De archeologische opgraving op de site van een inmiddels afgebroken pakhuis van de maatschappij voor openbaar vervoer Atac, op de hoek van de Via della Lega Lombarda en Via Arduino, blijft ongelooflijke ontdekkingen opleveren. Het meest verrassende is nog wel dat inmiddels vondsten uit zowat alle tijdperken opgedoken zijn. Op twaalf meter diepte, tussen de lagen slib en grind, vonden paleontologen eerst een aantal schitterend bewaarde fossielen van ruim 600.000 jaar oud, gaande van beenderen van herten, nijlpaarden, ossen maar ook een bijna drie meter grote slagtand van een mammoet. Dergelijke vondsten zijn zeer zeldzaam in Rome maar dat was slechts het begin.
De maatschappij Parsitalia Real Estate uit Rome die op deze plek een nieuw vastgoedproject wilde ontwikkelen heeft het zich waarschijnlijk al beklaagd maar dat zijn nu eenmaal de risico’s als je in Rome in bouwen. De jongste maanden wordt de ene na de andere belangrijke ontdekking gedaan en telkens moet de soprintendenza ai beni archeologici aan de bedrijfsleiding melden dat ze hun plannen nog maar even moeten opbergen.
De site blijkt immers een ware opslagplaats van archeologische schatten te zijn. Zodanig zelfs dat mondige burgers zich nu beginnen te organiseren en er bij het stadsbestuur op aandringen om de bouwvergunning voor het geplande project in te trekken. Niet ver van de plek waar de meeste fossielen gevonden zijn, werden volop sporen van bewoning ontdekt. De eerste overblijfselen, houten woningen, die zich uitstrekken over een oppervlakte van minstens 4.500 m2, gaan terug tot de 5de eeuw v. Chr. In de Republikeinse periode werd op deze plek voor het eerst een degelijke stenen structuur gebouwd, die zowel de Keizertijd als de middeleeuwen doorloopt, tot diep in de Renaissance.
Blijkbaar is deze plek al sinds de oudheid permanent bewoond geweest. De bewoners bouwden telkens bovenop de oudere structuren en gebruikten bouwstenen van de eerdere woning om hun nieuwe verblijf af te werken. Al die bouwlagen van de vele voorbije eeuwen komen nu bloot te liggen. Een en ander geeft een uniek beeld van de evolutie in de Romeinse woningbouw. In de oudheid moet hier ook een riviertje, ondergronds of bovengronds, geweest zijn. De aanwezigheid van water is duidelijk door de talloze vondsten van waterleidingbuizen, reservoirs, potten en waterputten die over het hele gebied verspreid zijn.
De onderzoekers botsten ook op de resten van een Mithrasheiligdom uit de 3de eeuw. Mithras was de god van het mithraxefsme, een officixeble godsdienst in het Romeinse Rijk, die vooral erg populair was bij Romeinse soldaten. De Mithrascultus, met zijn mystieke vormen van astrologie en zonnecultus (Mithras werd ook wel Sol Invictus, de onoverwinnelijke zon, genoemd), maakte gebruik van donkere, onderaardse, met wierook of kruidendampen gevulde tempels die fungeerden als mysterieuze vergaderruimten. Er werden initiatierites gehouden om nieuwe volgelingen in te wijden in de geheimen van de leer. Het mithraxefsme was een geduchte rivaal van het in opkomst zijnde christendom. Uiteindelijk werd de cultus verboden onder invloed van het zegevierende christendom.
Niet ver van het Mithraeum, waar men op de vloer ook nog een fraaie met marmeren stukjes ingelegde afbeelding van de zon ontdekte, bevindt zich ook een columbarium boordevol artefacten, eveneens uit de 3de eeuw. Ook hier bleek alles versierd te zijn met mozaxefeken. Verdere graafwerken leverden al een fraai gebeeldhouwde marmeren sarcofaag op, vroegchristelijk gexefnspireerd. De gevonden grafurnen zijn eveneens zeer ongewoon. Geen gewone urnen, maar veelkleurig aardewerk, gaande van groen, blauw, rood en paars tot zelfs een mengeling van kleuren.
Zopas is ook grote opwinding ontstaan door de ontdekking van een enorme kuil uit de Republikeinse tijd. De kuil heeft een lengte van ongeveer 60 m, het is nog niet bekend hoe diep ze gaat en wat er zich mogelijk in bevindt. Wellicht was het een opslagplaats, voor mest, grondstoffen of goederen maar het kan evengoed iets heel anders zijn. Dat is nog niet duidelijk. Alsof dit alles nog niet genoeg is, werd ondertussen ook nog een necropolis blootgelegd. Tot nog toe zijn ongeveer 130 skeletten gevonden. Ze zijn afkomstig uit de periode van de 1ste tot de 4de eeuw n. Chr.
De vondsten zijn dermate spectaculair dat burgers nu beginnen te protesteren tegen het geplande vastgoedproject. Ze eisen dat het Mithrasheiligdom en minstens een gedeelte van de site bewaard zou blijven in plaats van volgebouwd. Projectontwikkelaar Parsitalia wil er een gebouw van elf verdiepingen neerzetten. De site ligt strategisch erg gunstig. Dicht bij twee metrostations (Bologna en Tiburtina) en het spoorwegstation Tiburtina. Dat drijft de waarde van het vastgoed op. De eerste tijd moet er aan bouwen niet worden gedacht, want de soprintendenza heeft voorlopig beslag gelegd op de site.
Toch vrezen heel wat Romeinen dat talrijke unieke overblijfselen uit het verleden vroeg of laat onder het beton zullen verdwijnen. Recent vergaderden een vijftigtal mensen om na te gaan of ze de bouwvergunning nog kunnen laten intrekken om de werken definitief te doen stoppen. Ze vragen aan de burgemeester dringend actie te ondernemen om deze archeologisch duidelijk waardevolle plek tenminste gedeeltelijk te behouden. Het zit de actievoerders ook dwars dat het publiek niet voortdurend op de hoogte wordt gehouden van de ontdekkingen die er gebeuren. Soms lekt er iets uit in de media maar het is bijna nodig om zelf de wacht te houden om te zien wat er zoal allemaal wordt bovengehaald. De archeologen zijn natuurlijk ook niet dag en nacht aanwezig.
De bezorgde burgers vermoeden bovendien dat er bij de afbraak van het Atac-gebouw en de voorbereidende werken al heel wat archeologisch materiaal onherroepelijk verloren ging. Buurtbewoners beweren zelfs dat er nog vóór de eerste ontdekking nachtenlang volle vrachtwagens met onbekende inhoud zijn afgevoerd. Ze verdenken de bouwheer ervan de archeologische diensten met opzet te laat op de hoogte te hebben gebracht maar dat kunnen ze natuurlijk niet bewijzen.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 23 mei 2012. Bekijk het origineel.