Iets meer dan een jaar geleden, op 2 maart 2020, stelde het Vaticaan de archieven van paus Pius XII open voor publiek onderzoek. Het Documentatie- en Onderzoekscentrum voor Religie, Cultuur en Samenleving KADOC (KU Leuven) stuurt nu een projectmedewerker naar Rome met een specifieke opdracht.
Een team onder de leiding van de Vlaming Johan Ickx (het hoofd van het Historisch Archief van het Staatssecretariaat op het Vaticaan) werkte jarenlang aan de digitalisering van de archieven zodat de ongeveer 1,3 miljoen documenten nu op een vlotte manier beschikbaar zijn voor raadpleging en onderzoek.
Het pontificaat van de in 1876 geboren Eugenio Pacelli liep van 1939 tot 1958. De opening van zijn tot vorig jaar geheime archieven zijn ook voor de geschiedenis van België een potentiële goudmijn.
Ze bevatten sleutelerfgoed over zowat alle aspecten van het maatschappelijke leven tijdens en na de oorlog. Samen met CegeSoma (Algemeen Rijksarchief), FARO en de vzw histories werkt KADOC aan hun ontsluiting.
Steunend op zijn kennis uit het verleden stuurt KADOC vanaf deze maand projectmedewerker dr. Elisabeth Bruyère naar Rome om de Vaticaanse bestanden te doorzoeken op ‘Belgica’, dit wil zeggen die documenten die handelen over een Belgisch thema of over gebeurtenissen en personen in België.
Foto: Elisabeth Bruyère / KADOC
Zij zal die ‘Belgica’ beknopt inhoudelijk omschrijven in chronologische volgorde. Van een ruime selectie van kerndocumenten zal een digitale kopie worden aangevraagd.
Elisabeth Bruyère zal tijdens haar onderzoek verblijven in de Academia Belgica. Concreet zal zij onder meer het Apostolische Archief en de archieven van het Staatssecretariaat, de Nuntiatuur en de Propaganda Fide doorzoeken.
Daarin is de meest waardevolle informatie te vinden. Zo correspondeerden de Brusselse nuntii (de ambassadeurs of diplomatieke vertegenwoordigers van de paus) intens met hun Romeinse opdrachtgevers en stuurden ze omstandige rapporten met hun bevindingen over gebeurtenissen en personen.
Een pauselijke nuntius steunde doorgaans op een breed netwerk van informanten en vertrouwensfiguren. De bedoeling was om de vinger aan de pols te houden van onze samenleving om zo de belangen van de Kerk en de katholieken veilig te stellen.
Elisabeth Bruyère zal over haar aanpak en bevindingen uitgebreid communiceren. Daarvoor zullen vooral de digitale kanalen van KADOC en de projectpartners worden gebruikt. Op de projectpagina van het documentatiecentrum zal je haar ervaringen in de Vaticaanse archieven kunnen volgen.
De onderzoeksresultaten zullen later worden gedeeld met een ruim geïnteresseerd publiek en met verschillende bijzondere doelgroepen zoals de onderzoeks- en onderwijswereld, heemkundigen en erfgoedcellen.
Een stuurgroep ziet toe op de aanpak van het project en op de communicatie over de resultaten. Eén van de eerste personen met wie Elisabeth Bruyère in contact zal komen is Johan Ickx, het hoofd van het Historisch Archief van het Staatssecretariaat op het Vaticaan.
Johan Ickx won in 2018 de Romulusprijs van S.P.Q.R. voor zijn boek De oorlog en het Vaticaan, waarin ook al een tot dusver onbekend verhaal uit de periode van de Eerste Wereldoorlog werd bekendgemaakt en waarin Eugenio Pacelli (de latere paus Pius XII) eveneens een belangrijke rol speelde.
Ook over de nu geopende archieven van Pius XII publiceerde Johan Ickx vorig jaar het zeer goed onthaalde boek Le Bureau – Les Juifs de Pie XII, dat om onbegrijpelijke redenen nog niet is opgepikt door een Vlaamse of Nederlandse uitgever. Het tijdschrift Inside the Vatican plaatste Johan Ickx begin dit jaar in de Top 10 van ‘People of the Year 2020’.
Het eerste verslag van Elisabeth Bruyère kan hier lezen.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 17 april 2021. Bekijk het origineel.