Wie Rome al eens heeft bezocht, kent ongetwijfeld het beroemde bronzen ruiterstandbeeld van Marcus Aurelius uit de tweede eeuw na Chr., waarvan je op Piazza del Campidoglio een replica ziet, maar waarvan het origineel zich in de Capitolijnse Musea bevindt.
Het is één van de fraaiste bronzen kunstwerken uit de oudheid die tot vandaag bewaard bleven. Het mooiste bronzen paard in hetzelfde museum is echter veel ouder.
Dat bronzen paard, zo groot als een echt paard, is een origineel Grieks beeld uit de vijfde of zelfs zesde eeuw v. Chr. en daarmee ongeveer 2.500 jaar oud.
Het is 1,90 m hoog en heeft een lengte van 1,95 m. Het paard werd in april 1849 ontdekt in de Vicolo delle Palme, de huidige Vicolo dell’Atleta, in Trastevere.
Het bronzen paard bevond zich in een soort opslagplaats die verbonden was aan een Romeinse domus uit de tweede eeuw na Chr. In de loods bevonden zich nog andere bronzen artefacten.
Archeologen vermoeden dat die daar bij elkaar waren gebracht met de bedoeling ze om te smelten. Dat is om een niet meer te achterhalen reden gelukkig nooit gebeurd.
Op de rug van het paard bevindt zich een opening die bedoeld was om de figuur van de ruiter te bevestigen. De originele figuur werd in het midden van de eerste eeuw v. Chr. vermoedelijk vervangen door een andere.
Een bronzen voet die samen met het paard werd gevonden, is wellicht van deze tweede figuur afkomstig. Wie er werd afgebeeld, is niet meer te achterhalen.
Het paard wordt voorgesteld vlak voordat het gaat galopperen, in bedwang gehouden door de teugels die door de ruiter worden aangetrokken.
Het linkervoorbeen is naar voren gestrekt, het rechtervoorbeen is geheven. De neusgaten zijn iets verwijd en de oren bevinden zich in een asymmetrische positie.
De ogen van het paard waren samengesteld uit elementen van glaspasta die buitengewoon kundig waren ingebracht in de holte van de oogkassen. Dit is een dier dat bijna leeft.
Het paard is zonder meer een meesterwerk. De prachtige kenmerken en vormgeving, de uitzonderlijke aandacht voor detail, de precieze botstructuur van het hoofd, abrupt naar achteren gestrekt, de mond en de neus, de golvende huid in de nek, de aderen die zichtbaar zijn onderaan de buik en aan de achterkant, de spiermassa’s van de borst, het is allemaal even subliem en gedetailleerd uitgevoerd.
Daarmee komen we aan de belangrijkste vraag: wie is de geniale kunstenaar uit het oude Griekenland die dit paard heeft gemaakt? Er is gespeculeerd dat dit het werk is van Lysippos van Sikyon die lange tijd heeft gewerkt voor Alexander De Grote en dit beeld misschien wel in diens opdracht heeft gemaakt.
De link met Lysippos is zeer vaag en vergezocht. In de huidige Vicolo dell’Atleta werd in 1849 ook de beroemde Apoxyomenos ontdekt, een atleet die het stof en het zweet van zijn lichaam schraapt. Het is gemaakt naar een bronzen origineel van Lysippos.
Dat beeld stond oorspronkelijk aan de ingang van de thermen van Agrippa, vandaag bevindt het zich in het Museo Pio-Clementino, in de Vaticaanse musea.
Op nr. 14 aan de Vicolo dell’ Atleta bevond zich ooit een synagoge uit de twaalfde eeuw. Het is onder dit gebouw dat Apoxyomenos werd gevonden werd. Enig verband tussen Lysippos en het bronzen paard is nooit aangetoond.
Sommige wetenschappers denken dat Phidias verantwoordelijk was voor de creatie van het bronzen paard. Maar de meest recente speculaties, en meer dan dat zijn het niet, schrijven het paard daarentegen toe aan de Atheense beeldhouwer Hegias, de meester van Phidias.
Ook die theorie is erg onzeker. Aan Phidias schrijft Plinius in zijn Naturalis Historia een beeldengroep met de Dioscuri toe, die zich in het Capitool bij de Tempel van Jupiter bevonden. Het enige wat we dus vrijwel zeker weten is dat Phidias ooit beelden van paarden heeft gemaakt.
De maker van het paard blijft vooralsnog en wellicht voor eeuwig verborgen in de nevelen van de geschiedenis.
Jammer natuurlijk, maar het is al een bijna wonderlijk feit dat dit mooie paard in de oudheid werd gered van omsmelting en dat het ook de latere eeuwen ongeschonden heeft doorstaan.
Het paard werd in het begin van deze eeuw gerestaureerd en wordt sinds 2007 opnieuw tentoongesteld in de Capitolijnse Musea. Kijk er even rustig naar zodra je dit topmuseum in Rome nog eens bezoekt.
Had jij ook graag alle foto’s gezien van dit mooie bronzen paard?
Jammer, maar de volledige toegang tot onze nieuwsberichten is voorbehouden aan clubleden van S.P.Q.R. Die konden deze beelden reeds eerder bekijken via hun exclusieve dagelijkse en geïllustreerde nieuwsbrief.
Help deze site reclamevrij houden en sluit je aan als lid van onze vereniging van Romevrienden (en -vriendinnen natuurlijk!).
Lees hier hoe je lid kan worden van S.P.Q.R.
Aanmelden als clublid kan je via deze link
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 25 april 2022. Bekijk het origineel.