Het Museo Nazionale delle Arti del XXI Secolo, kortweg MAXXI, is één van de meest prestigieuze musea die de jongste jaren in Rome werden geopend. Maar enkele maanden geleden weerklonk de alarmbel omdat, ondanks een meer dan behoorlijk aantal bezoekers, het museum kampt met een begrotingstekort.
Het door de wereldberoemde architecte Zaha Hadid ontworpen gebouw sloot 2011 af met een verlies van 800.000 euro en een begrotingskort van 11 miljoen euro voor de komende drie jaren. Dan ben je duidelijk niet goed bezig.
Grote baas Pio Baldi werd inmiddels opzijgeschoven en het beheer is nu in handen van de Italiaanse regering. Die stelde een speciale commissaris aan om te onderzoeken hoe amper twee jaar na de opening al zo’n gigantische verliezen konden worden gemaakt en hoe het beleid in de toekomst moet verlopen. Het museum gaat in geen geval dicht, hoewel dat door sommige media reeds als vaststaand feit werd verkondigd.
Het MAXII wil om te beginnen particuliere sponsors aantrekken – tot nog toe werden die niet of nauwelijks in het MAXXI-verhaal betrokken – en de verliezen zo snel mogelijk wegwerken. Dat kan overigens best lukken, want het museum krijgt sinds de opening niets dan lovende kritieken. Niet alleen voor de gedurfde en spectaculaire architectuur van Zaha Hadid maar ook vanuit de kunstwereld.
Over de kwaliteit van het ondertussen reeds aanzienlijk aantal tentoonstellingen die het MAXXI de voorbije paar jaren al kon binnenhalen kan natuurlijk worden gediscussieerd maar er kwamen al verscheidene grote namen over de vloer. Voorlopig gaat het museum daar gewoon mee verder. Zo opent in november The Refusal of time, een project dat William Kentridge realiseerde voor Documenta 13 in Kassel. In oktober opent ook een overzichtstentoonstelling rond architect en stedenbouwkundige Le Corbusier.
Vlak na haar aanstelling als bijzonder commissaris maakte Antonia Pasqua Recchia bekend dat het Ministerie van Cultuur het MAXXI-project altijd heeft gesteund en dat zal blijven doen. Maar dergelijke verliezen zijn, zeker in deze crisistijd, niet meer te verantwoorden. Iedere euro die wordt uitgegeven moet goed besteed zijn.
“Het gaat er ons niet om het vorige bestuur te bestraffen, maar om uit te zoeken wat niet goed verliep, waarom dat gebeurde en hoe dat in de toekomst kan worden vermeden. We zullen ook de programmatie voor 2013 herbekijken en misschien anders inplannen of structureren. Er zijn zeker geen plannen om het museum voor onbepaalde tijd te sluiten, zoals door sommigen al werd geschreven”, aldus Recchia.
Hoelang de commissaris als waakhond bij het MAXXI zal betrokken blijven is niet duidelijk maar het staat vast dat de regering het beheer van het jonge museum nog een hele tijd in de gaten zal houden. De oorzaak van de crisis bij het MAXXI wordt door het opzij geschoven bestuur volledig in het kamp van de Italiaanse overheid gelegd.
Vorig jaar schroefde die het werkingsbudget met maar liefst 43 procent terug, wat neerkomt op een bedrag van 7 miljoen tot iets minder dan 4 miljoen euro. De helft van het Maxxi-budget, vorig jaar ongeveer 5,6 miljoen euro, komt van eigen inkomsten zoals tickets, sponsoring en de verhuur van het gebouw. Aan de belangstelling van de kunstliefhebbers kan het overigens niet liggen. In 2011 noteerde het MAXXI ongeveer 450.000 bezoekers.
Het Nationaal Museum voor Kunsten uit de 21ste eeuw (Museo Nazionale delle Arti del XXI Secolo, afgekort MAXXI, de laatste drie letters verwijzen naar de 21ste eeuw in Romeinse cijfers), is het eerste nationale museum voor moderne kunst van Italië en opende eind 2009 de deuren voor het publiek. Het enorme complex, een parel van moderne architectuur, omvat bijna 30.000 m² en is geïntegreerd in een voormalige kazerne.
