De veelbesproken wolk – La Nuvola – van de Romeinse toparchitect Massimiliano Fuksas krijgt stilaan vorm. Het enorme complex waarin ondermeer een futuristisch congrescentrum, een hotel en een heleboel winkels, bars en restaurants worden ondergebracht is een ongezien staaltje van moderne architectuur en zonder twijfel het meest spectaculaire project in zijn genre dat momenteel in Rome aan de gang is. De omgeving van La Nuvola, in het hartje van de EUR-zone, is op dit moment beslist de grootste bouwwerf van heel Rome. De bouwkosten van het complex zijn geraamd op 250 miljoen euro. Eind 2012 moeten de werken klaar zijn, al kan dat in Rome altijd wel wat uitlopen.
Fuksas’ project was het winnende ontwerp van een architectuurwedstrijd die reeds in 1998 door het Romeinse stadsbestuur werd uitgeschreven. De bedoeling was het internationale imago van Rome op het vlak van internationale congressen en seminaries fors te versterken. Nog voor er ook maar één steen van het nieuwe gebouw was gelegd, groeide La Nuvola al spoedig uit tot een heuse stadslegende.
Fuksas bouwt in de EUR-wijk inderdaad letterlijk een wolk. Het ding ziet er ook uit als een wolk, zal zich ook gedragen als een wolk maar de realisatie is een heksentoer voor de bouwingenieurs en de aannemers. Nochtans gaan de werken de jongste maanden vlot vooruit. De geheimzinnigheid rond de architecturale raadsels wordt handig uitgespeeld in de marketing en promotie van het toekomstige wolkencomplex.
Het project ‘La Nuvola’ wordt gerealiseerd op een enorme vlakte, een voormalig parkeerterrein, tussen de Viale Europa en de Viale Asia. Het gaat om een totale oppervlakte van zowat 51.000 m2. Na jaren vertragingsmaneuvers en administratief gehakketak wordt er hier sinds een paar jaar aan een hoog tempo gebouwd. Het nieuwe congrescentrum zal zich manifesteren als een doorschijnend parallellepipedum. Aan twee zijden van het plein wordt een exclusieve toegang voorzien voor de buurtbewoners en komen er vergaderzalen en kleine zaaltjes, die altijd toegankelijk zullen zijn voor de mensen uit de buurt.
Wie zich zal laten inpakken door de relatieve eenvoud van de buitenzijde van het gebouw, in feite een eerbetoon aan de strakke, rationele en puur wiskundige architectuur die zo kenmerkend is voor de vele gebouwen uit de jaren dertig in de EUR-wijk, valt binnen enkele maanden waarschijnlijk omver bij de confrontatie met het interieur, het eigenlijke wolkengedeelte dus. Het gaat om een wolk in een doos. Massimiliano Fuksas heeft met dit project alleszins heel wat bouwkundige grenzen verlegd. De aannemers en werfleiders hebben maanden gestudeerd op de manier waarop ze dit moeten realiseren.
Het complex is misschien nog het best te vergelijken met een grote hangar, waarin een futuristisch ruimteschip half zwevend startklaar ligt voor een verre reis. Of ligt er soms iets buitenaards te wachten op argeloze bezoekers? In de visie van Fuksas bots je binnenin de eigenlijke container, zoals hij de huls van het gebouw omschrijft, op een gigantische brok staal, teflon en glasvezel, op vernuftige wijze fijnmazig verweven tot een soort zweverige wolk van zowat 3.500 m2, geplaatst op een oppervlakte van 10.000 m2.
De wolk biedt plaats aan een auditorium met een capaciteit van 9.000 zitplaatsen, op zich al een krachttoer als je het ontwerp bekijkt. Maar er is meer. De wolk, die werkelijk lijkt te zweven in de ruimte, wordt op zijn plaats gehouden door een orthogonaal raster van geweven balken die bij een eerste, vluchtige blik nauwelijks zichtbaar zullen zijn. Tussen de begane grond en het plafond van de enorme congreszaal zullen zich overigens slechts drie verticale elementen bevinden.
Het effect van een voorbij drijvende wolk zal worden gerealiseerd met een ingenieus verlichtingssysteem. Daardoor wordt de illusie verwekt dat de reusachtige wolk werkelijk zweeft en het om een beweeglijke, levendige structuur gaat. Wie zich in de wolk bevindt zal daar niets van merken (vermoedelijk zou je anders meteen zeeziek worden!) maar aan de buitenzijde zal je voortdurend kunnen zien dat de innerlijke structuur van de wolk systematisch wijzigt naargelang het gezichtspunt dat wordt ingenomen.
