In ons recent bericht over de Carcer en het Tullianum kon je er al een glimp van opvangen, maar vandaag besteden we er een aparte bijdrage aan: de nieuwe maquette en de reconstructie die clublid, Romuluswinnaar en ere-AVRA-voorzitter Guido Cuyt maakte van het Forum Romanum uit de 4de eeuw na Chr. Terwijl de meeste reconstructies van het oude Rome zich nog beroepen op 19de-eeuwse en vroeg-20ste-eeuwse bronnen zoals Lanciani, Platner, Huxeblsen en Lugli, heeft Guido Cuyt zich gebaseerd op recente bronnen waarvan de voornaamste zijn: Coarelli, Giuliani, Verduchi, Steinby, Richardson, Claridge, Freyberger, Nardi, Pensabene, Bauer, e.a. Voor de Curia blijft Bartoli hxe9t onmisbare standaardwerk, hoewel al daterend van 1963. Het archeologisch onderzoek op het Forum Romanum heeft de laatste decennia tot enkele verrassende nieuwe inzichten geleid. Daarover lees je hierna meer. De maker geeft met de maquette lezingen voor gexefnteresseerden. Zijn contactgegevens vind je onderaan deze nieuwsbrief.
Het Forum Romanum bevindt zich in de oorspronkelijk moerassige vlakte tussen de Palatijnse, Capitolijnse en Esquilijnse heuvel. In de 8ste en 7de eeuw v. Chr. fungeerde het gebied als begraafplaats. Er zijn ook sporen van bewoning gevonden. Daarna werd het een marktplein en in het begin van de Romeinse Republiek (kort na 500 v. Chr.) het politieke en religieuze centrum van de stad. Het Forum werd gedraineerd door de Cloaca Maxima en doorkruist door de Via Sacra.
Doordat het forum tot in de 7de eeuw n. Chr. in gebruik bleef, ontstond er een wirwar van telkens weer vernieuwde monumenten, waarvan de voornaamste zijn, te beginnen in de zuidwesthoek: de Porticus van de Twaalf Goden, bestaande uit twee in een stompe hoek op elkaar staande colonnades met twaalf godenbeelden; de Tempel van Vespasianus, opgericht in 79 en vernieuwd omstreeks 200, waarvan nog drie Korinthische zuilen overeind staan; de Tempel van Concordia, opgericht in 366 v. Chr. na de verzoening tussen patricixebrs en plebejers, waarvan enkel het podium is bewaard.
Deze drie monumenten, aan de voet van de Capitolijnse heuvel, zijn door een moderne straat van de overige gescheiden. De Tempel van Saturnus dateert uit de vroege Republiek. De acht zuilen die er nog van overeind staan, zijn uit de 4de eeuw. In de kelders binnen het podium werd de staatskas bewaard.
De Lapis Niger is het oudste monument en is volgens de legende vaak beschouwd als het graf van Romulus. Onder een zwart marmeren platform, omheind met rechtopstaande witmarmeren platen, staat een x96 afgebroken x96 zuil met een van de oudste Latijnse inscripties (ca. 500 v. Chr.). De Rostra bestaat uit een hoog podium dat als sprekerstribune diende. Het Comitium is het al vroeg afgebakende plein voor de bijeenkomsten van de volksvergadering.
De Curia, het senaatsgebouw daarachter, volgens de traditie nog uit de koningstijd, dateert in zijn huidige vorm uit ca. 300. De Boog van Septimius Severus, bij zijn tienjarig jubileum in 203 opgericht, is versierd met relixebfs die de veldtochten van deze keizer illustreren. De Basilica Julia werd opgericht door Julius Caesar in 54 v. Chr. (vernieuwd omstreeks 300). De Basilica Aemilia, opgericht in 179 v. Chr. en herbouwd in 55 en 54 v. Chr., werd in 410 verwoest door de Hunnen.
De tempel van Castor en Pollux dateert uit de vroege Republiek (vernieuwd 6 n. Chr.). Drie zuilen met kroonlijst staan nog overeind. De Juturna-bron is een marmeren bassin waarin beelden stonden van Castor en Pollux. Aan de rand staat een tempeltje (begin 2de eeuw), aan de waternimf Juturna gewijd, weer overeind. De tempel van Divus Julius werd in 29 v. Chr. door Augustus aan de nagedachtenis van Gaius Julius Caesar gewijd.
De S. Maria Antiqua is een 6de-eeuwse kerk met fraaie fresco’s, ingebouwd in een keizerlijk gebouw. De Regia, het oude koningspaleis, al zeer vroeg zetel van de Pontifex Maximus, werd vernieuwd in 36 v. Chr. De tempel van Vesta is een rond tempeltje uit de Koningstijd (vernieuwd rond 200), waarvan het podium, zeven zuilen en een deel van de cella-wand weer zijn opgebouwd. Annex, aan de oostzijde, ligt het huis van de Vestaalse Maagden, rondom een door colonnades omzoomde tuin, met beelden van deze priesteressen.
