Het gloednieuwe gebouw waarin het sinds eind mei geopende Romeinse MAXXI-museum is ondergebracht, heeft de shortlist gehaald voor de prestigieuze jaarprijs van het Royal Institute of British Architects.
Het spectaculaire complex in Rome is ontworpen door de beroemde Britse architecte Zaha Hadid en komt nu in aanmerking voor de RIBA Stirling Prize 2010. Die prijs wordt op 2 oktober uitgereikt in Londen. Zes gebouwen zijn genomineerd als ‘beste Europese gebouw’. Het MAXXI in Rome geldt als grote favoriet. Aan de prijs is een bedrag van omgerekend zo’n 25.000 euro verbonden.
Het Museo Nazionale delle Arti del XXI Secolo (MAXXI), het Nationaal Museum voor Kunsten uit de 21ste eeuw, is het eerste nationale museum voor moderne kunst van Italië. Het enorme complex, een parel van moderne architectuur, omvat bijna 30.000 m² en is geïntegreerd in een voormalige kazerne. Het ontwerp dateert reeds van 1998, toen het bureau Zaha Hadid Architects in een internationale competitie maar liefst 273 concurrenten achter zich liet.
Het plan is vervolgens verder uitgewerkt en gebouwd in samenwerking met het Romeinse bureau Studio Croci en Associati. De realisatie kostte uiteindelijk zo’n 150 miljoen euro. De realisatie van het MAXXI was geen sinecure. Hadid moest uit haar staf 300 ingenieurs-architecten inschakelen om het geheel tot een goed einde te brengen.
Ruth Reed, president van het Royal Institute of British Architects (RIBA), sprak tijdens de bekendmaking van de nominaties van een historische lijst. Voor het eerst staan er twee scholen en drie musea op de shortlist. Reed noemt de museumgebouwen in Rome, Oxford en Berlijn “de vruchten van de economische hausse van de afgelopen tien jaar, die mogelijk het einde van een tijdperk markeren”.
De Stirling Prize is genoemd naar architect James Stirling en wordt toegekend aan de ontwerper van het gebouw dat de grootste bijdrage heeft geleverd aan de Engelse architectuur tijdens het afgelopen jaar. Het project kan overal in Europa gebouwd zijn. Uit de lijst van tientallen genomineerde projecten wordt de winnaar gekozen die 25.000 euro ontvangt. De prijsuitreiking vindt plaats tijdens het Stirling Prize Diner in Londen dat op televisie wordt uitgezonden door BBC en waarvan de presentatie in handen is van Kevin McCloud.
In Groot-Brittannië, land van de bookmakers en weddenschappen, geldt het door Zaha Hadid ontworpen MAXXI alvast als grootste favoriet. Bij de belangrijkste wedkantoren staat dit project zelfs genoteerd als 1/1, wat dus geen winst oplevert bij een weddenschap. Hadid mag dan torenhoog de favorietenlijst aanvoeren, dat garandeert natuurlijk nog geen winst.
Concurrenten zijn de Bateman’s Row in Londen (Theis & Khan Architects), Christ’s College School in Guildford (DSDHA), Clapham Manor Primary School in London (dRMM), het Ashmolean Museum in Oxford (Rick Mather Architects) en vooral het Neues Museum in Berlijn (David Chipperfield Architects).
Architecte Zaha Hadid is bijzonder fier op haar Romeinse realisatie. Zij ziet het gebouw niet zozeer als een object, maar liever als een soort wereld, bevolkt met eigen leven. De gekromde en hellende betonnen wanden kunnen zowel aan de binnen- als de buitenzijde worden voorzien worden van spectaculaire projecties, muurschilderingen en lichtinstallaties, iets wat tijdens een vooropening eind vorig jaar al veel bezoekers verbijsterd deed rondkijken.
Interieur en exterieur lopen als het ware in elkaar over. De vloeiende en schijnbaar bewegende ruimtes van het museum bieden volgens de architecte enorme mogelijkheden om interessante dingen te doen tussen de toekomstige tentoongestelde objecten en het gebouw. Keren steeds terug: glanzend zwarte muren en afgeborsteld staal, verweven met telkens drie tinten: wit, grijs en zwart. Dat lijkt somber en saai maar dat is het niet. Ook drie bouwmaterialen duiken steeds weer op: staal, glas en beton, maar dan niet in stukken en brokken maar als een reusachtige monoliet, zonder zichtbare externe verbindingen, die een eigen leven lijkt te leiden.
Het MAXXI kenmerkt zich door grote overhellende wanden, steile hellingbanen en extreme uitkragingen. Zaha Hadid liet haar meest complexe vormentaal los op het nieuwe museum. Het gebouw en de gangen lijken soms te zweven en is opgetrokken met schuin hellende buitenmuren met daartussen betonnen boulevards die elkaar overlappen of zich nogmaals vertakken of met elkaar verweven. De binnenruimte is enorm en doet soms denken aan een reusachtig ruimteschip of een laboratorium uit een verre toekomst. Dergelijke architectuur is tot nog toe ongezien in Rome.
