We bevinden ons nog steeds in onze fraaie museumkerk van de voorbije dagen. De kapellen in de Santa Maria in Aracoeli in Rome die uitgeven op de linker- en rechterbeuk, zijn niet opgelijnd volgens de middenzuilen. Het is niet bij iedereen bekend, maar zoals in praktisch alle oude Romeinse kerken zijn ze nog steeds privaat eigendom en in het beste geval worden ze ook nog steeds door de eigenaars of hun afstammelingen onderhouden. Voor ons bezoek van vandaag beginnen we in de rechterzijbeuk, kijkend naar het hoogaltaar.
De fresco’s in de eerste kapel rechts, de Capella Bufalini, tonen in de prachtige heldere stijl van de renaissance het leven en de dood van San Bernardino di Siena (1380-1444). Niet meteen een prettig onderwerp, maar de schildering is zo fraai dat je er bijna vrolijk van wordt. San Bernardino was een beroemde prediker die tijdens zijn leven de Santa Maria in Aracoeli vaak heeft bezocht.
De fresco’s uit 1486 zijn het werk van Bernardino Betti of Bernardino di Betto di Baggio, beter bekend als Pinturicchio (1454-1513). Hij werd zo genoemd omdat hij klein van gestalte was: het schildertje dus. Hij schilderde hier dus ter ere van zijn eigen patroonheilige. De opdracht voor het kapelfresco werd hem bezorgd door de jurist Niccoló di Manno Bufalini.
Voor kunstliefhebbers is het interessant deze fresco’s bij gelegenheid eens te vergelijken met deze in de Santa Maria del Popolo (of hier) uit 1488-1490 en deze die werden uitgevoerd in 1490 door Filippino Lippi in de Santa Maria sopra Minerva.
Pinturicchio (ook weleens geschreven als Pintoricchio) was behalve klein ook behoorlijk doof en werd daarom ook vaak Il Sordicchio genoemd. Vermoedelijk was hij een leerling van Fiorenzo di Lorenzo. Zeker is dat hij omstreeks 1481 zijn stadsgenoot en andere leermeester Perugino hielp bij de decoratie van de Sixtijnse kapel. De gevolgen van deze samenwerking zijn ook hier in de Cappella Bufalini duidelijk terug te vinden in de zoeterige, elegante figuren.
Zijn gave voor vertellende taferelen spreekt overtuigend uit zijn fresco’s in de Sixtijnse Kapel, de Borgia-appartementen (1492-1495) in het Vaticaan en de charmante cyclus van taferelen uit het leven van Aenea Silvio Piccolomini (paus Pius II) in de Libreria Piccolomini in de kathedraal van Siena (1502-1505).
Zijn ingetogen kleurschakeringen verlevendigde hij graag met accenten in goud; de achtergronden worden vaak gevormd door vriendelijke en soms ook zeer stemmingsvolle landschappen. Pinturicchio, die een groot oeuvre naliet, behoorde tot de eerste schilders die in het ornament gebruik maakten van grotesken. Zijn kleuren bezitten een grote lichtintensiteit. Let in de kapel ook op de fraai uitgewerkte vloer en het plafond.
In Rome was Pinturicchio één van de meest gevraagde schilders, hij gebruikte een elegante, soms genreachtig vertellende, zoetige stijl met (soms iets te veel) aandacht voor het decoratieve effect. Sterke dramatische elementen moet men bij hem niet zoeken. Behalve in Perugia en Rome werkte Pinturicchio ook in Orvieto, Spoleto, Spello en vooral Siena waar hij zich in 1502 vestigde.
De fresco’s in de Cappella Bufalini schetsen ons, in een koel ochtendlicht, alleszins een sprankelend beeld van de leefwereld tijdens de renaissance. Het hoofdfresco achteraan toont de ‘Begrafenis van Bernardus’, het plein waar de heilige ligt opgebaard past met zijn alledaagse tafereeltjes in elke Italiaanse stad uit die tijd.
Verschillende burgers, monniken, priesters en leden van de familie Bufalini omringen de katafalk. De perspectivische opzet gaat duidelijk terug op ‘De overhandiging van de sleutel’, een werk dat Perugino schilderde op de rechterwand van de Sixtijnse kapel in het Vaticaan. Zijn stijl viel in de smaak bij zijn tijdgenoten en opdrachtgevers, waaronder de pausen Sixtus IV, Alexander VI en Pius III.
De schilder, architect en kunsthistoricus Giorgio Vasari (1511-1574) noemt hem daarentegen en nogal vreemd ‘een oppervlakkige decoratieve schilder’. Maar Pinturicchio schilderde in 1497 wel één van de eerste series fresco’s die historische gebeurtenissen weergeven in het Castello de Sant’Angelo. Zo getuigde hij van de belangrijkste politieke gebeurtenissen van zijn tijd. Zijn invloed op de (interpretatie van de) geschiedenis is niet te onderschatten.
Iets verder, tegen de scheiding tussen de tweede en de derde kapel, staat het gigantische beeld van paus Gregorius XIII (1572-1585), een typisch werk uit de contrareformatie uitgevoerd door Guglielmo della Porta (1516-1577) die geen familie was van Giacomo della Porta.
Dit is de paus die in 1582 de nieuwe tijdrekening invoerde (eigenlijk een correctie van de kalender die Julius Caesar in 45 v. Chr. had gelanceerd). Deze paus erkende tevens de orde der jezuïeten, stichtte het Collegio Romano in Rome en de naar hem genoemde universitei
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 26 april 2018. Bekijk het origineel.