams mee spreken. De Regent hoort ons vanuit de verte bezig en ontdekt dat we landgenoten zijn. Dat levert me meteen een avondmaal op.’
‘De knecht vergezelt me naar een kamer op de verdieping. Daar huist een zotte half verdraaide schilder uit Brugge. Hij vertelt me dat hij in Rome is om zijn kunst te ontwikkelen. Op slag vergeet ik alle ellende, de hitte, de ongemakken. We drinken een bocaillie wijn en ik knap helemaal op. O, het is net of we in Vlaanderen zijn. We razen honderduit. Confrater, laat nu je ezel maar wat rusten.’
‘De volgende ochtend neem ik afscheid van mijn compagnon om naar de kerk van de Prins der Apostelen te trekken, naar de grafstede van de Heilige Petrus. Wat beleef ik een verrassing als ik op dat grote plein kom: daar staat plots Pieter Terryn waarvan ik in Civitavecchia afscheid had genomen. We bewonderen samen de kerk, ik lees er de mis en we danken de Allerhoogste voor al zijn weldaden. ‘s Avonds ontmoeten we dan één van onze karmelieten en die vergezelt ons naar het klooster.’
‘We worden verwelkomd door pater Bartholomeus, rechterhand van de rector; hij is van de Weense provincie en spreekt me dus aan in het Duits. Hij weet zichtbaar van mijn komst en dat ik een Nederduitser ben. De overste bekijkt mijn obediëntie, ziet dat ze geldig is voor twéé en vraagt waar mijn compagnon wel is gebleven. Ik vertel dat mijn gezel veel gepeinsd en gepiekerd heeft en dat hij uit angst in zijn klooster is achtergebleven. De brave man ziet dat ik moe ben en dat dit niet het beste moment is om nog veel verder te redenkavelen.’
‘Ik rust enige dagen uit, verzorg mijn lichaam en laat mijn zwaar gehavende voeten genezen. Met de overste bekijk ik hoe de pelgrimstocht ná Rome kan verlopen. Als brave ongeschoeide karmeliet wil ik immers zo snel mogelijk in het Heilig Land staan, zo gauw mogelijk de Karmelberg aanschouwen, zo spoedig mogelijk de plek verkennen waar de profeet Elia zich vestigde om onder bescherming van de Heilige Maagd een aan God toegewijd leven van gebed en meditatie te leiden.’
Opvallend: Marinus Geubels, moet een fervente en diepgelovige wandelaar geweest zijn, want reeds in 1758 was hij al eens te voet op pelgrimstocht naar Rome getrokken.
Daarover schreef hij ook een boek, Roomsche Reyze, maar daarvan is tot nog toe geen exemplaar terug te vinden. Wie daarvan een exemplaar ontdekt mag het ons laten weten, er zijn zeker geïnteresseerde kopers. Net als voor de originele uitgaven van Jeruzalemsche Reyse en Den Wederkeerden Pelgrim trouwens.
Ten slotte nog dit. Het woord ‘knipoog’ in de titel verwijst naar de zonneslag die de pelgrim opliep in La Valletta, wat Marinus Geubels opzadelde met een gedeeltelijke gezichtsverlamming.
In 1879 schreef historicus Frans De Potter over Jeruzalemsche Reyse: ‘De auteur heeft de vermoeiende eentonigheid weten te vermijden die we tot hiertoe in de reisbeschrijvingen van het Heilig Land hebben ontmoet. […] Het boek is vermakelijk en doorzaaid met zonderlinge invallen, die doen lachen.’
Pelgrim met een knipoog – Dóór Italië naar Jeruzalem van Herman Cole doet niet onder voor het origineel. Deze meeslepende avonturenroman bevat behalve een paar kaarten uit de verzameling van de Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas (KOKW) ook foto’s gemaakt door leden van de vereniging Anfiteatro en een klein poëtisch addendum met ‘Italiaanse’ gedichten van Anton van Wilderode.
Pelgrim met een knipoog – Dóór Italië naar Jeruzalem
Auteur: Herman Cole
Met een poëtisch addendum van Anton van Wilderode
ISBN 9789464209266
256 pagina’s
Prijs: 22,99 euro
- Het boek is te koop in boekhandel ’t Oneindige Verhaal, Stationsstraat 68 te Sint-Niklaas.
- Het kan ook online worden besteld via het onderstaande webadres.
- Het boek kost in dat geval 22,99 euro + 6,24 euro verzendingskosten (België) = 29,23 euro (verzending met Bpost).
- Voor Nederland (verzending met DPD) bedragen de verzendingskosten 10,50 euro, wat de totale prijs op 33,49 euro brengt.
- Voor Italië (eveneens verzending met DPD) is de kostprijs voor verzending helaas nog duurder: 18 euro, wat de totale prijs doet oplopen tot 40,99 euro.
’t Oneindige Verhaal
Tel. 03 776 52 25
info@oneindigeverhaal.be
www.oneindigeverhaal.be
21 APRIL 2021
Ook dit jaar zal onze jaarlijkse receptie met prijsuitreiking tot onze zeer grote spijt in het viruswater vallen.
In 2011 kreeg Herman Cole (°1947 Sint-Niklaas-Waas) onze Romulusprijs overhandigd.
Precies tien jaar later publiceert hij dit boek over een eenzame pelgrim richting Rome.
Bij wijze van troostactiviteit voor een ‘Feestdag-Zonder-Feest’ biedt Herman Cole onze leden op 21 april een webbabbel over en rond zijn boek aan via een livestream.
De praktische details zullen onze clubleden later vernemen.
Vooral de omgeving van Rome zal aandacht krijgen, zoals de pausenstad Viterbo, de abdij van Montecassino en natuurlijk de stad Rome zelf.
Zelfs Leuven krijgt een plaatsje: bij opgravingen in de Naamsestraat werden recent sporen gevonden van het Tacetklooster van de … ongeschoeide karmelieten.
Behalve elementen uit het boek van Herman Cole kunnen o.a. ook teksten van de Wase dichter Anton van Wilderode in het stuk voorkomen; ze behandelen vaak een Italiaans/Romeins thema en worden soms in het Italiaans gepresenteerd.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 22 maart 2021. Bekijk het origineel.