Wanneer Dante aan de ingang van het Inferno (IV.90) komt, ontmoeten hij en Vergilius er Homeros, Horatius en Ovidius maar ook Lucanus, een uitdrukking van de middeleeuwse waardering voor Lucanus. Helaas is er sinds de negentiende eeuw voor deze Latijnse dichter geen plaats meer in de canon, laat staan in het curriculum van de humaniora. Marcus Annaeus Lucanus (39-65 na Chr.) was, net als zijn oom Seneca Minor, afkomstig uit het Spaanse Cordoba en verkeerde te Rome al op jonge leeftijd in de kringen rond Nero.
Toen hij echter in ongenade viel bij de keizer (die misschien jaloers was op het dichterlijke talent van zijn beschermeling) en verdacht werd van samenzwering, werd Lucanus door Nero gedwongen zelfmoord te plegen. Hij zou geen 26 jaar zijn geworden, maar blijkt in zijn korte leven een verbluffend productief auteur te zijn geweest. Slechts één van Lucanus’ werken is bewaard: het onafgewerkte epos De bello civili of ook wel Pharsalia (in tien boeken), met als onderwerp de burgeroorlog tussen Caesar en Pompeius.
Lucanus behandelt deze verhaalstof niet als een historicus, maar streeft in de eerste plaats naar selectie in functie van pathos: hij wil zijn toehoorders naar de keel grijpen. De Pharsalia is dan ook een bloedstollend werk vol meeslepende retoriek (met een virtuoos spel van speeches en flitsende sententiae), ongebreidelde barokke beeldspraak en hallucinante horror (morbide hekserij, warme dampende darmen en gruwelijke verminking spatten van iedere pagina).
Toch zijn er onder deze groteske oppervlaktelaag tal van andere uitdagende lezingen mogelijk: het werk biedt zich immers ook aan als een subtiel intertekstueel spel met Vergilius” Aeneis, als een minutieuze deconstructie van de conventies van het heldendicht of als een diep pessimistisch en provocatief politiek pamflet over de stichting van een staatsbestel dat in Lucanus’ eigen tijd – in de gedaante van Nero – een wanstaltige, tirannieke vorm had aangenomen
De lezing beoogt een eerste kennismaking met Lucanus aan de hand van een inleiding en de lectuur van enkele passages. Voor geïnteresseerde lesgevers wordt ook een didactisch pakket rond Lucanus voorgesteld, met cursusmateriaal, begeleidende commentaar bij een bloemlezing van Latijnse fragmenten, een powerpoint en enkele stukjes film. Misschien krijgt Lucanus zo ooit terug het plaatsje dat hij in Dante’s La Divina Commedia genoot tussen die andere grote Latijnse dichters.
Tom Ingelbrecht (UGent 2002) schreef zijn licentiaatsthesis over Nonnos van Panopolis. Hij is classicus en leraar aan het Klein Seminarie en Barnum te Roeselare. Zijn interesses liggen voornamelijk bij het antieke epos en de receptie ervan, de Latijnse renaissance en de theorie en praktijk van het literair vertalen.
Lucanus’ Pharsalia
Lezing met powerpointpresentatie
door Tom Ingelbrecht
BRUGGE
dinsdag 19 oktober 2010 om 20 uur
Hof van Watervliet,
Oude Burg 27
KORTRIJK
donderdag 21 oktober 2010 om 20 uur
Muziekcentrum
Conservatoriumplein 1
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 12 oktober 2010. Bekijk het origineel.