Het historische Teatro Valle, één van de mooiste theatergebouwen in het centrum van Rome, krijgt een nieuwe naam. Het zal voortaan worden genoemd naar de vorig jaar overleden veelzijdige actrice Franca Valeri.
Het theater is al enkele jaren gesloten, maar burgemeester Raggi die een tweede ambtstermijn nastreeft, belooft in haar verkiezingsprogramma dat ze het Teatro Valle opnieuw wil openen.
Of dat ooit effectief zal gebeuren, door Raggi of iemand anders, valt nog af te wachten, want na de komende verkiezingen zal de stadskas nog altijd even leeg zijn.
Het indrukwekkende Teatro Valle is nochtans één van de mooiste historische theatergebouwen in de binnenstad. Maar onbekend is onbemind.
Wandelend door de smalle Via del Teatro Valle valt het gebouw amper op, vooral omdat de aandacht in deze straat vaak naar andere zaken wordt getrokken. Maar dat is een heel ander verhaal dat we bewaren voor een volgende gelegenheid.
Het theater werd ontworpen door architect Tommaso Morelli en in 1726 gebouwd in opdracht van de rijke familie Capranica. Aanvankelijk was het een operahuis, maar in de loop der jaren vonden er ook theateropvoeringen plaats.
Teatro Valle werd snel een begrip in Rome en kende veel succes bij de Romeinen.
Het theatergebouw onderging in de loop der tijd drie grote renovaties. De eerste gebeurde in 1765 door Mauro Fontana en die ingreep werd in 1791 gevolgd door een totale restauratie.
Het theater werd herbouwd in 1821 volgens een ontwerp van Giuseppe Valadier en voltooid door Salvi. In 1845 werd een gevelconstructie toegevoegd, ontworpen door Gaspare Servi.
Een groot deel van de tweede helft van de achttiende eeuw werden er vooral prozadrama’s opgevoerd en een mix van intermezzo’s en komische opera’s, met name die van Galuppi, Piccinni, Anfossi, Sacchin, Paisiello, Guglielmi en Cimarosa.
Opmerkelijk genoeg, en dat zegt wel iets over het succes, was Teatro Valle in de achttiende eeuw het enige in Rome dat voor opera-uitvoeringen zowel een lente- als een herfstprogramma aanbood. Zelfs tijdens de carnavalperiode waren er speciale opvoeringen.
In de eerste jaren van de negentiende eeuw organiseerde Teatro Valle regelmatig opera buffa en opera semiseria en prozakomedies.
Gaandeweg begon de programmatie meer te variëren en na 1830 werden in toenemende mate serieuze melodrama’s opgevoerd. Dat was ook de periode dat verschillende opera’s hun première beleefden in Teatro Valle.
Daaronder Rossini’s Demetrio e Polibio (1812), Torvaldo e Dorliska (1815) en La Cenerentola (1817), Mercadante’s Il geloso ravveduto (1820); Donizetti’s L’ajo nell’imbarazzo (1824), Olivo e Pasquale (1827), Il furioso all’isola di San Domingo (1833) en Torquato Tasso (1833), Pacini’s La gioventù di Enrico V (1820) en Luigi Ricci ‘s L’orfana di Ginevra (1829), Il sonnambulo (1829) en Chi dura vince (1834) evenals vele minder bekende werken van lokale componisten.
Vanaf het midden van de negentiende eeuw werden in Teatro Valle alleen nog maar gesproken drama’s opgevoerd. Luigi Pirandello’s Sei personaggi in cerca d’autore, commedia da fare beleefde in 1921 zijn wereldpremière in Teatro Valle.
In 1942 kwam Teatro Valle onder het beheer van de Ente teatrale italiano (ETI), een staatsbedrijf dat was opgericht als een non-profitorganisatie met als doel het promoten en verspreiden van theateractiviteiten, proza, muziek en dans.
De dienst zou zich uiteindelijk gaan bezighouden met vier theaters in heel Italië. Dat waren het jongere Teatro Quirino aan de Via delle Vergini in Rome dat in 1871 was opgericht, het Teatro Duse in Bologna en het Teatro della Pergola in Firenze.
