De bewoners van de tuinwijk Garbatella in Rome vierden tijdens het voorbije jaar met heel wat festiviteiten de 90ste verjaardag van hun woonomgeving. Het feestjaar wordt de komende dagen afgesloten met een aantal activiteiten, waaronder enkele interessante tentoonstellingen die met woord, beeld en maquettes de geschiedenis van Garbatella weergeven. Deze Romeinse stadswijk heeft doorheen de voorbije jaren heel wat filmmakers en artiesten geïnspireerd, gaande van Pasolini tot Nanni Moretti, en was de bakermat van kunstenaars zoals Maurizio Arena, Enrico Montesano en Valerio Mastandrea. Tot 28 februari bieden een aantal instituten en verenigingen aan iedereen de kans om eens nader kennis te maken met dit bij toeristen vrijwel onbekend stukje Rome.
Omstreeks 1920 werd op een heuvel in de buurt van de basiliek van San Paolo, dicht bij de spoorlijn tussen Rome en Ostia, de eerste steen gelegd van wat later zou uitgroeien tot Garbatella, een soort dorp in de stad. Een paar kleine evenementen die de komende dagen worden geprogrammeerd, brengen de bezoeker met behulp van foto's, originele ontwerpen, plattegronden en maquettes van architecten vanuit het heden terug in de tijd en tonen ook de diverse interessante plekjes van de wijk.
Via panelen en foto's worden diverse routes in kaart gebracht zodat de geïnteresseerde wandelaars zelf op zoek kunnen naar dat ene mooie steegje of die prachtige vergeten piazza. De bedoeling is het publiek de extreme moderniteit van Garbatella te onthullen. Want de omgeving mag er dan wel uitzien als pittoreske en landelijke architectuur, maar het geheel was destijds erg vernieuwend en heeft nog steeds de kenmerken van moderne architectuur. Er was ook een enorme vrijheid in het samenstellen van de gevels, trappen en ramen. De vele patronen werden nooit herhaald. Alles in Garbatella is asymmetrisch.
De unieke omgeving is geliefd bij de Romeinen, en velen vinden het wonen in Garbatella de ideale manier van leven, ook al lijken sommige plekjes rechtstreeks afkomstig uit een vervlogen tijdperk. Ter gelegenheid van de tentoonstelling verschijnt ook een nieuwe gids over Garbatella. De wijk ontstond officieel op 18 februari 1920. Dat was op Piazza Benedetto Brin, geen bijzonder maar wel een belangrijk plein.
Het is immers hier dat koning Vittorio Emanuele, morgen precies 91 jaar geleden, de aanzet gaf voor de nieuwe wijk en er die dag een gedenksteen inmetselde. Daarop staat de tekst: "Per la mano augusta di S.M. il Re Vittorio Emanuele III l'Ente autonomo per lo sviluppo marittimo e industriale e l'Istituto delle case popolari di Roma con la collaborazione delle cooperative di lavoro ad offrire quieta e sana stanza agli artefici del rinascimento economico della capitale. Questo aprico quartiere fondano oggi. XVIII Febbraio MCMXX".
De inwoners hebben de voorbije tientallen jaren gezien hoe hun buurt geleidelijk groeide zonder al te veel te raken aan de oorspronkelijke architectuur, al hebben speculanten in de jaren zeventig jammer genoeg wel een aantal gebouwen afgebroken om er appartementen neer te zetten. Garbatella is geïnspireerd op de visie en de tuinstedenstijl van de Britse stedenbouwkundige Ebenezer Howard maar werd volledig gerealiseerd door Italiaanse architecten. Garbatella bevindt zich op een glooiend terrein waar je aangenaam en in alle rust kan wandelen en is zeker een bezoek waard.
Kleine en grotere authentieke huizen uit het begin van de vorige eeuw, trappenpartijen, een drinkfonteintje en heel wat groen. Zo moet een aanzienlijk deel van de Romeinse buitenwijken er lang geleden hebben uitgezien en zo ziet het er hier, in Garbatella, vandaag nog altijd uit. Alleen de televisie- en schotelantennes en toenemende graffiti op de muren doen je beseffen dat de tijd hier weliswaar voor een stukje heeft stilgestaan maar toch niet helemaal.
Garbatella – sommigen vinden het zonder meer de mooiste wijk van Rome – is alleszins een stukje springlevend Romeins erfgoed. Heel wat vroegere en hedendaagse filmmakers hebben hier inspiratie opgedaan en gebruikten de wijk als decor voor hun verhaal. Hier praten buurtbewoners met elkaar, vertellen ze zittend in een stoel voor hun deur over hun dagelijkse beslommmeringen en staan ze de zeldzame toerist vriendelijk te woord. In kleine, vaak goed verborgen restaurantjes, betaal je een maaltijd nauwelijks de helft van wat die in het centro storico kost.
