Ter gelegenheid van de 300ste verjaardag van de geboorte van de architect, graveur en archeoloog Giambattista Piranesi (1720-1778), een gebeurtenis die vorig jaar in Rome werd herdacht met een interessante tentoonstelling, wilde het Parco archeologico del Colosseo (ParCo), het archeologische park in en rond het Colosseum, waartoe onder meer ook het Forum Romanum, de Palatijn en de Domus Aurea behoren, eveneens iets doen rond de Piranesi-vieringen die op verschillende plaatsen in Italië aandacht kregen. Uiteindelijk werd gekozen voor een bijzondere multimedia-toepassing.
Met enkele maanden vertraging werd zopas Il PArCo di Piranesi uitgebracht, een app die werd samengesteld door Paolo Castellani en Andrea Schiappelli en die bedoeld is als een gids om te gebruiken tijdens een bezoek aan het ParCO.
De toepassing is echter evengoed bruikbaar als een reis door de tijd die je overal ter wereld kan ervaren met je smartphone of tablet. In deze met virussen doordrongen tijden is dat ongetwijfeld een nuttige functie.
Volgens Alfonsina Russo, de directeur van het ParCo, voert de app je langs een route die door velen gekend is, maar die dankzij de app toch een heleboel verrassingen en nieuwe weetjes zal opleveren. De gebruiker krijgt de kans om nieuwe details te ontdekken of te herontdekken.
De route die dankzij de applicatie in het archeologische park kan worden gevolgd, en dit dus zowel ter plaatse als op afstand, bestaat uit 34 fasen, wat overeenkomt met evenveel Piranesi-etsen.
De route voert je vanaf de zuidelijke hellingen van de Palatijn tot aan de Zuil van Trajanus, en leidt je ook door de Vigna Barberini, het Colosseum en het Forum Romanum, waar de meeste uitzichten geconcentreerd zijn.
In samenwerking met het Istituto Centrale per la Grafica (ICG) werd de toepassing ontwikkeld voor gratis gebruik op je iPhone of Android-smartphone of tablets. Met de app kan je een selectie van monumenten bekijken zoals Piranesi ze destijds heeft gezien.
Je kan ze virtueel verkennen terwijl teksten je meer uitleg geven over de grafische en historische eigenaardigheden die Piranesi in zijn weergave van de Romeinse monumenten aanbracht.
In talrijke van de door Piranesi gemaakte gravures komen monumenten en ruïnes aan bod die behoren tot het archeologische gebied dat we vandaag kennen als het Parco archeologico del Colosseo. Dat was destijds een geliefde werkomgeving van de kunstenaar-architect.
Vanuit het oogpunt van de Venetiaanse architect kan je nagaan hoe de plek er vandaag uitziet, maar dankzij de app kan je dezelfde omgeving dus ook door de ogen van Piranesi bekijken. In die zin is de toepassing een reisroute doorheen de achttiende eeuw.
De Il PArCo di Piranesi-app is zo georganiseerd dat de afbeeldingen van de huidige toestand van de verschillende plekken altijd naast de weergaven uit de achttiende eeuw worden geplaatst. Zo is altijd een vergelijking mogelijk tussen de beide tijdvakken.
Wie zich op de site bevindt kan natuurlijk zelf zien wat er allemaal gewijzigd is, maar door de visuele vergelijkingsfunctie kan de app overal worden gebruikt, ook door mensen die thuis zitten te wachten tot het coronavirus overwonnen is.
Verder bestaat de app uit een grote galerij met afbeeldingen van de monumenten die in andere tijdperken en door verschillende auteurs zijn geportretteerd en twee videodocumentaires: L’acquaforte en Reprinting Piranesi.
Vooral dit laatste filmpje is interessant. In de historische ICG-drukkerij (Istituto Centrale per la Grafica) werd met behulp van de originele gegraveerde koperen plaat een uitzonderlijke herdruk gemaakt van één van Piranesi’s historische tekeningen. Die toont de Boog van Constantijn en het Colosseum.
De prent werd vervaardigd volgens de traditionele procedure waarbij ook uitleg wordt gegeven over de etstechniek zoals Piranesi die toepaste. Het geheel levert een boeiend staaltje op van wat er vandaag inzake multimedia allemaal mogelijk is.
De samenwerking met het Istituto Centrale per la Grafica was voor het ParCo cruciaal. Het ICG bewaart de belangrijkste collectie prenten van de kunstenaar en bezit bovendien alle in koper gegraveerde etsplaten die Piranesi heeft gemaakt. Dat zijn er ongeveer duizend.
De etsen van Piranesi zijn iconisch omdat ze een tijdsbeeld tonen dat door niemand zo veelvuldig en gedetailleerd is vastgelegd. Geen enkele schilder of kunstenaar heeft hem dat nagedaan.
Dankzij de beroemde etser weten we hoe bepaalde monumenten er hebben uitgezien die in de jaren en eeuwen na Piranesi’s dood verdwenen. De stad bevond zich toen op de drempel van de moderniteit, maar nog net vóór de komst van de fotografie. Zonder Piranesi zouden we vandaag vele monumenten zelfs niet meer kennen.
Door de grote omvang van Piranesi’s werk kunnen we ons vandaag van heel wat plekken behoorlijk goed de charme van het Rome uit de achttiende eeuw voorstellen.
Door toepassingen zoals Il PArCo di Piranesi kunnen we nu die beelden nog versterken en beter interpreteren. We zien Rome zoals de reizigers uit de achttiende eeuw de belangrijkste monumenten van de stad ook hebben gezien.
De nieuwe app presenteert de teksten in het Italiaans en het Engels. Ook gebarentaal wordt ondersteund. Er is ook een audiofunctie waarmee je de teksten kan laten voorlezen.
De app kan gratis worden gedownload via de gewone kanalen (Apple Store, Play Store, …).
Hou er rekening mee dat de applicatie flink wat ruimte opslorpt: 1,65 GB.
Een filmpje dat de mogelijkheden van de app toont
Een beknopte handleiding voor het gebruik van de app (PDF)
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 8 mei 2021. Bekijk het origineel.