Bezoekers zijn voortaan weer welkom in de minder bekende tombes van Fadilla en Nasoni, ook bekend als de mausolea van Saxa Rubra. Beide graven liggen op een kleine 500 m van elkaar aan de Via Flaminia tussen de Corso Francia en Saxa Rubra in het noorden van de stad.
Een gecombineerd bezoek aan beide mausolea is elke derde donderdag van de maand mogelijk. De toegang is gratis. Er worden slechts tien bezoekers per rondleiding toegelaten. Reserveren is verplicht en dat kan uiterlijk tot op de woensdag vóór de openingsdag op het onderstaande e-mail adres.
De twee grafgebouwen dateren uit de tweede eeuw na Christus. Ze zijn uitgehouwen in de tufsteen en verfraaid met een elegante decoratie met mozaïeken, schilderijen en stucwerk. Beide begraafplekken werden de voorbije jaren gerestaureerd.
De restauratiewerkzaamheden die vijftien jaar duurden, waren vooral gericht op het veilig stellen van de buitenomgeving zodat de mausolea in de toekomst gevrijwaard blijven van waterinsijpelingen.
Eén van de twee tombes heeft daar in het verleden veel last van gehad, de reden waarom sommige decoraties er slecht aan toe zijn. Binnen de graven werden de nog aanwezige mozaïeken, fresco’s en andere picturale versieringen zorgvuldig gereinigd.
In september 2018 werden beide mausolea ter gelegenheid van de Europese Monumentendagen voor het eerst sinds lange tijd weer eenmalig opengesteld voor het publiek.
Nu maakt men dus eindelijk weer werk van georganiseerde rondeidingen, al vinden die voorlopig slechts één keer per maand plaats. Dat verkleint de kans op een bezoek, maar het is een begin.
Afhankelijk van de belangstelling van het publiek kunnen de toegangsmogelijkheden in de toekomst nog worden uitgebreid. Zo wordt althans beloofd.
Het kleine en goed bewaarde graf van Fadilla werd pas ontdekt in 1923 en dankt zijn naam aan een kleine marmeren plaquette die op de muur is aangebracht, met een grafopschrift dat door de man is opgedragen aan zijn vrouw Fadilla.
Een jaar later brachten opgravingen in de buurt de resten van een villa aan het licht, maar het is niet duidelijk of het hypogeum destijds bij de woning hoorde.
Het is een rotsgraf met een grafkamer met arcosolia, boogvormige nissen waarin de sarcofagen werden geplaatst. De decoratieve structuur van het graf is vrijwel intact bewaard. Op de vloer bevindt zich een prachtige zwart-wit mozaïek.
De verfijnde fresco’s op de muren en het gewelf stellen dieren en menselijke figuren voor en bleven eveneens buitengewoon goed bewaard. We zien naast pauwen en kindergezichten ook personificaties van de seizoenen.
Het type van de graftombe en de stempels op de bakstenen maakten het mogelijk om de bouw van het monument zeer precies te dateren, namelijk op het einde van de tweede eeuw na Christus.
Het graf van de Nasoni werd reeds ontdekt in 1674. Dat gebeurde tijdens werkzaamheden voor de uitbreiding van de Via Flaminia. Die werken werden toen uitgevoerd in de aanloop naar het Heilig Jubeljaar dat het Vaticaan in 1675 zou organiseren.
Dit graf dateert eveneens uit de tweede eeuw na Christus en bestaat uit een rechthoekige kamer met een tongewelf, verdeeld in drie nissen aan elk van de lange zijden en één in de achterwand.
De nissen zijn versierd met grote taferelen die het voortbestaan na de dood symboliseren en de hoop op een plekje in het paradijs.
Dit graf heeft een nogal bewogen geschiedenis. Ondanks de plunderingen en de ernstige schade die het mausoleum doorheen de eeuwen heeft opgelopen, blijft het toch een belangrijke getuige uit de Antoninische periode, zowel vanwege zijn grootte als vanwege de rijkdom van de versieringen.
