In het grootste Romeinse grafveld van Nederland liggen geen Romeinen begraven, maar de stedelijke elite van Bataafse herkomst. Dit concludeert de Nijmeegse conservator archeologie Annelies Koster. Zij documenteerde het grafveld van Noviomagus, dat tussen 1981 en 1983 werd blootgelegd in Nijmegen-West. Nijmegen is de oudste stad van Nederland. Rond het jaar 100 startte keizer Trajanus de nederzetting Noviomagus aan de westkant van het huidige Nijmegen. Langs de uitvalswegen naar het zuiden werden grote grafcomplexen aangelegd. Ze bestonden uit ommuringen, grafmonumenten en uitzonderlijk rijke graven in ondergrondse houten grafkamers.
Het grafveld van Noviomagus inspireerde Annelies Koster, die in de jaren ‘80 van de vorige eeuw zelf meegroef. Zij beweert in haar proefschrift dat de families die hier begraven zijn geen Romeinen waren, maar waarschijnlijk Bataven. Rond het jaar 100 waren ze inheemse bevolking, terwijl ze oorspronkelijk van elders kwamen. In de graven vond Koster on-Romeinse aanwijzingen. Zo was het niet gebruikelijk dat Romeinen wapens in graven stopten. Bataven deden dit wel. Ook bouwden Romeinen geen grafkamers. Zij bouwden liever zichtbare monumenten boven de grond, vertelt Koster. Hierdoor zouden de doden ook in de toekomst herinnerd worden. Overigens begroef men geen lijken maar urnen met de as van de gecremeerde doden. Dat was in die tijd gebruikelijk.
De families die binnen de ommuurde grafcomplexen op het grafveld begraven zijn, behoorden tot de stedelijke elite van Noviomagus, stelt Koster. Waarschijnlijk zijn zij nauw betrokken geweest bij het bestuur van de stad. Zij hadden een zo hoge status dat zij niet werden begraven met ‘gewone’ leden van hun gemeenschap – die liggen elders op de begraafplaats, buiten de muren. Deze families waren rijk en cultureel sterk gericht op Rome en geïnteresseerd in het Romeinse. Dat leidt Koster onder meer af uit de grote hoeveelheden Romeins aardewerk (terra sigilata) dat is teruggevonden, en uit andere spullen waarvan is aan te tonen dat ze oorspronkelijk uit Italië of het Middellandse Zeegebied komen.
Annelies Koster (Delft, 1953) studeerde geschiedenis aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Sinds 1988 is zij conservator archeologie bij Museum Kam, later Museum Het Valkhof in Nijmegen. Het promotieonderzoek is begeleid vanuit het Institute for Historical, Literary and Cultural Studies van de Radboud Universiteit Nijmegen. Annelies Koster groef destijds zelf mee. De afgelopen jaren wijdde ze zich aan een beschrijving van alle vondsten en de omstandigheden waaronder ze gevonden zijn. Het vele aardewerk, bijzondere glaswerk, bronzen en ijzeren vaatwerk, toiletgerei, meubilair, wapens, schrijfgerei, sieraden, kostbaar textiel met gouddraad en uit barnsteen en bergkristal gesneden beeldjes en snuisterijen – kortom: de rijke vondsten uit het grafveld van Noviomagus zijn vrijwel allemaal te zien in Museum Het Valkhof.
In het Waterkwartier verwijst momenteel niets nog naar de bijzondere plek. Wel wordt op dit moment opnieuw gegraven in Nijmegen-West, op een terrein dat grenst aan het hier beschreven grafveld. In dit ‘nieuwe’ stuk liggen vooral lijkbegravingen uit de derde eeuw. Dat de oogst daar weer zo rijk zal zijn, is niet te verwachten, aldus Koster, omdat tot nu toe in die graven steeds maar één of twee bijgaven zijn aangetroffen.
Het grafveld van Noviomagus en de rijke graven van de stedelijke elite
Dinsdag 20 april 2010 om 13.30 u.
Locatie Academiezaal Aula, Comeniuslaan 2
Faculteit Faculteit der Letteren
Promovendus: drs. Annelies Koster
Promotores prof. dr. M. Erdrich, de heer prof. dr. W.J.H. Willems (UL)
Lees meer over dit onderzoek in www.ru.nl/wetenschapsagenda
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 8 april 2010. Bekijk het origineel.