De Romeinse historicus Publius Cornelius Tacitus (ca. 56-117) schreef in zijn werk Historiën over de ontwikkelingen in het ‘Vierkeizerjaar’ 69-70. Een zeer turbulente periode uit de geschiedenis van het Romeinse rijk. In korte periode volgden vier keizers elkaar op en het Romeinse rijk was het toneel van een reeks verwarrende burgeroorlogen om de macht. De keizers Galba, Otho en Vitellius volgden elkaar snel op. De laatste werd uiteindelijk verslagen door Vespasianus. Tacitus vertelt in zijn werk over de burgeroorlog en het verlies van alle waarden.
Tacitus’ Historiën is geliefd en berucht vanwege de sombere stijl die de auteur hanteerde. Tacitus schreef zijn werk in compact Latijn. de laatste keer dat het werk in het Nederlands werd vertaald was in 1958 (J.W. Meijer). Vincent Hunink (1962), docent Latijn en vroegchristelijk Latijn en Grieks aan de Radboud Universiteit Nijmegen, heeft nu een nieuwe vertaling van het werk gemaakt. Het Nederlands verandert als taal sterk en daarom is een nieuwe vertaling van een belangrijk boek als de Historiën na enkele tientallen jaren simpelweg nodig om het voor Nederlandstalige lezers toegankelijk te houden.
“Daarnaast vind ik het werk van Tacitus erg mooi. Een paar jaar geleden vertaalde ik een deel van de Historiën (het verhaal over de opstand van de Bataven). Het was dus wel heel verleidelijk om vervolgens het hele boek te vertalen. Het was wel een echte uitdaging om voor de stijl een geschikte vorm te vinden Ook als vertaalproject was het dus heel interessant”, verklaart Hunink. De vertaler wilde, zo meldt de Nijmeegse universiteit, geen woord te veel in zijn nieuwe Nederlandse vertaling: “Huninks weergave is er een die hoekig en dwars wíl zijn, bondig en poëtisch, juist om Tacitus’ woordkunst te laten zien. De kwaadheid en bitterheid van de auteur keren terug in een wrokkig, bijtend Nederlands, zoals in klassieke vertalingen nog niet is vertoond. De vertaling is, in Huninks eigen woorden, dus geen vlot leesbare tekst om bij achterover te leunen. Maar wel, letterlijk, de moeite waard”. Hunink stelt dat je Tacitus niet moet lezen vanwege de historische inhoud, maar vanwege zijn stijl en visie.
In zijn literatuurgeschiedenis van het oude Rome, Het feest van Saturnus, schrijft Piet Gerbrandy: “Tacitus is zonder serieuze concurrentie de grootste prozaïst uit de Latijnse literatuur. Juist de aspecten die hem tot een eeuwig modern auteur maken, zijn meedogenloos cynisme, zijn neiging het leggen van verbanden aan de lezer over te laten, zijn onklassieke, soms zelfs gewrongen zinsbouw, hebben ervoor gezorgd dat hij in de eeuwen na zijn dood nooit een groot en enthousiast publiek heeft gehad. Het proza van Tacitus grijpt je bij je strot, dwingt je stelling te nemen in onmogelijke dilemma’s, vervult je met het besef dat niet alleen geen mens deugt, maar dat je ook zelf voortdurend vuile handen maakt. Moralisme is vrijwel geen enkele Romeinse schrijver vreemd, maar alleen Tacitus slaagt erin je zijn obsessies en frustraties zo op te dringen dat je je medeplichtig gaat voelen. De lectuur van Tacitus is verontrustend, nooit ontspannend”.
Een nieuw project van Vincent Hunink is de vertaling van een voorganger van Tacitus: Marcus Velleius Paterculus, een geschiedschrijver uit de tijd van keizer Tiberius. Hij geldt als een hielenlikker van de keizer, en als een aanstellerig stilist. Ook Tacitus’ Annalen staat op het lijstje van Hunink, die ondertussen al ongeveer een vijftigtal werken uit de oudheid vertaalde.
Historiën – Tacitus
Vertaald door Vincent Hunink
ISBN: 9789025367152
Uitgever: Athenaeum – Polak & Van Gennep
Hardcover, 307 pagina’s
Prijs: 29,95 euro.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 26 april 2010. Bekijk het origineel.