De monumentale verbinding tussen het Forum Romanum en de Palatijnse heuvel, die vandaag wordt aangeduid als de Rampa Imperiale di Domiziano, is vanaf nu open voor het publiek. Een apart ticket is niet nodig, de vroegere ingang van het paleis van keizer Domitianus maakt gewoon deel uit van je bezoek aan het Forum. De enorme hal verschuilt zich achter de hoge muren die zich, komende van het Forum, tegen de helling van de Palatijn bevinden. Zowel de muren als de nu opengestelde hal hebben deel uitgemaakt van het paleis van Domitianus.
Het complex is gebouwd in de tweede helft van de eerste eeuw na Chr. In de oudheid zorgde deze grote doorgang ook al voor een vlotte verbinding tussen de keizerlijke paleizen op de Palatijn en het politieke en bestuurlijke stadshart op het Forum Romanum. De Rampa Imperiale kent sinds zijn herontdekking, nu al meer dan een eeuw geleden, een zeer lange geschiedenis van onderzoek, herstellingen, architecturale interventies en restauraties. Nu is het resultaat dus eindelijk te bezoeken. Deze openstelling alleen al, volstaat om nog eens het Forum Romanum te bezoeken. De komende maanden en jaren gaan op zowel de Palatijnse heuvel als het Forum Romanum nieuwe sites worden opengesteld.
Aan de opening van de Rampa Imperiale werd (in dezelfde ruimte) een tentoonstelling gekoppeld, waar een aantal van de belangrijkste artefacten worden getoond die tijdens de opgravingen in deze zone op het Forum werden ontdekt. Ook deze zijn nooit eerder aan het publiek getoond.
Over de Rampa Imperiale verscheen bij uitgeverij Electa tevens een boek waarin de geschiedenis van dit vrij onbekende gedeelte van het Forum wordt verteld. Het is een gespecialiseerde uitgave, wellicht enkel te genieten door de ware liefhebbers van het Forum Romanum.
De tentoonstelling gaat ook even in op de tijdens de opgravingen ontdekte restanten van de kerk Santa Maria Liberatrice die in 1902 werd afgebroken. Na het verlaten van de vroegere Santa Maria Antiqua op deze plaats, raakte die kerk vlug in verval en werd voor de Romeinen al gauw een ‘locus infernus’, een helse plaats.
Allerlei gruwelverhalen deden de ronde zodat men deze verlaten kerk ‘Santa Maria in Inferno’ begon te noemen. Tijdens de dertiende eeuw werd boven op de vervallen kerk de Santa Maria Liberatrice gebouwd, die zoals verteld in 1902 werd afgebroken, dit om de archeologen de kans te geven de oude Santa Maria Antiqua uit te graven.
De toegang tot het kerkgebouw, dat gedeeltelijk geïntegreerd is in de voormalige keizerlijke gebouwen, verliep langs het steil omhoog lopende pad, dat ook werd heraangelegd en dat je nu eveneens kan bewandelen. De hellingen werden wel wat minder steil gemaakt dan in de oudheid, toen je de klim moest maken in slechts vier etappes. Vandaag zijn er zeven. Op het einde van het pad tref je een nieuw en adembenemend uitzicht aan over het Forum Romanum zoals je dit waarschijnlijk nog nooit zag.
De brede, met gewelfde plafonds overdekte monumentale hal van de Rampa Imperiale spreekt uiteraard het meest tot de verbeelding. In de hal zelf zie je slechts de muurkernen. Tussen twee opgemetselde muren werd een laag mortel gestort, bestaande uit water, drie delen zand en één deel kalk, daarbij werd fijn gemalen tufsteen (tras) gevoegd waardoor een specie ontstond (terrazzo) die zowel onder water als in de lucht zeer hard werd.
Hierop werd een laag stenen gelegd waarmee de specie zich vermengde. Als alles verhard was werd de volgende laag op dezelfde wijze aangebracht. De gaten in de muren zien, zijn sporen van weggerotte dwarsbalken, waarop destijds steigerplanken rustten. Deze openingen verdwenen in de oudheid achter de fraaie bekleding met marmeren platen. Behalve marmer, werd ook gebruik gemaakt van baksteenafwerking.
Domitianus Titus Flavius (51-96) was keizer van Rome van 81 tot 96. Hij was de tweede zoon van Vespasianus en de broer van de kinderloze Titus en dus naaste familie van het duo dat verantwoordelijk is geweest voor de bouw en de afwerking van het Colosseum.
Domitianus toonde zich van meet af aan als een autocraat, met harde, wrede kanten. Hij wilde niet de eerste (princeps) te midden van de burgers zijn, maar een meester over onderdanen. Ook de Senaat wilde hij in zijn geheel tot werktuig van zijn absolute macht maken. Vandaar dat hij zich het ambt van censor permanent (als censor perpetuus) liet opdragen, waardoor de samenstelling van de Senaat uitsluitend van hem afhankelijk werd. Hij liet zich ook graag de verering als ‘dominus et deus’ (meester en god) welgevallen. Zijn gedachten gingen in de richting van geforceerde hervorming van het principaat tot een hellenistisch godkoningschap.
Van de Romeinse aristocratie bleven reacties, onder andere in de vorm van samenzwering en opstand, niet uit. De keizer werd hierdoor in hoge mate achterdochtig, zodat hij een ware terreur tegen de Romeinse aristocratie ontketende en talrijke processen wegens majesteitsschennis voerde. Ondanks alle persoonlijke paranoia toonde keizer Domitianus zich voor het Romeinse rijk als geheel echter een bekwaam en krachtig bestuurder, die de bestuurstradities van zijn vader en broer grotendeels voortzette. Misbruiken strafte hij met ijzeren hand, zodat er bv. van afpersingen onder zijn bewind nauwelijks sprake was.
Ook uit militair oogpunt verdient zijn bewind waardering. De met Decebalus, de vorst van de Daciërs, gesloten vrede was helemaal niet zo dwaas en vernederend als weleens wordt gezegd; de terugroeping van Agricola uit Britannia was niet misplaatst of onrechtvaardig, zoals de overlevering weleens wil doen geloven; Domitianus’ optreden tegen de Chatti in Germanië was een succes en de aanleg van de limes in Germanië betekende een aanzienlijke verbetering van de grensverdediging.
In 96 stierf hij met medeweten van zijn vrouw Domitia (de dochter van Corbulo) door een moordaanslag: zijn nagedachtenis werd door de Senaat vervloekt. Met Domitianus eindigde de Flavische dynastie.
Een bondige kennismaking met de Rampa Imperiale op het Forum Romanum zie je in dit filmpje.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 8 november 2015. Bekijk het origineel.