In Rome is zopas de tentoonstelling Roma Universalis. L’impero e la dinastia venuta dall’Africa geopend. Die is te bekijken in het Colosseum, op het Forum Romanum en op de Palatijn. Op de laatste twee sites worden voor de gelegenheid zeven nieuwe locaties geopend. In de kijker staan de Romeinse keizers van de zogenaamde Afrikaanse dynastie, die het Romeinse Rijk regeerden tussen het einde van de tweede eeuw en de eerste decennia van de derde eeuw. In de pakweg veertig jaar waarin de Severi aan de macht waren gebeurden in Rome buitengewone dingen. Je hoeft je niet te haasten om de tentoonstellingsroute af te leggen. Je kan ze nog bekijken en bezoeken tot 25 augustus 2019.
De Severische keizers leverden een fundamentele bijdrage aan de ontwikkeling van kunst en architectuur, niet alleen in Rome, maar in grote delen van het keizerrijk. Deze tentoonstelling wil een zo groot mogelijk publiek laten kennismaken met de laatste periode van het Rijk waarin Rome echt groots was en werd geregeerd door keizers van wie de sterke en blijvende nalatenschap vandaag nog altijd indrukwekkend is.
De tentoonstelling is opgebouwd als een reis in verschillende etappes tussen de monumenten die deze dynastie heeft gebouwd of hersteld in het centrale archeologische gebied van Rome, de zone van het Colosseum tot het Forum Romanum en de Palatijn. Ze toont de geschiedenis van de Severische dynastie en de typische kenmerken ervan. Dit wordt geplaatst in de economische en sociale context van die tijd, een periode die verregaand werd beïnvloed door de grote hervormingen die de Severi hebben doorgevoerd.
De expo brengt ook het verhaal van de intense relatie tussen de Severi en Rome als stad, met de befaamde marmeren stadskaart, de Forma Urbis, waarvan voor het eerst meer dan 10 procent wordt tentoongesteld. Deze kadastrale kaart van de stad Rome in 1:240 is nog steeds van groot belang voor de topografische studie van de hoofdstad.
Ze werd tussen 203 en 209 na Chr. geplaatst aan de Tempel van de Vrede (Templum Pacis, in de late oudheid ook Forum Pacis geheten), waar later de kerk Santi Cosma e Damiano zou komen. De tempel die afbrandde in 192 na Chr. werd herbouwd door Septimius Severus. Het originele pad naar de tempel is nu ook gerestaureerd en toegankelijk voor bezoekers.
Naast het Colosseum zijn heel wat plaatsen op het Forum Romanum en de Palatijn betrokken bij de tourroute. De tentoonstelling brengt het publiek in zeven zones die tot nog toe voor het publiek gesloten waren. Zo worden de ruînes van de zogenaamde Thermen van Heliogabalus (Elagabalus), een plek waarvan nog steeds niet helemaal duidelijk is of het wel degelijk om de badruimte van Elagabalus gaat), voor het eerst volledig opengesteld voor bezoekers, net als het Vicus ad Carinas-complex. De plekken waar de Severi thuis waren (Domus Augustana, Domus Severiana en de huidige Vigna Barberini) krijgen uiteraard ook speciale aandacht.
Het laatste deel van de tentoonstelling richt zich op de artistieke productie van die tijd. Zo wordt in de tempel van Romulus voor het eerst een uitzonderlijke beeldencyclus van portretten en marmeren bustes getoond, die pas in 2013-2014 werden ontdekt. Er is ook aandacht voor het pure ambachtelijke werk uit die tijd, gaande van fijn bewerkt glas tot Tunesisch keramiek en bestek dat vandaag bewaard wordt in het Metropolitan Museum of Art in New York. Drie grote artefacten die recent werden gevonden tijdens werken aan de metro in Napels, zijn voor deze tentoonstelling eveneens naar Rome gebracht.
Alleen al in het Colosseum worden in het kader van Roma Universalis een honderdtal artefacten getoond, afkomstig uit Italiaanse en buitenlandse musea. Hierbij worden ook multimediatechnieken ingezet. De bustes van de hele dynastie zijn uiteraard aanwezig. Verschillende kunstvoorwerpen die op de tentoonstellingsroute te zien zijn werden niet nog zo lang geleden ontdekt en zijn speciaal voor deze gelegenheid versneld gerestaureerd.
De tentoonstelling heeft het enorme potentieel om de link tussen het heden en het verleden te benadrukken, en presenteert een aantal onderwerpen die vandaag nog altijd relevant zijn. Zo zijn er de economische problemen waarmee de Severi werden geconfronteerd en de daaruit voortvloeiende hervormingen. Ook de oorlogen en de verdediging van de oostelijke grenzen en de conflicten die daaruit ontstonden beleven we vandaag opnieuw in Syrië.
Ook ongezien in die tijd: nooit eerder dan bij de Severi kregen vrouwen zoveel macht. Ook de culturele integratie en tolerantie inzake religie, waarbij liefst zeven religieuze overtuigingen werden vermengd, was uniek. Op dat moment kon men spreken van de ‘globalisering’ van het Romeinse Rijk.
De keizers van de Severische dynastie waren aan de macht van 193 tot 235.Het Severische Huis werd gesticht door keizer Septimius Severus (193-211). Men kan hem beschouwen als een voorloper van de soldatenkeizers. Op vrijwel alle gebieden hadden tijdens zijn regering ingrijpende verschuivingen plaats. De Senaat verloor zijn reële macht, de achterstelling van de provincies bij Italië verminderde sterk en het leger kreeg privileges ten koste van de burgers. Rome verfraaide hij met imposante bouwwerken, waaronder de triomfboog op het Forum Romanum die zijn naam draagt.
Na Septimius Severus volgden de keizers Caracalla (211-217), Macrinus (217-218, geen Severische dynastie), Elagabalus (218-222) en Severus Alexander (222-235). De Severische dynastie eindigt met de moord op Severus Alexander en zijn moeder Julia Mamaea in februari/maart 235.
Roma Universalis
L’impero e la dinastia venuta dall’Africa
Colosseum – Forum Romanum – Palatijn
Tot 25 augustus 2019
Gesloten van 25 december 2018 en 1 januari 2019
Tickets en praktische informatie
Bekijk hier een filmpje over de tentoonstelling
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 7 december 2018. Bekijk het origineel.