Het Romeinse Rijk was een lange tijd oppermachtig: geen andere staat ooit heeft over alle landen rond de middellandse zee geheerst. De Romeinen vormden niet alleen een politieke en militaire grootmacht, maar waren hun tijd ook ver vooruit op het gebied van retoriek, wetgeving, literatuur, wegenbouw en architectuur. In de vierde eeuw werd het rijk gesplitst in een westelijk en een oostelijk deel en niet lang daarna kwam het West-Romeinse Rijk ten val.
In een nieuw en breed opgezet boek vertelt Adrian Goldsworthy (Caesar, Carthago) het complexe, dramatische, spannende verhaal van de ondergang van Rome: over bloedige invasies en barbaarse staatsgrepen, corrupte keizers, sluwe hovelingen en de talloze kleurrijke burgers wier levens op het spel stonden. Het resultaat is geschiedschrijving in de beste ouderwetse zin: een prachtig verteld verhaal met kleurrijke personages dat ons denken over de val van Rome verdiept en nuanceert.
Over de val van het Romeinse Rijk zijn sinds Edward Gibbon (1776-1781) al vele studies geschreven. De meeste auteurs zochten de oorzaak bij de Germanen (300-400), Hunnen (350-450), Wisigoten (410) of Ostrogoten (500). Goldsworthy, al bekend door zijn boeken over Caesar en Carthago, begint zoals Gibbon met een heel lange aanloop in en zelfs voor 180, toen het rijk nog floreerde. De kaart op pagina 38-39 illustreert dat.
Hij benadrukt de crisismomenten in de derde eeuw, in de vorm van geregelde burgeroorlogen, andere interne conflicten en de eerste vreemde invallers. Diocletianus en Constantijn konden nog even voor herstel zorgen, maar in de 4de eeuw werd de opdeling in twee of vier definitief, in de 5de eeuw volgde de instorting en in de 6de eeuw de mislukte poging van de oostelijke keizer Justinianus (527-565) om het Westen te heroveren.
Daarna zag de wereld er voorgoed heel anders uit. Volgens James O’Donnell, The ruin of the Roman Empire, 2009, was Justinianus zelfs de echte schuldige voor de ondergang van het Westen, omdat hij het gezag van de Ostrogoten weigerde te erkennen en door zijn invasie de bevolking verder uitputte en zo de weg vrijmaakte voor de inval van de Langobarden.
Goldsworthy houdt het eerder bij de interne conflicten en beschouwt de verovering van de Afrikaanse graanschuur door de Vandalen (429-442) als de zwaarste slag. Zijn verklaringen zijn dus niet revolutionair. De verklaringen voor de val van Rome vormen slechts een onderdeel van zijn heel lang relaas over de periode van 161 tot 640 n. C.
Hij vertelt daarbij over zeer veel andere onderwerpen: de herkomst van de keizers, hun curriculum vitae, opgang, privé-leven, de eerste handelscontacten tussen Rome en China in 166, ten tijde van Marcus Aurelius (pagina 55), althans volgens Chinese bronnen.
Of over Perzië, de nieuwe vijand in de 3de eeuw n. C., die de economie van het rijk zwaar onder druk zette, uitgebreid over het Christendom, de zoektocht naar nieuwe slaven , toen de veroveringen ophielden. Maar iets te weinig over de afname van de bevolking, het dalend aantal eigen soldaten, de opname van Germaanse soldaten om de grenzen te verdedigen tegen Germanen en andere invallers.
Goldsworthy kan schitterend vertellen, zoals hij ook al aantoonde in zijn Caesar en zijn Carthago, hij heeft een soepele pen, hij weet enorm veel, hij schrijft een prachtig boekwerk over die vijf eeuwen, met overzichtelijke kaarten, heldere schema’s, een zeer uitvoerige en gedetailleerde chronologische tabel, prachtige kleurenfoto’s, typeringen van volkeren die het Romeinse Rijk bedreigden en van hun aanvoerders, heel veel details en personalia, maar iets te weinig focus op de oorzaken zelf van de val.
Nog één detail: Goldsworthy blijft de slag van Varus en Arminius situeren in het Teutoburgerwald in plaats van de recentere hypothese, namelijk in de omgeving van Kalkriese. Het boek is zijn prijs meer dan waard. (Tekst: Jef Abbeel)
De val van Rome
Originele titel: The Fall of the West. The Long, Slow Death of the Roman Superpower
Auteur: Adrian Goldsworthy
518 pagina’s (plus kaarten, foto”s, chronologie, woordenlijst, bibliografie, register)
ISBN 978 90 263 21771
Uitgeverij Ambo / VBK, Wommelgem, 2009
www.amboanthos.nl
Prijs: 34,95 euro
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 19 mei 2009. Bekijk het origineel.