Van Gogh-tentoonstelling
op komst dit najaar
Palazzo Bonaparte, een tentoonstellingsruimte die enkele maanden vóór de viruscrisis voor het eerst opende, maar al snel de deuren weer moest sluiten, is opnieuw geopend en pakt dit jaar uit met verschillende grote expo’s. Dit najaar is er een tentoonstelling met werk van Vincent Van Gogh gepland.
Palazzo Bonaparte bevindt zich in het stadshart, op de hoek van de Via del Corso en Piazza Venezia. Het gebouw opende na een langdurige restauratie in oktober 2019 de deuren en startte toen meteen sterk met de indrukwekkende tentoonstelling Impressionisti Segreti.
De ruim vijftig getoonde schilderijen waren grotendeels afkomstig uit nooit eerder ontsloten privécollecties en de meeste doeken waren dan ook nooit eerder publiek te zien, vandaar de titel ‘Geheime of verborgen impressionisten’.
Bij de toppers bevond zich werk van onder meer Monet, Renoir, Cézanne, Pissarro, Sisley, Caillebotte, Morisot, Gonzalès, Gauguin, Signac, Van Rysselberghe en Cross.
Maar in februari 2020 werd ook Italië getroffen door de viruspandemie, waardoor een paar weken later alle musea en tentoonstellingszalen op slot gingen. Rome zou maandenlang in lockdown gaan.
Met uitzondering van een speciale vijfdaagse opening aan het begin van de zomer van 2020, bleef Palazzo Bonaparte sindsdien dicht. Nu het aantal besmettingen in Italië blijft dalen, opende de tentoonstellingsruimte opnieuw de deuren.
Sinds 5 maart kan je er een tentoonstelling bekijken rond de Amerikaanse videokunstenaar Bill Viola, die installaties bouwt met en rond elektronische, geluids- en beeldtechnologie.
Op 12 maart opende in Palazzo Bonaparte een tweede tentoonstelling. Deze is gewijd aan de Italiaanse beeldhouwer Jago, een pseudoniem van Jacopo Cardillo (°1987, Frosinone) en bekend om zijn hyperrealistische sculpturen.
Ook het najaar biedt iets om naar uit te kijken. Vanaf 10 oktober opent in Palazzo Bonaparte een tentoonstelling rond Vincent Van Gogh. Die staat nu al geboekt als één van de grotere publiekstrekkers van dit jaar.
Het is elf jaar geleden dat in Rome nog een tentoonstelling met werk van Vincent van Gogh te zien was. Daarvoor was het van 1988 geleden dat Rome uitpakte met een Van Gogh-tentoonstelling.
Evenementen rond de uit het Nederlandse Zundert afkomstige schilder, kunnen in Rome steevast rekenen op zeer veel belangstelling.
Vóór de opening in 2019 werd het interieur van Palazzo Bonaparte grondig gerestaureerd. Het enorme pand heet officieel eigenlijk Palazzo Misciatelli, maar wordt in de volksmond steevast Palazzo Bonaparte genoemd, vooral omdat anders niemand weet welk gebouw wordt bedoeld.
Palazzo Bonaparte is niet te verwarren met Palazzo Primoli aan Piazza Ponte Umberto I, waar het Museo Napoleonico gevestigd is.
In 1972 kwam Palazzo Misciatelli/Bonaparte in handen van verzekeringsmaatschappij Assitalia (later INA Assitalia) waarvan de activiteiten in 2013 volledig werden opgenomen in Generali Italia SpA, de huidige eigenaar. Dat is vandaag de grootste verzekeringsmaatschappij van Italië.
Het gebouw wordt beheerd in samenwerking met het Italiaanse bedrijf Arthemisia dat gespecialiseerd is in het organiseren van tentoonstellingen.
De opening van Palazzo Bonaparte in 2019 betekende minder goed nieuws voor het tegenoverliggende Vittoriano: Arthemisia sloot met Generali Italia een contract om de komende drie jaar alle toptentoonstellingen die het in Rome organiseert, te laten plaatsvinden in Palazzo Bonaparte.
De naam Bonaparte op het dakgedeelte bleef tot vandaag bewaard. Het gebouw kreeg deze naam omdat Letizia Ramolino, de moeder van Napoleon Bonaparte, na de val van het Franse keizerrijk in dit gebouw ging wonen. Ze is er in 1836 ook gestorven.
