Wie al eens in Rome rondwandelde weet dat er in deze stad niet valt te ontsnappen aan de haast permanente confrontatie met het christelijke verleden en heden. Daarvan getuigen niet alleen de vele honderden kerken en basilieken die je overal aantreft maar ook de vele kleine kapelletjes en beeldjes, de zogenaamde madonnelle, in muurnissen, op straathoeken, enz. Nu en dan tref je bij zo’n buurtheilige weleens een dankplaatje of ex voto aan dat getuigt van een wonderbaarlijke genezing of een opmerkelijke gebeurtenis, die volgens degene die het heeft aangebracht zonder meer te danken is aan een goddelijke ingreep, meer bepaald van de Madonna of heilige die er wordt vereerd. Soms neemt die verering hallucinante vormen aan. Zo is er aan de Viale Trastevere een heuse muur vol dankbaarheid ontstaan.
We hebben ze nooit geteld maar het zijn er heel wat. De stenen gedenkplaatjes die werden aangebracht als dank voor verleende goddelijke gunsten zijn soms anoniem maar bevatten vaak naam en toenaam van de betrokkene of de familie. De muur bevindt zich aan de Viale di Trastevere, schuin tegenover het imposante Ministero dell’Istruzione dell’Universitxe0 e della Ricerca en is opgebouwd rond een afbeelding van de Madonna. Verspreid over zowat 15 m is de muur grotendeels bedekt met stenen en marmeren tegels. Het is een ware muurschildering van gebeden, een mozaxefek van dankwoorden en een anonieme getuigenis van ware volksdevotie.
Een veel terugkerende zin is Per grazia ricevuta, ook dikwijls afgekort met PGR. De oudste danktegels op deze plek dateren uit de vroegere jaren ’50 van vorige eeuw maar regelmatig tref je ook meer recente exemplaren aan. Ti ringrazio Vergine Immacolata sede della sapienza ti ho pregato con fede e tu mi hai aiutato (1978) of Grazie xe8 la parola riconoscente / Madre dal grande cuore e dall’immensa compassione / Grazie (2005). Exe9n ex voto bevat zelfs verzen uit het Paradijs van Dante: Vergine madre figlia del tuo figlio / umile ed alta pixf9 che creatura… / io ti ringrazio di avermi esaudito.
Zoals gezegd vind je deze vorm van verering wel vaker in de stad, al is deze plek aan de Viale di Trastevere samen met deze aan Largo Preneste wellicht een van de grootste. De meest beroemde plek in dit genre en dan spreken we van duizenden gedenkplaatjes, is waarschijnlijk het Santuario della Madonna del Divino Amore (het heiligdom van Onze-Lieve-Vrouw van de Goddelijke Liefde) in de wijk Castel Leva, een stukje buiten de stad (Via Del Santuario 10). Je vindt er twee kerken. De oude kerk werd gebouwd in 1745. Een nieuwe kerk werd in 1999 aan het heiligdom toegevoegd. In en rond de kerk uit de 18de eeuw gebeurden meerdere wonderen en deze plek groeide sindsdien uit tot een zeer populair Romeins bedevaartsoord. Ongeveer 200 m voorbij het kerkgebouw bevindt zich een oude muur met een enorm aantal dankplaatjes. Ook veel verse bloemen. De devotie en het diep volksgeloof die hier op de bezoeker afstralen zijn, alleen al door de hoeveelheid, sterker en intenser dan deze op de Viale di Trastevere.
De gewoonte om een ex voto te plaatsen bestaat al lang. Votiefgaven uit de klassieke oudheid noemen we anathemata. In de klassieke archeologie is dat de aanduiding voor een artefact dat in de oudheid door een bezoeker van een heiligdom aan een godheid werd geschonken. Dit deed men ook toen al als dankbetuiging voor een verleende gunst of om een bepaalde wens kracht bij te zetten. De term ex voto wordt meer geassocieerd met soortgelijke gebruiken binnen de katholieke kerk. Correcte Nederlandse aanduidingen zijn wijgeschenk en votiefgift.
Anathemata zijn in vele vormen en variaties gevonden, dikwijls vervaardigd in terracotta, brons en natuursteen. Typerend zijn de kleine antropomorfe figuurtjes, die voorbeelden uit de contemporaine beeldhouwkunst imiteren. De figuurtjes stellen vaak de ontvanger (dat wil zeggen de god) of de gever (dat wil zeggen de bezoeker van het heiligdom) voor. Een speciaal genre vormen de zogenaamde anatomische anathemata, die vooral worden aangetroffen in en rond heiligdommen voor goden die zijn verbonden met de geneeskunst, zoals Asklepios, Apollon en Hygeia. Deze wijgeschenken verbeelden, vaak in terracotta, delen van het menselijk lichaam: hoofden, handen, voeten, maar ook borsten, genitalixebn en uteri. Door dergelijke objecten te schenken hoopte men dat de godheid het betreffende lichaamsdeel zou genezen, al konden de voorwerpen dus ook gewoon als dankbetuiging in de heiligdommen worden geplaatst.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 12 januari 2012. Bekijk het origineel.