Tot vorig weekend was Pasquino, net zoals een mummie, nog stevig in doeken gewikkeld, maar sinds begin deze week staat het beroemde beeld er weer glanzend bij. De restauratie van Pasquino begon op 14 oktober 2009 en was eind vorig jaar reeds voltooid, op 15 december. Om onduidelijke redenen bleef Pasquino bijna drie maanden lang in lakens gewikkeld. Pasquino is eigenlijk een gehavend overblijfsel van een beeldengroep met Menelaus die Patroclus in de armen draagt, afkomstig uit de 1ste eeuw na Chr. Het zou gaan om een Romeinse kopie van een bronzen Grieks origineel uit de 3de eeuw v. Chr. Het fragment werd in 1501 vlakbij de huidige Piazza di Pasquino, aan Palazzo Braschi, gevonden tijdens werken. Palazzo Braschi werd toen bewoond door de schatrijke kardinaal Oliviero Carafa, die het beeld op z’n huidige plaats liet opstellen. Pasquino was het eerste van de fameuze sprekende beelden in Rome. In Rome bevinden zich nog vijf andere sprekende beelden: Abate Luigi, Marforio, Madama Lucrezia, Il Babuino en Il Facchino.
Sprekende beelden waren en zijn tot vandaag standbeelden waar de Romeinen reeds honderden jaren spottende teksten, politieke commentaren, spotprenten en regelrechte scheldpartijen achterlaten. Doelwit van al die spot is steevast de overheid. In de middeleeuwen was dat de adel en de paus, nu zijn het meestal de Italiaanse politici die het moeten ontgelden. Pasquino dankt zijn naam waarschijnlijk aan een kleermaker met dezelfde naam die hier vlakbij woonde en naar verluidt zijn kritiek op het pauselijk beleid niet spaarde. Na de dood van de kleermaker ging het spotten gewoon door, maar werden in zijn naam briefjes en commentaar op het beeld gehangen. Die gewoonte is blijven bestaan.
Sommige pausen, waaronder de Nederlandse paus Adrianus VI, maakten zich zodanig lastig over die scheldpartijen dat ze ermee dreigden Pasquino in de Tiber te laten gooien. Dat dit nooit gebeurde is te danken aan hun adviseurs die beseften dat de scheldpartijen nog veel heftiger zouden worden indien de paus het beeld zou laten verwijderen. Het gebeurde ook dat een paus het beeld dag en nacht door soldaten liet bewaken om te beletten dat iemand er boodschappen zou achterlaten. Maar toch bleven de spottende commentaren op schijnbaar mysterieuze wijze verschijnen. Ook Napoleon en Mussolini kregen er verbaal stevig van langs, net als vele duizenden andere gezagsdragers.
Ook vandaag nog wordt Pasquino dagelijks voorzien van commentaar. Omwille van de restauratie vielen de politieke, satirische en religieuze grappen een tijdje stil maar daarin zal in de komende dagen snel verandering komen. Pasquino is immers een Romeins symbool en één van de weinige monumentale overblijfselen die al eeuwenlang voor hetzelfde, oorspronkelijke doel wordt gebruikt. Het stadsbestuur en de buurtbewoners beschouwen de restauratie van Pasquino als een ‘historische plicht’. Pasquino behoort tot het culturele erfgoed van de Romeinen, dat laat je niet zomaar verdwijnen. Ten slotte nog dit weetje: de woorden paskwil of pasquinade (smaadschrift, satirisch pamflet, spotgedicht,…) zijn direct afgeleid van de naam van dit beeld.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 12 maart 2010. Bekijk het origineel.