Het gerestaureerde Palazzo Bonaparte is ook op zichzelf een bezoek meer dan waard. Zowat 3.000 m² fraaie mozaïeken, schitterende fresco’s en stucwerk, worden samengebald in een barokke omgeving met renaissance-trekjes, ontworpen door Giovanni Antonio De Rossi. De architect heeft er twintig jaar aan gewerkt, van 1657 tot 1677.
Een bezoek aan Palazzo Bonaparte is dan ook een ontdekking. Het begint al met het grote atrium, de trap en de fraaie vloer met het monument van Canova, die overigens ook de open haarden van de negen kamers ontwierp.
Als je vanaf Piazza Venezia in de richting van Via del Corso wandelt, zie je aan de linkerzijde, bij het begin van de Via del Plebiscito, de grote gevel van palazzo Doria Pamphili (ook Pamphilj) uit het midden van de achttiende eeuw, een complex dat zich uitstrekt tot verderop in de Via del Corso (waar zich ook de hoofdingang bevindt).
Rechts van dit paleis, en ervan gescheiden door de nogal sombere Vicolo Doria en de hoek vormend met de Via del Corso, bevindt zich het veel kleinere Palazzo Bonaparte.
De Vicolo Doria heette tot 1871 Via della Stufa, naar een openbaar bad dat zich hier destijds bevond. In Vlaanderen sprak men tijdens de middeleeuwen ook van stedelijke ‘badstoven’. Paus Paulus IV (1555-1559) noemde het Laatste Oordeel in de Sixtijnse kapel een ‘stufato met naakten’.
Vandaag verwijst stufato in het Italiaans naar een stoofpot, maar vroeger werd met het woord naast een openbaar bad, ook een bordeel mee aangeduid.
Merk ook op dat het gelijkvloers van de enorme Romeinse paleizen zoals Doria Pamphili vaak gebruikt wordt als handelsruimte. Dat is vooral in Rome een oude en vertrouwde manier om dit soort ruimte in te vullen. Men kan zich afvragen of die traditie teruggaat op de insulae, de woonkazernes in het klassieke Rome, waarvan het gelijkvloers ook een commerciële functie had.
Palazzo Bonaparte werd zoals verteld gebouwd door Giovanni Antonio De Rossi voor markies Giuseppe Benedetto. Het gebouw kwam achtereenvolgens in handen van de familie d’Aste, de familie Rinuccini en de familie Misciatelli.
Het was in die tijd zeer rijk aan kunst. De Franse kardinaal Joseph Fesch kocht het gebouw van de familie Misciatelli en liet er zijn halfzus Maria Laetitia Ramolino (1750-1836) wonen, de moeder van Napoleon Bonaparte (1769-1821).
Zij was namelijk verbannen uit Frankrijk na de Slag bij Waterloo in 1815 (in het latere België), waarbij haar zoon Napoleon het onderspit moest delven.
Napoleon zelf ontsnapte aan zijn executie door akkoord te gaan met een verbanning naar Sint-Helena, een klein eiland onder Brits beheer in de Atlantische Oceaan, op ongeveer 2.000 km ten westen van Angola. Het is één van de meest afgelegen eilanden ter wereld.
Dan was zijn moeder Laetitia er toch iets beter aan toe. Vanaf de val van het Franse keizerrijk tot aan haar dood mocht ze blijven wonen in Rome. Ondanks haar hoop om ooit terug te kunnen keren naar haar vaderland, stierf Laetitia in 1836 in Rome
Ze was de (groot)moeder van keizers, koningen en prinsen maar toch had ze zelf geen adellijke of keizerlijke status overgehouden aan de jaren durende veroveringsavonturen van haar zoon. Als Corsicaanse had ze ook nooit de moeite genomen om Frans te leren, ze sprak wel een beetje Italiaans.
Kronieken uit die tijd beschrijven dat ze gewoonlijk met een treurig gezicht achter de jaloezieën van de loggia op de eerste verdieping naar de drukte op straat zat te kijken.
De Romeinse dialect-dichter Giuseppe Gioacchino Belli noemde haar ‘de moeder van de grote kolos, hangend op een sofa, geheel ineengeschrompeld, niet dikker dan een dijbeen’.