De eerste architecten van de wijk, Gustavo Giovannoni en Innocenzo Sabbatini, later bijgestaan door Costantino Costantini, Marcello Piacentini, Mario De Renzi, en Nori, doopten hun stijl Barocchetto. Ondanks het feit dat de wijk niet zo heel groot is, valt er toch wel wat te zien. Je kan er ondermeer een paar opmerkelijke kerken bezoeken en in het openbare park, de voormalige wijngaard Serafini, bevindt zich de ingang naar de catacomben van Commodilla, met een klein kerkje uit het einde van de 4de eeuw en een begraafplaats. Tot de meer moderne realisaties behoort de kleine Fontana di Carlotta, vorig jaar nog maar eens gereinigd van de graffiti, een plaag die helaas ook andere Romeinse buitenwijken teistert.
Garbatella behoort tot het stadsdeel Municipio XI, waarvan ook Ostiense, Valco San Paolo, Navigatori, Tor Marancia, Tre fontane, Grottaperfetta, Appia Antica Nord, en Appia Antica Sud deel uitmaken. De wijk is gerealiseerd tussen 1920 en 1940. Een deel ervan bestaat uit stervormige appartementgebouwen, aan de rand staan twee opmerkelijke appartementsgebouwen waarin een openbare hal en een bioscoopcomplex zijn geïntegreerd. Voor de rest lijkt het er een beetje op of de ontwerpers midden in de stad een dorp wilden ontwikkelen.
Er zijn veel open binnenhoven, balkons, vreemde raampjes en deuren en overal bevinden zich trappen en smalle straatjes, inclusief omhooggehangen wasgoed, waardoor je je eerder in Zuid-Italië waant dan in Rome. Louter stedenbouwkundig is Garbatella beslist een boeiende ervaring, maar bouwkundig zijn grote delen van het gebied helaas nogal verwaarloosd. Veel vooroorlogse sociale woningen zijn gedurende lange tijd nauwelijks onderhouden geweest. De huurstop die na de oorlog lange tijd is toegepast zorgde voor aanzienlijke leegstand en heel wat huizen raakten stilaan verkrot. Gelukkig is daar de jongste jaren een lichte ommekeer merkbaar, wat je ook kan zien aan de stijgende immoprijzen.
Een greep uit het programma van de komende dagen:
18 – 28 febbraio 2011. Fatagarbatella e Ranocchio Garbatellocchio narrano la fiaba di Romolo e Remo di Roma e Remuria. Incontri nelle scuole materne e elementari. A cura dell’Associazione Il Tempo Ritrovato
18 febbraio 2011 – 11 u. (evento speciale). Concerto della Banda della Polizia Municipale in occasione dell’ Anniversario della posa della prima pietra del Quartiere Garbatella. P.zza Benedetto Brin
18 febbraio 2011 – 16.30 u. “Buon Compleanno Garbatella mia“ di Fatagarbatella “Garbatella alla Piastra“ – mostra fotografica del fotografo pizzettaro Francesco Piazza “ Il pittore e la fontana “ quaderni e quadernoni – storia di una amicizia garbatellana con il pittore Carlo Acciari. Libreria Rinascita Via Prospero Alpino, 22. A cura dell’Associazione Il Tempo Ritrovato
18 febbraio 2011 – 20.30 u. “Garbatella core de Roma, occhi der monno” Musica popolare tra tradizione e invenzione – Teatro Columbus, Via della 7 Chiese, 101. A cura dell’Associazione Itaca
22 febbraio 2011 – 17 u. “I ricordi nel cassetto“ – “Le radici di quel che siamo reggono la terra su cui camminiamo“ Inaugurazione mostra fotografica storica al Teatro Ambra Garbatella in P.zza Giovanni da Triora, 15. La mostra è aperta fino al 25 febbraio. A cura dell’Associazione Itaca
22 febbraio 2011 – 20.30 u. “Buon Compleanno Garbatella Nostra“ – Teatro
– Musica – Performance. Teatro Palladium, P.zza Bartolomeo Romano, 8. A cura di Non solo capelli23 febbraio 2011 – 17 u. “Ve volemo tanto bene” in ricordo di Alberto Sordi e Alvaro Amici. Recital di canzoni e poesie della tradizione romana. Accompagnamento del maestro Paolo Pagano. Concerto di Fabrizio Amici. Teatro Columbus, Via della 7 Chiese, 101. A cura dell’Associazione Itaca
24 febbraio 2011 – 16 u. “Nonna Garbatella 2011“ – Over 60 dilettanti allo sbaraglio – Poesia, prosa, musica. Gara di torte “ garbate e belle” C.S.A Pullino Via Pullino, 95. A cura dell’Associazione MO.I.CA, e del C.S.A. Pullino
28 febbraio 2011 – 17 u. “Dal Fauno alla Lupa, dalla Garbatella a San Paolo “ Mostra fotografica di Floriana Mariani. Casa delle Associazioni Via Giustiniano Imperatore, 75. A cura dell’Associazione Il Tempo Ritrovato.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 20 februari 2011. Bekijk het origineel.