In het Ara Pacis Museum is de grote tentoonstelling Claudio Imperatore. Messalina, Agrippina e le ombre di una dinastia begonnen. Het gaat om een belangrijke expo waar artefacten en vondsten van buitengewoon historisch en archeologisch belang worden getoond. De tentoonstelling is nog te bezoeken tot 27 oktober 2019 en is opgebouwd rond het leven en de heerschappij van Claudius, één van de meest controversiële Romeinse keizers ooit en dit vanaf zijn geboorte in Lyon in 10 v. Chr. tot zijn dood in Rome in 54.
De tentoonstelling belicht de persoonlijkheid van Claudius, het politieke en administratieve werk van de keizer, zijnn link met keizer Augustus, met zijn voorganger Caligula en met zijn populaire broer Germanicus. Ook Claudius’ tragische relatie met liefst vier vrouwen, waaronder Valeria Messalina en Julia Agrippina minor die zich afspeelde op de achtergrond van het Romeinse keizerlijke hof en de controversiële gebeurtenissen rond de Julisch-Claudische dynastie komen aan bod.
Het verhaal van de tentoonstelling krijgt mee vorm door een originele set-up samengesteld uit beelden en geluidsfragmenten. Daarnaast zijn er natuurlijk ook een heleboel fraaie archeologische voorwerpen te bewonderen waarvan er heel wat werden ontleend aan buitenlandse musea. Er zijn verschillende unieke vondsten te zien, waaronder de Tabula Claudiana met de beroemde toespraak die Claudius in 48 in de Senaat hield. Ze gaat over de toetreding van Galliërs uit Gallia Comata tot de Senaat, waarvoor Claudius een vurig pleidooi houdt.
Claudius presenteert zich als een belezen maar enigszins pedante kamergeleerde die zich soms in de details verliest. Het bronzen stuk werd in 1528 in een wijngaard bij Croix Rousse, een wijk van Lyon, ontdekt. Het is één van de topstukken uit het Gallo-Romeins museum van Fourvière in Lyon en dat nu tijdelijk terugkeert naar Rome.
Er is ook een kostbare cameo met een portret van Claudius te zien die werd uitgeleend door het Kunsthistorisches Museum in Wenen en een klein maar suggestief verguld bronzen beeld van Agrippina minor uit Alba Fucens. De expo toont tevens een aantal artefacten die speciaal voor de gelegenheid werden gerestaureerd. Een fraaie afbeelding van Germanicus werd recent opgeknapt met geld van de Fondazione Sorgente Group en wordt nu voor de eerste keer aan het publiek getoond.
De eerste keizer die geboren werd buiten het Italiaanse territorium, in Lugdunum, het hedendaagse Lyon, op 1 augustus in 10 v. Chr. was een onwaarschijnlijke kandidaat om ooit de baas te worden van het Romeinse Rijk. Keizer Augustus twijfelde aan zijn politieke motieven en zou de voorkeur gegeven hebben aan zijn broer Germanicus die echter voortijdig stierf onder verdachte omstandigheden.
Als opvolger hadden het volk en het leger toen Caligula gekozen, die de zoon was van Germanicus, tevens de erfgenaam van zijn vaders roem. Maar de moord op Caligula, notabene in zijn eigen paleis, plaatste Claudius tegen wil en dank in het centrum van de volgende politieke crisis. Na een lange politiek-economische onderhandeling werd Claudius op vijftigjarige leeftijd toch keizer.
Ook de relaties van Claudius met zijn vier vrouwen worden gekenmerkt door complotten en tragische gebeurtenissen. Zijn derde vrouw, Messalina, staat nog steeds bekend om haar vele ondeugden, echt of verondersteld, hoewel zij de moeder was van Britannicus, de eerste mannelijke erfgenaam van de Julisch-Claudische dynastie en die normaal keizer zou geworden zijn.
Het vierde en laatste huwelijk van Claudius, ditmaal met zijn nicht Julia Agrippina minor, zal hem fataal worden. Agrippina, de dochter van Germanicus en een zus van Caligula, wordt beschouwd als de architecte van zijn dood, misschien als gevolg van vergiftiging. Zekerheid hierover bestaat er niet. Na de dood van Claudius volgde alleszins zijn vergoddelijking en de bouw van een tempel die aan hem was gewijd op de Coelius (Celio). Hij werd opgevolgd door Nero, de zoon van Agrippina.
De tentoonstelling in het Ara Pacis Museum, ondersteund door het geactualiseerde werk van historici en archeologen, toont een beeld van Claudius dat enigszins anders is dan de doorgaans donkere en weinig vleiende versies die werden overgeleverd. Wat we zien is een keizer die in staat is om voor zijn mensen te zorgen, nuttige economische hervormingen lanceerde, grote openbare werken in gang zette en met zijn wetgeving bijdroeg aan de administratieve ontwikkeling van het rijk.