De wolk blijft door licht- en kleureffecten voortdurend in transformatie en het zal lijken alsof het gigantische ding, letterlijk gevangen in de container, heen en weer wordt geduwd en gewiegd door de stroom van de wind. De bouwers voorspellen nu al dat alleen reeds dit effect gaat zorgen voor een enorme toeristische impact van bezoekers die deze ervaring zelf willen zien en ondergaan. Ze krijgen daar ook de kans toe, want je moet in de toekomst heus geen congres bijwonen om La Nuvola te kunnen bezoeken.
Het nieuwe Congrescentrum zal, behalve het auditorium, immers ook plaats bieden aan twee grote conferentiezalen van respectievelijk 5.000 en 3.000 m2 elk, ruime foyers, een hotel met 440 kamers, verscheidene vergaderzalen, bars en een restaurantgedeelte waar enkele duizenden mensen terecht zullen kunnen. Voor de bouw van het hotel wordt vooral hout en glas gebruikt. Alleen al de onthaalhal wordt 70 m hoog. Bovenop de wolk komt een glazen zonnedakterras. Het gebouw zal met fotovoltaïsche panelen grotendeels zelf instaan voor de eigen energievoorziening. Ook het water wordt waar mogelijk herbruikt en kan tot drie keer toe worden gerecupereerd.
Met dit project slingert Rome zich op architecturaal vlak meteen een flink stuk in de 21ste eeuw. Massimiliano Fuksas trakteert ons op een architectuur die een frisse wind in het landschap brengt. Royale gebaren, sterke ideeën, treffende en beeldende antwoorden. Daarin herkennen we het lef van een idealist die een integere strijd aanbindt, gewapend met zijn identiteit en intelligentie.
In vakbladen wordt Fuksas omschreven “als een verzetsstrijder tegen het academisme en conventionele clichés, waarvan de kinderlijke zuiverheid onaangetast bleef. Met tussenruimtes als centraal thema imponeert zijn architectuur nu eens door haar lichtheid, dan weer door haar nadrukkelijke massa’s. Hij brengt een wereld van licht en mysterie, in steeds wisselende dimensies van dageraad tot ver in de nacht”. Fuksas presenteert alleszins heel vooruitstrevende en strikte architectuur, maar met een dromerige ondertoon.
Zijn projecten bestaan vaak uit vele, in elkaar grijpende volumes, terwijl ze toch erg coherent blijven. Hij onderzoekt en experimenteert met alles wat die extra alchemie in een gebouw kan oproepen: de materies, de aspecten, de weerkaatsingen. Technieken verlegt hij tot buiten hun grenzen. Massimiliano Fuksas personifieert een democratisch principe: het recht om jezelf uit te drukken in je creaties, maar met het nodige respect.
Hij buigt niet voor modetrends of politiek, maar verkent nieuwe manieren om architectonische vraagstukken op te lossen. Hij gelooft niet in de architectuur als een product van tegenstellingen en reactie. “Architectuur staat voor harmonie en openheid” is zijn motto. Emoties, respect en vrijheid vormen zijn erfgoed. In Fuksas’ filosofie moet architectuur vooral anderen dienen. En een architect is volgens hem het kritische geweten van de maatschappij.
Massimiliano Fuksas werd geboren in Rome in 1944 en behaalde zijn diploma in 1969 aan de universiteit van Rome. Door zijn typische aanpak en eigenzinnige architecturale vormentaal (bijvoorbeeld de organisch geconstrueerde glazen daken) kreeg Fuksas al gauw internationale vermaardheid en aarzelde hij niet om naast zijn kantoor in Rome, ook een praktijk te openen in Parijs (1989), Wenen (1993) en Frankfurt (2002). Zijn lijstje met eervolle vermeldingen en eretitels is meerdere pagina’s lang. Realisaties van zijn hand vind je ondertussen in haast elk werelddeel terug en wonnen niet zelden belangrijke architectuurprijzen.
Zijn levenspartner Doriana O. Mandrelli werkt vanaf 1985 met hem samen en in 1997 werd zij chef van de ontwerpafdeling van het architectenbureau. Doriana is ook geboren in Rome, en studeerde kunstgeschiedenis aan de La Sapienza universiteit. Haar projecten worden vooral gekenmerkt door een ononderbroken onderzoek naar het gebruik van nieuwe materialen en het experimenteren met nieuwe technieken om bepaalde visies te realiseren.
Zij is de verbindingsschakel tussen de studiemodellen en ontwerpen die digitaal worden gerealiseerd en de latere constructie in steen en beton. Wat de software op de computer toont, bouwt de ontwerpster na met echte materialen. De partners vullen elkaar daarin perfect aan. Doriana leeft en werkt zowel in Rome als Parijs, twee steden waartussen zij pendelt. Ook zij beschikt over een indrukwekkend curriculum vitae.
Massimiliano Fuksas Architetto
Piazza del Monte di Pietà 30
0186 Roma
www.fuksas.it
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 15 juni 2011. Bekijk het origineel.