De ETI werd gecontroleerd door het Ministerie van Cultureel Erfgoed dat ook besliste over het budget dat de vier theaters toegewezen kregen. Door bezuinigingen van de Italiaanse regering werd de ETI in 2010 echter opgedoekt en moest het Teatro Valle net als de drie andere theatergebouwen noodgedwongen de deuren sluiten.
Toen in juni 2011 in Rome geruchten ontstonden dat Teatro Valle geprivatiseerd zou worden, mogelijk zelfs een andere bestemming zou krijgen en in ieder geval zijn onafhankelijkheid zou verliezen, werd het gebouw gekraakt en bezet door de Romeinse cultuursector.
De krakers en demonstranten bestonden uit acteurs, muzikanten, regisseurs, technici en creatief personeel. De beweging Teatro Valle Occupato ging een eigen leven leiden en groeide uit tot een politieke drukkingsgroep die veel aandacht in de media kreeg.
Burgemeester Ignazio Marino liet het pand in augustus 2014 ontruimen, iets waaraan de krakers, in tegenstelling tot eerdere uitzettingsbevelen, ditmaal wel gevolg gaven omdat de burgemeester beloofde dat de ontruiming nodig was zodat het theater kon gerenoveerd worden.
Maar een jaar later moest Ignazio Marino gedwongen ontslag nemen als burgemeester omdat hij voor vele duizenden euro’s zou gesjoemeld hebben met onkosten voor peperdure etentjes.
Later zou blijken dat daar niets van klopte en dat hij in de val was gelokt door de bende die later bekend zou worden als de Mafia Capitale-groep die wilde afrekenen met Marino omdat hij weigerde mee te draaien in hun corrupte systeem.
Daardoor gebeurde er ook niets meer met het dossier van Teatro Valle, waarna de krakers in juni 2016 terugkeerden, zij het niet voor lang.
Het gebouw staat nu al meer dan drie jaar leeg, al vindt er nu en dan nog wel eens een gelegenheidsactiviteit plaats. In het voorjaar van 2019 was er zelfs nog een nieuwe opvoering van Pirandello’s Sei personaggi.
De erg actieve actrice, toneelschrijfster, scenariste, auteur en theaterregisseur Franca Valeri (1920-2020) overleed op 9 augustus vorig jaar en werd precies honderd jaar. Haar naam wordt nu toegevoegd aan het historische theater: Teatro Valle Franca Valeri.
De actrice werd geboren als Alma Franca Maria Norsa en slaagde erin om samen met haar niet-joodse moeder de Holocaust te overleven dankzij een vals paspoort. Haar joodse vader en broer konden tijdens de oorlog naar Zwitserland vluchten.
Omdat haar vader na de oorlog niet wilde dat ze actrice zou worden, nam Franca in de jaren ’50 de artiestennaam Valeri aan. Die naam was haar voorgesteld door een vriendin die op dat moment een boek las van de Franse criticus en dichter Paul Valéry.
Il Segno di Venere van Dino Riso uit 1955
met Franca Valeri (foto) en Sophia Loren.
Franca Valeri begon haar carrière op het podium in 1947 en in 1949 was ze mede-oprichtster van het Teatro dei Gobbi, samen met Luciano Salce en haar toekomstige echtgenoot Vittorio Caprioli.
Het aantal radioprogramma’s, shows, films, theateropvoeringen waaraan Valeri meewerkte, omvatten vele pagina’s en zijn haast niet te tellen. Naast het acteerwerk nam ze vaak ook nog het scenario of de regie op zich. In de jaren ’60, ’70 en ’80 werkte Valeri ook veel voor de Italiaanse televisie.
Als actrice was ze ongelooflijk veelzijdig: Valeri kon werkelijk alle rollen aan. Zelden heeft de theaterwereld zo’n creatieve duizendpoot gekend. Ze werd in de loop der jaren dan ook geëerd met talrijke onderscheidingen en prijzen. Op 31 juli 2020 vierde Franca Valeri haar honderdste verjaardag. Negen dagen later zou ze overlijden.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 22 april 2021. Bekijk het origineel.