De tempel van Antoninus en Faustina werd opgericht in 141 n. Chr. Het voorportaal met acht Korinthische zuilen staat nog overeind. Het gebeeldhouwde fries loopt behalve aan de voorkant ook langs de zijmuren van de in de tempel ingebouwde kerk. De tempel van Divus Romulus, de jong gestorven zoon van keizer Maxentius, is in werkelijkheid het ronde voorportaal van de 6de-eeuwse kerk van de HH. Cosmas en Damianus.
De Basilica van Maxentius bestaat uit een drieschepig overwelfd gebouw van twee verdiepingen met ingang aan de oost- en absis aan de westzijde (306×96310). Na 312 werden door Constantijn een ingang aan de zuid- en een absis aan de noordzijde toegevoegd. De Boog van Titus werd opgericht in 81. De doorgang is versierd met relixebfs, die betrekking hebben op de verovering van Jeruzalem. Het laatste keizerlijke monument is de zuil van keizer Phocas, die in het midden van het Forum overeind staat.
In de 8ste eeuw was het Forum reeds geheel in verval. De ruxefnes werden in de middeleeuwen voortdurend ontdaan van stenen en andere bouwmaterialen ten behoeve van andere gebouwen. Tijdens de renaissance begon de belangstelling voor antieke monumenten terug op te leven. Vanaf het eind van de 18de eeuw werden de eerste opgravingen verricht, zij het aanvankelijk nog weinig wetenschappelijk.
Het archeologisch onderzoek op het Forum Romanum heeft de laatste decennia tot enkele verrassende nieuwe inzichten geleid, aldus Guido Cuyt.
* De x91Zuil van Phocasx92: stond er al op het einde van de 3de eeuw na Chr. Alleen werd er in 608 een beeld van Phocas op geplaatst.
* Op het oostelijk uiteinde van het plein stonden de Rostra Diocletiani, als tegenhanger van de Rostra Augusti aan het westelijk uiteinde.
* Tempel van Caesar: de nis in het podium, met het ronde altaar, werd reeds door Augustus dichtgemaakt en het altaar onzichtbaar gemaakt. De tempel werd waarschijnlijk geflankeerd door twee triomfbogen van Augustus. De bestrating bij de boog van Augustus blijkt een heraanleg uit de 19de eeuw.
* Tempel van Castor en Pollux: de kleine zijdelingse trappen blijken in de laat-antieke tijd gesupprimeerd te zijn. De tempel had toen één grote frontale trappartij. De huidige zijdelingse trappen zijn een reconstructie uit de 19de eeuw.
* De zogenaamde x91Rostra Vandalicax92: dateren niet uit de 5de eeuw, maar waren een vergroting van de Rostra Augusti die vóór de tijd van Constantijn werd gerealiseerd. Dit blijkt uit het stratigrafisch verband tussen deze uitbreiding en het ruiterstandbeeld (van Constantijn?) dat er vlak vóór stond. Op de uitbreiding stond mogelijk het beeld van de Genius Populi Romani.
* Carcer: de huidige deur in de Via del Clivo Argentario, onder het opschrift van Rufinus en Nerva is modern. De oorspronkelijke ingang lag meer naar het noorden en was opvallend laag.
* De zuilen in verband met de Decennalia van Diocletianus stonden waarschijnlijk op de Rostra Augusti
* De Plutei Traianei blijken gestaan te hebben op de plaats waar ze gevonden werden.
* De Ficus Ruminalis en het beeld van Marsyas waren in de laat-antieke tijd niet meer te zien: waarschijnlijk verwijderd bij de bouw van de boog van Septimius Severus
* Basilica Aemilia: vóór de gevel had je een rij kleine openlucht-kapelletjes, de zogenaamde x91sacellax92. De belangrijkste hiervan waren dat van Venus Cloacina, en het Puteal Libonis aan het oostelijk uiteinde. De reconstructie van de Basilica is gebaseerd op het recente onderzoekingswerk van K.S. Freyberger. Aan het westelijk uiteinde stond de bronzen tempel van Janus.
Guido Cuyt bouwde zijn maquette (hoofdzakelijk) in hout en werkte voort op basis van een eerder model dat hij reeds in de jaren ’60 realiseerde. De maquette meet ongeveer 125 x 85 cm en is gebouwd op schaal 1/250.
* * * * *
De maker geeft over dit onderwerp en met de maquette twee lezingen met een Powerpoint-demo, met name ‘Recent archeologisch onderzoek op het Forum Romanum in Rome’ (uitsluitend over het Forum) en ‘Recent archeologisch onderzoek in Rome’ (over enkele sites in Rome, waaronder het Forum Romanum, en vooral de Crypta Balbi.
Hij stelt de maquette eventueel ook ter beschikking van tentoonstellingen of evenementen in verband met de oudheid. De modaliteiten en de voorwaarden voor de uitleningen en de lezingen zijn te bespreken. Wie interesse heeft kan met hem contact opnemen: Guido Cuyt, tel. 03-828 08 52 – guido.cuyt@skynet.be.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 23 juni 2012. Bekijk het origineel.