Claudio Imperatore
Messalina, Agrippina e le ombre di una dinastia
Museo dell’Ara Pacis
Tot 27 oktober 2019
www.arapacis.it
http://ticket.museiincomuneroma.it/museo-dellara-pacis/
CLAUDIUS I – ACHTERGROND
Claudius I (geboren als Tberius Claudius Drusus Nero Germanicus – Lyon 10 v. Chr. – Sinuessa 54 na Chr.) was keizer van Rome van 41 tot 54. Hij was een zoon van Antonia mnor en Augustus’ stiefzoon Drusus, een neef van keizer Tiberius en de jongere broer van Germanicus.
Wegens zijn zonderlinge geest, die tot trotsering van traditie en conventie neigde, werd hij in zijn jeugd van alle staatszaken uitgesloten: de keizerlijke familie vreesde door dit ‘enfant terrible’ gecompromitteerd te worden. Zo groeide hij eerst met stokslagen, later te midden van de spot van het hof op.
Omdat Claudius als kind nogal ziekelijk was en enkele lichamelijke afwijkingen had (knikken van hoofd en knieën, stotteren en kwijlen), werd hij algemeen als min of meer stomp- of zwakzinnig beschouwd. Dat was ten onrechte. Jawel: Claudius was een anti-conventionalistische zonderling, maar paarde dit aan grote gaven.
Dat hij zich tijdens de vijftigjarige quarantaine die aan zijn keizerschap voorafging, niet alléén aan drank, dobbelspel en plebejische vrienden te buiten ging, maar zich ook aan ernstige studie wijdde (vooral aan de geschiedenis, zo hij schreef onder andere een werk over Etrurië, dat helaas niet bewaard is gebleven), mag als een bewijs van grote karakterkracht worden beschouwd.
Na Caligula’s dood werd Claudius door de lijfwacht tot keizer uitgeroepen. De zonderlinge boekenwurm ontpopte zich als een voortreffelijke regent. Zijn voornaamste hervorming was een radicale centralisatie van het rijksbestuur in handen van de keizer. Voor dit doel werden keizerlijke departementen gesticht. Aan het hoofd ervan werden keizerlijke vrijgelatenen geplaatst.
De verzwakking van de kracht van de Senaat, de versterking van de positie van de provincies (door een consequent doorgevoerde burgerrechtspolitiek) en een systematische bestrijding van misbruiken op ieder gebied, waren de voornaamste doeleinden van deze centralisatie van het rijksbestuur, dat onder Claudius’ regering zonder voorbehoud voortreffelijk mag worden genoemd.
De verdienste ervan komt in de eerste plaats toe aan Claudius zelf en niet aan zijn ministers-vrijgelatenen: de originele oorkondes uit Claudius’ regeringstijd waarvan een aantal nog bestaan, bewijzen dat de keizer de gewoonte had om zich persoonlijk in de kleinste bijzonderheden van het rijksbestuur te verdiepen. Ze ademen bovendien volkomen de zonderlinge geest van Claudius zelf, zonder een spoor van de geest van zijn vrijgelatenen.
Was het rijksbestuur het sterke punt van Claudius’ regering, zijn slechte verhouding tot de Romeinse aristocratie was er de schaduwzijde van. De Senaat en de ridderstand voelden zich (terecht) achteruitgezet en werkten hem tegen met stil verzet en samenzweringen.
De angstcomplexen van Claudius die door de omstandigheden waaronder hij was opgegroeid van huis uit reeds aanwezig waren, werden daardoor in hoge mate versterkt. Deze angstcomplexen werden door zijn vrouwen en vrijgelatenen weleens misbruikt om hun persoonlijke wraakzucht te bevredigen, doordat zij hem (door angstaanjaging) tot gerechtelijke moorden dreven op hun persoonlijke vijanden onder de Romeinse aristocratie. Dit is als de grote misstand van Claudius’ regering te beschouwen.
In zijn familiale leven was Claudius ongelukkig. Zijn derde vrouw (39-48) Messalina, die een losbandig bestaan leidde en zelfs tijdens Claudius’ leven openlijk een nieuw huwelijk sloot, werd terechtgesteld. Daarna huwde hij in 49 zijn nicht Agrippina minor of de Jongere, de dochter van Germanicus, die hem in 50 overhaalde haar zoon uit een vroeger huwelijk, Lucius Domitius Nero, te adopteren en deze, in plaats van zijn eigen zoon Britannicus, voor de opvolging te bestemmen.
Toen Agrippina vreesde dat Claudius dit besluit (Britannicus toonde als knaap reeds een krachtig karakter) zou herroepen, liet zij hem (waarschijnlijk) vergiftigen. In de literatuur is deze keizer vooral bekend geworden door de roman I Claudius en het vervolg Claudius the God van Robert Graves, die zich vooral op Tacitus en Suetonius baseert.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 7 mei 2019. Bekijk het origineel.