Het oorspronkelijke ontwerp dateert reeds van 1998, toen het bureau Zaha Hadid Architects in een internationale competitie maar liefst 273 concurrenten, waaronder talrijke toparchitecten, achter zich liet. Het plan is vervolgens verder uitgewerkt en gebouwd in samenwerking met het Romeinse bureau Studio Croci e Associati. De realisatie kostte uiteindelijk zo’n 150 miljoen euro. De realisatie van het MAXXI was geen sinecure. Hadid moest uit haar staf 300 ingenieurs-architecten inschakelen om het geheel tot een goed einde te brengen.
De architecte won voor haar ontwerp onder meer de prestigieuze RIBA Stirling Prize 2010 van het Royal Institute of British Architects. Dat is de belangrijkste architectuurprijs die een Britse architect kan ontvangen. De onderscheiding wordt wereldwijd beschouwd als één van de beste en mooiste titels die je als architect kan krijgen. Het spectaculaire complex in Rome moest het als “beste Europese gebouw” opnemen tegen zes andere Europese realisaties.
Architecte Zaha Hadid zelf is overigens bijzonder fier op haar Romeinse realisatie. Zij ziet het gebouw niet zozeer als een object, maar liever als een soort wereld, bevolkt met eigen leven. De gekromde en hellende betonnen wanden kunnen zowel aan de binnen- als de buitenzijde worden voorzien worden van spectaculaire projecties, muurschilderingen en lichtinstallaties. Interieur en exterieur lopen als het ware in elkaar over. De vloeiende en schijnbaar bewegende ruimtes van het museum bieden volgens de architecte enorme mogelijkheden om interessante dingen te doen tussen de toekomstige tentoongestelde objecten en het gebouw.
Keren steeds terug: glanzend zwarte muren en afgeborsteld staal, verweven met telkens drie tinten: wit, grijs en zwart. De kathedraalachtige tentoonstellingszalen zijn groot maar hebben weinig kleur. Dat lijkt somber en saai maar is het niet. Een en ander blijkt bewust gedaan te zijn om een respectvol, bezadigd kader te krijgen voor de kunstwerken die er worden tentoongesteld.
Drie bouwmaterialen duiken steeds weer op: staal, glas en beton, maar dan niet in stukken en brokken maar als een reusachtige monoliet, zonder zichtbare externe verbindingen, die een eigen leven lijkt te leiden. Het MAXXI kenmerkt zich door grote overhellende wanden, steile hellingbanen en extreme uitkragingen.
Zaha Hadid liet haar meest complexe vormentaal los op het nieuwe museum. Het gebouw en de gangen lijken soms te zweven en is opgetrokken met schuin hellende buitenmuren met daartussen betonnen boulevards die elkaar overlappen of zich nogmaals vertakken of met elkaar verweven. De binnenruimte is enorm en doet soms denken aan een reusachtig ruimteschip of een laboratorium uit een verre toekomst.
De witte harsvloer is bijna altijd hellend, ofwel loop je lichtjes bergop ofwel naar omlaag, maar eender waar je loopt langs de vele sierlijke hellingen, je hebt bijna altijd direct uitzicht op de begane grond. Zwevende bruggen en gebogen paden verbinden alles met elkaar. Het gebouw beschikt voorts over een grote vrachtlift voor het transport van de kunstwerken. Ook de toiletten ademen dezelfde designsfeer en in het auditorium bevinden zich zwarte, elegante en in elkaar grijpende geometrische fauteuils.
De kantoren, dienstenruimtes en een restaurant zijn bewust weggehouden van het tentoonstellingsgedeelte en werden elders op de site, in een tweede gebouw, van de voormalige kazerne ingericht. Een horecazaak die overigens aan te bevelen is en vrijwel dagelijks een mooi buffet aanbiedt. Je kan er ook terecht voor gewoon een glaasje wijn of een koffie. Het MAXXI-gebouw bevat tevens een auditorium, een bibliotheek, een boekenwinkel met extra veel aandacht voor lectuur over (moderne) architectuur, design en interieurs en een kleine cafetaria met een heel beperkt aanbod.
Zaha Hadid heeft een duidelijke poging gedaan om het museum Romeinse toetsjes te geven, zoals de onverwachte romaanse doorgangen die soms in het gebouw opduiken. Dergelijke architectuur is tot nog toe ongezien in Rome, al blijft het nu uitkijken naar de opening van La Nuvola, het futuristische congrescentrum dat architect Massimiliano Fuksas momenteel neerzet in het zuiden van Rome en stilaan de voltooiing nadert.
MAXXI
Via Guido Reni 4a, 00196 Roma
tel. 06 3210181
fax 06 32101829
www.fondazionemaxxi.it
www.zaha-hadid.com
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 4 oktober 2012. Bekijk het origineel.