Toen Zaha Hadid 10 jaar oud was maakte ze met haar Iraanse ouders een reis door Italië. Ook in Rome werd halt gehouden. De architecte herinnert zich hoe verbijsterd ze was door de geschiedenis en de schoonheid van de stad. Later, toen ze reeds architectuur studeerde in Londen, kreeg ze de kans om vaker naar Rome te reizen, op bezoek bij haar broer die daar toen woonde.
Ze raakte steeds meer onder de indruk van de stad, die vaak een of andere rol speelde in haar carrière. Maar een project had ze er nog nooit gehad. Tot in 1998, toen ze al meer dan goed op weg was naar de wereldberoemdheid, van een adviseur het nieuws te horen kreeg dat de stad een architect zocht voor een nieuw, modern museum. Ze dacht eerst nog dat het een grapje was maar haar droom om in Rome effectief iets te kunnen bouwen ging in vervulling. De rest is geschiedenis.
De terreinen van de vroegere Montello-kazerne bevinden zich in de Romeinse wijk Flaminio, waar vroeger veel militaire kazernes voor bedrijvigheid zorgden, maar die nu stilaan een steeds grotere culturele invulling krijgen. De Via Guido Reni is vandaag nog een vrij rustige straat, een aanzienlijk stuk verwijderd van het historische centrum.
Zolang je er niet vlak voor staat is het MAXXI-complex zeker niet prominent aanwezig in het straatbeeld. Het complex lijkt zich een beetje te verstoppen, al hangt het er maar van af langs waar je het nadert. Een benadering langs de andere zijde, langs de Via Masaccio, toont bijvoorbeeld een gans andere kijk op het gebouw.
Eenmaal het stalen hek door zou je nog even kritisch commentaar kunnen geven op de grillige, met glas en staal doorweven brok beton, maar zodra je binnenstapt vallen de monden stil. Het enorme complex, kriskras doorweven met golvende trappen, afgesplitste bruggen en zwevende platforms, bezorgt je al snel een stijve nek van het rondkijken. Het geheel lijkt soms wel op een futuristische versie van Harry Potter’s schoolgebouw. De ontvangstruimte van het museum, met de speciale loketten, is een kunstwerk op zich.
Ook op bouwtechnisch vlak en op het gebied van domotica is het complex mee met de tijd. Gordijnen, panelen, roosters en lichtfilters worden computergestuurd, reageren op de zon en zorgen in alle omstandigheden voor de meest ideale belichting en achtergrondverlichting. Dat snufje keert terug in het hele gebouw, waardoor elk kunstwerk altijd op de best mogelijke manier verlicht zal zijn, of de verlichting krijgt die de kunstenaar specifieert. Het nieuwe gebouw is verbonden met een gedeelte van de oude, gerestaureerde kazerne en ook die overgang is spectaculair uitgevoerd. 150 miljoen euro, ze moeten ergens voor hebben gediend.
De witte harsvloer is bijna altijd hellend, ofwel loop je lichtjes bergop ofwel naar omlaag, maar eender waar je loopt langs de vele sierlijke hellingen, je hebt bijna altijd direct uitzicht op de begane grond. Zwevende bruggen en gebogen paden verbinden alles met elkaar. Het gebouw beschikt voorts over een grote vrachtlift voor het transport van de kunstwerken.
Ook de toiletten ademen dezelfde designsfeer en in het auditorium bevinden zich zwarte, elegante en in elkaar grijpende geometrische fauteuils. De kantoren, dienstenruimtes en een restaurant worden bewust weggehouden van het tentoonstellingsgedeelte en werden uitgebouwd op de site van de gerestaureerde voormalige kazerne.
Het gebouw bevat tevens een auditorium, een bibliotheek, een boekenwinkel met veel aandacht voor lectuur over architectuur, design en interieurs, een cafetaria annex restaurant en een laboratorium. De kathedraalachtige zalen zijn groot maar hebben weinig kleur. Dat blijkt bewust gedaan te zijn om een respectvol, bezadigd kader te krijgen voor de kunstwerken die er worden tentoongesteld. Zaha Hadid heeft een duidelijke poging gedaan om het museum Romeinse toetsjes te geven, zoals de onverwachte romaanse doorgangen die soms in het gebouw opduiken.
Over de kwaliteit van de tentoongestelde werken in het MAXXI zal en mag natuurlijk worden gediscussieerd. Dat is één van de bestaansredenen van kunst. Smaken mogen echter danig verschillen, geen enkele bezoeker zal onverschillig blijven voor het gebouw zelf. Het publiek heeft intussen blijkbaar al begrepen dat hier architectuurgeschiedenis wordt geschreven.
Het aantal bezoekers klokt af op een dagelijks gemiddelde van zo’n 5.000 tot 6.000 mensen, tijdens het weekend worden soms 8.000 tot 9.000 bezoekers geteld. Dat zijn er veel meer dan verwacht. Als deze cijfers aanhouden kan het MAXXI dit jaar zelfs uitgroeien tot een van de meest populaire musea van Roma. Er zijn inmiddels ook al enkele mooie boeken verschenen over het museum, waarvan eentje volledig is gewijd aan het ontstaan en de bouw ervan.
MAXXI
Via Guido Reni 4a, 00196 Roma
tel. 06 3210181
fax 06 32101829
www.fondazionemaxxi.it
www.zaha-hadid.com
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 31 augustus 2010. Bekijk het origineel.