De voorbije dagen vernam je meer over de verwaarlozing van het Mausoleum van Augustus en de lang geplande restauratie van het monument, gekoppeld aan de heraanleg van Piazza Augusto Imperatore. Dit plein bevindt zich tussen de Tiber en de Via del Corso, ongeveer ter hoogte van Piazza di Spagna. De westelijke zijde van het plein ligt in het verlengde van de Via di Ripetta.
In de fraaie monumentenstad Rome is Piazza Augusto Imperatore vandaag wellicht het lelijkste plein. Het werd tussen 1936 en 1938 aangelegd in opdracht van Benito Mussolini. De Nederlandse auteur Leo Van Egeraat (1923-1991) wiens verhalende reisgidsen over Rome en Italië meer dan een halve eeuw geleden werden gepubliceerd, maar die ook vandaag nog altijd boeiend en leerrijk zijn, omschrijft de plek als ‘een totaal verdorven pleinruimte die foeilelijk is’.
Ook Luc Devoldere was in zijn boek ‘Mijn Italië’, dat precies tien jaar geleden verscheen, alles behalve lovend: ‘Het Mausoleum van Augustus ligt erbij zoals op een ets van Piranesi, verzonken in de grond, overwoekerd met gras en slordig aangeplante cipressen. Als men de vuilnis eromheen kon wegdenken, ademt het een bijna charmante melancholie uit’, schreef hij.
Piazza Augusto Imperatore, waar het mausoleum zou moeten fungeren als centraal punt, is een typisch voorbeeld van monumentale vormgeving tijdens de fascistische periode. De karakteristieke bouwstijl van de rond het plein opgetrokken gebouwen werd opgesierd met ronkende teksten, klassieke motieven (bv. de godin Roma met de tweeling Romulus en Remus) en decoratief klassiek en modern oorlogstuig.
Het gebouw in de richting van de Via del Corso, naast het koor van de San Carlo, draagt bovenaan als tekst: ‘Il popolo Italiano è il popolo immortale che trova sempre una primavera per le sue speranze, per la sua passione, per la sua grandezza’. Op de gevel van het grote gebouw aan de noordkant (richting Piazza del Popolo) lezen we ‘hunc locum ubi Augusti manes volitant … ornandum censuit anno MDCCCCXL’, of ‘deze plaats waar de schim van Augustus rondwaart is in 1940 opgericht op bevel van ….’.
De naam van Mussolini en de verwijzingen naar de Duce op de vierde regel werden na de oorlog volgens de (blijkbaar nog altijd geldende!) wetten van de in de oudheid gangbare ‘damnatio memoriae’ onder een laagje cement verborgen. Inmiddels heeft de tijd (of een gewillige hand) de letters weer opnieuw zichtbaar gemaakt.
Na het partijcongres in oktober 1922 besloten de fascisten de macht te grijpen onder leiding van de toen 39-jarige Mussolini. Met dezelfde woorden waarmee Julius Caesar destijds de Rubicon overstak (alea iacta est) begon op 22 oktober de mars op Rome. Koning Vittorio Emanuele III (die koning was van 1900 tot 1946) wilde bloedvergieten vermijden en ontbood de Duce in Rome. Mussolini arriveerde per trein in een geleende ochtendjas en met een zwart hemd. ‘Mijn verontschuldigingen voor mijn kledij, ik kom rechtstreeks van het slagveld‘, zei hij tegen de koning.
Vittorio Emanuele III, die gedurende zijn zeer lange heerschappij het koninkrijk Italië twee keer betrokken zag raken bij een wereldoorlog, bood Mussolini het premierschap aan en droeg ook de macht over. Op 28 oktober 1922 trokken de fascisten de stad binnen, de eerste dag van het eerste jaar van de ‘era fascista’ die twintig jaar zou duren.
De naam ‘fascisten’ werd afgeleid van ‘fasces’, een oud Romeins gezagssymbool van de hogere magistraten, in de vorm van een roedenbundel. Dit symbool tref je ook vandaag hier en daar nog aan op Piazza Augusto Imperatore, in de versie van Mussolini welteverstaan. Een fascis bestond uit een bundel berkenroeden samengebonden door roodlederen riemen, in het geval van een aangestelde dictator omsloten de berkenroeden een bijl. De fasces werden door de lictoren vóór de magistraten uitgedragen. Mussolini liet de roedenbundel opnemen in de Italiaanse vlag, ook in het staatszegel van de Verenigde Staten prijkt de fascis. Een consul had twaalf lictoren, Sulla had er als dictator zelfs 24.
Op Piazza Augusto Imperatore bevinden zich twee bekende restaurants. Op nr. 9 bevindt zich ‘Gusto’, met een pizzeria en een osteria, waar je ook kan brunchen. De naam verwijst uiteraard zowel naar smaak (il gusto) als naar Augustus. Er is ook een enoteca (wijnbar), een kaaswinkel en een boekenwinkel.
Het restaurant moest in maart de deuren sluiten na een controle van de diensten voor voedselveiligheid en hygiëne. De inspecteurs omschreven de keuken in hun verslag als “smerig en verwaarloosd” en “op sanitair vlak volledig onacceptabel”. De eigenaar moest meteen 3.000 euro boete betalen en kreeg bevel het restaurant te sluiten. De zaak is inmiddels opnieuw open maar draait merkbaar op een lager pitje. De affaire kreeg immers ruime aandacht in de media en in Rome is er keuze genoeg om lekker te smullen.
Op nr. 30 vinden we de legendarische ‘Alfredo imperatore della fettuccine”, in oudere reisgidsen lange tijd omschreven als de plek waar je de beste fettuccine (lintmacaroni) ter wereld kon eten. Het beroemde gerecht staat vandaag nog altijd op de kaart maar het is stevige kost.
In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw was het een geliefde zaak bij filmsterren en andere bekende personen. Ook vandaag komen er nog regelmatig bekende gasten over de vloer. Regisseur Woody Allen nam er vier jaar geleden een scène op voor zijn film To Rome with love’ met Penelope Cruz, Alec Baldwin, Ornella Muti en Roberto Benigni.
Omdat in Rome en elders gaandeweg steeds meer pastarestaurants zichzelf de naam ‘Alfredo’ gaven (en natuurlijk ook fettuccine serveerden!), wordt de originele zaak die Alfredo Di Lelio in 1908 begon tegenwoordig Il Vero Alfredo geheten. Na Alfredo I en II, heeft ondertussen Alfredo III de zaak in handen. De derde generatie blijft de eer van de familie hoog houden, maar pakt de zaken wel een stuk commerciëler aan. De naam wordt ondertussen als franchise-keurmerk aan andere restaurants wereldwijd verkocht. Dat is een aardige bron van inkomsten die mooi meegenomen is.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 21 september 2016. Bekijk het origineel.