Al meteen na de ontdekking gaf paus Clemens X (1670-1676) toestemming aan zijn neef kardinaal Paluzzo Altieri, om drie delen van de fresco’s weg te halen. De kardinaal gebruikte ze om zijn villa aan de Esquilijn te versieren.
Ook de originele vloer met zwart-witte mozaïeken is verdwenen. in 1883 werden zes fresco’s aangekocht door het British Museum. Later kwamen nog fragmenten op antiekmarkten terecht. Sommige delen zijn niet meer op te sporen en in de loop der tijd onherroepelijk verloren gegaan.
Er werd ook heel wat schade veroorzaakt door graafwerken in een vlakbijgelegen tufsteengroeve die tegen het einde van de negentiende eeuw was geopend.
Die graafwerken hebben de oorspronkelijke heuvel uitgehold waardoor het mausoleum af te rekenen kreeg met waterinfiltratie. Ook een deel van de voorgevel stortte in als gevolg van de graafwerken in de steengroeve die tot het begin van de twintigste eeuw in gebruik bleef.
Om bezoekers toch een idee te geven van de oorspronkelijke versieringen in de tombe, werden panelen gemaakt, gebaseerd op het werk van de bekende graveur en schilder Pietro Santi Bartoli (1635-1700).
Die had vlak na de ontdekking van het mausoleum de decoraties en afbeeldingen van het interieur nagetekend.
Dat deed hij in opdracht van kardinaal Camillo Massimo omdat aanvankelijk werd gedacht dat men het graf van de beroemde dichter Publius Ovidius Naso had ontdekt.
In 1680 werd zelfs een boek met 35 afbeeldingen over de Nasoni-tombe gepubliceerd. Dankzij de tekeningen van Bartoli weten we vandaag dat de tombe voornamelijk met mythologische en jachttaferelen werd versierd.
We herkennen de figuren van Athena en Heracles en zien ook zeemonsters en gevleugelde dieren. Met behulp van de eeuwenoude reproducties van Bartoli konden de didactische panelen nauwkeurig worden gereconstrueerd.
Door de documentatie die Bartoli heeft nagelaten, weten we ook dat het graf een externe marmeren gevel had in de vorm van een kleine tempel.
Die gevel is nu verdwenen, maar uit de tekeningen en nota’s van de opschriften die Bartoli maakte, hebben archeologen het mausoleum kunnen identificeren als het eigendom van Quintus Nasonius Ambrosius, behorend tot de familie Nasoni.
Een weetje: in het Palazzo del Drago alle Quattro Fontane (niet toegankelijk voor publiek) bevinden zich eveneens nauwkeurige reproducties van een aantal afbeeldingen die in dit graf werden aangetroffen.
Tomba di Fadilla
Via dei Casali Molinario
Tomba dei Nasoni
via Flaminia 961
Open voor publiek elke derde donderdag van de maand.
De eerste rondleiding start om 10.30 uur aan de ingang van de tombe van Fadilla in de Via dei Casali Molinario en eindigt bij de tombe van de Nasoni in de Via Flaminia 961.
De tweede bezoekronde start om 12 uur en verloopt net omgekeerd. Die begint aan het graf van de Nasoni en eindigt aan de tombe van Fadilla.
De toegang is gratis.
Er worden slechts tien personen per rondleiding toegelaten.
Reserveren is verplicht en kan tot uiterlijk een dag vóór de rondleiding gebeuren.
Stuur hiervoor een mailtje naar: ss-abap-rm.malborghetto@beniculturali.it.
Bij je boeking dien je de datum en het uur van je bezoek en het aantal deelnemers te vermelden. De aanvrager van de reservatie geeft ook zijn of haar naam, woonplaats en e-mail adres op.
Had jij ook graag alle foto’s van de twee mausolea gezien die dit nieuwsbericht illustreren? Dat is voorbehouden aan clubleden van S.P.Q.R. Die konden deze beelden reeds eerder bekijken via hun exclusieve dagelijkse en geïllustreerde nieuwsbrief.
Lees hier hoe je lid kan worden van S.P.Q.R.
Aanmelden als clublid kan je via deze link
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 16 februari 2022. Bekijk het origineel.