Overigens kregen alle verbannen leden van de keizerlijke familie asiel van paus Pius VII (1800-1823). Geen enkel ander land wilde de familie van de voormalige Franse heerser op hun grondgebied.
Maar de paus, die zelf ook de gevangene van Napoleon was geweest, koesterde blijkbaar geen wrok. Zo konden ook Lucien en Jerome Bonaparte en Lodewijk Napoleon, de voormalige koning van Holland, hun moeder gezelschap houden.
In aanwezigheid van Jerome en kardinaal Joseph Fesch, de fameuze halfoom van Napoleon, stierf de keizerin-moeder hier in Palazzo Bonaparte op 2 februari 1836, ze was 85 en nagenoeg blind.
Terwijl het Romeinse carnaval in volle gang was, werd ‘madame mère Laetitia, de mater regum die vijf vorsten baarde’ (dixit Jeroen Brouwers) in alle stilte 200 m verderop begraven in de Santa Maria in Via Lata. Ook vele andere Bonapartes vonden hier links van het koor hun laatste rustplaats, zoals de families van Joseph (rechts) en Lucien (links) Bonaparte.
Maar vandaag lezen we op de graven geen grote namen meer, want omstreeks 1860, toen Napoleon III (1808-1873) in Parijs aan de macht was, werden de resten van de voornaamste familieleden overgebracht naar andere en meer prestigieuze plaatsen. Zo keerde moeder Laetitia uiteindelijk terug naar haar geboortestad Ajaccio op het eiland Corsica.
Kardinaal Fesch werd tijdens de Italiaanse veldtocht van 1796-1797 door Napoleon als politiek commissaris toegevoegd aan de Franse strijdmacht. Zijn optreden tijdens deze Italiaanse campagne was doorspekt met schandalen. Zo zou hij zich schuldig hebben gemaakt aan plunderingen, vooral van schilderijen.
De machtsovername van Napoleon in 1799 bood weer mogelijkheden voor de carrière van Fesch. In 1802 werd hij aartsbisschop van Lyon. In 1803 verhief Pius VII hem tot kardinaal-priester en werd hij de Franse gezant aan het pauselijk hof.
Een jaar later begeleidde Joseph Fesch de paus naar de kroning van Napoleon in Parijs. Op de avond van de kroningsdag voltrok Fesch tevens het huwelijk van Napoleon met Joséphine de Beauharnais. Fesch werd vervolgens nog grootaalmoezenier van het keizerrijk, graaf en senator.
In 1806-1807 kwam Napoleon in aanvaring met de paus over een aantal politieke en religieuze kwesties. Fesch trachtte de twee tevergeefs met elkaar te verzoenen maar Napoleon betichtte de kardinaal van zwakte en ondankbaarheid.
In 1808-1809 werd de Kerkelijke Staat door Frankrijk geannexeerd. Napoleon bood in dezelfde periode Fesch de aartsbisschopzetel van Parijs aan. Fesch bedankte echter voor de eer.
Na de val van Napoleon keerde de kardinaal terug naar Rome en stierf er in 1839. Zijn fameuze schilderijenverzameling, die meer dan 20.000 doeken zou hebben geteld, is na zijn dood geleidelijk geveild en raakte wereldwijd verspreid.
Deze kleine geschiedenisles is om even over na te denken als je het Palazzo Bonaparte bezoekt, of het even aan de buitenzijde bekijkt. Het drie verdiepingen tellende gebouw heeft een behoorlijk elegante architectuur met gevelramen.
Op de eerste verdieping bevindt zich een typisch uit die tijd overdekt balkon, één van de weinige nog overgebleven dergelijke balkons in Rome. Het was hier dat Laetitia lange dagen doorbracht, kijkend naar de voorbijgangers, en treurend over de vergane glorie van haar zoon.
In het atrium dat toegankelijk is vanaf de Via del Plebescito bevindt zich een gedenkplaat voor Maria Laetitia (Letizia) Ramolino.
Palazzo Bonaparte
Piazza Venezia 5, Rome
- Bill Viola – vanaf 5 maart 2022
- Jago – van 12 maart tot 3 juli 2022
- Van Gogh – vanaf 10 oktober 2022
Tickets en info:
https://www.mostrepalazzobonaparte.it
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 23 maart 2022. Bekijk het origineel.