Door de ellendige virusperikelen zal het dit jaar uiteraard lang zo’n vaart niet lopen, maar in een recent verschenen rapport maakt de toeristische organisatie Ente Bilaterale Turismo del Lazio (EBTL) bekend dat Rome vorig jaar te maken kreeg met meer dan 13 miljoen zogenaamde ‘spookovernachtingen’.
De massale illegale verhuur concurreert niet alleen rechtstreeks met de hotelsector en de reguliere B&B’s, maar zorgt ook voor woningschaarste. Bovendien, we zijn nu eenmaal in Italië, heeft ook de maffia de lucratieve markt van kortstondige en illegale verhuur ontdekt. Waar geld te verdienen valt is die organisatie nooit ver weg.
Nu de hotelsector door de viruscrisis grotendeels knock-out geslagen is en alle moeite moet doen om te overleven, wil de sector tegen de tijd dat het toerisme weer herleeft, een einde maken aan de illegale praktijken.
Het Airbnb-systeem is gestart door mensen die in hun woning een paar extra kamers ter beschikking hadden die toch leeg stonden. Toeristen die men daar liet overnachten waren doorgaans goedkoper af en het verblijf was meestal ook nog gezelliger en persoonlijker. Ook de eigenaar was blij, want die kon zijn of haar inkomen op een eenvoudige manier wat aanvullen.
Oprichter Brian Chesky bedacht in 2008 samen met twee studiegenoten het concept om via een website kamers of woningen van particulieren te verhuren aan toeristen. Het idee bleek een voltreffer. In geen tijd groeide Airbnb uit tot het grootste online logeerverhuurplatform ter wereld.
Illegaal overnachten gebeurt door mensen die logeren in een appartement bij particulieren, al dan niet via Airbnb, maar die nergens officieel worden geregistreerd omdat de verhuurders nalaten die overnachtingen te melden aan de overheid. Die praktijken zijn al een hele tijd aan de gang, al zijn ze dit jaar vrijwel volledig stilvallen omwille van de viruscrisis.
Volgens de EBTL nam het aantal illegale overnachtingen vorig jaar dramatische vormen aan. De activiteiten in het zwarte circuit hebben de stad Rome de voorbije jaren immers al miljoenen euro’s aan ontweken toeristenbelasting en andere taksen gekost. Omdat bezoekers niet geregistreerd worden, komt bovendien ook de veiligheid in het gedrang.
Populaire toeristische steden zoals Rome, waar inwoners en ook steeds vaker professionele vastgoedbedrijven gretig kamers, studio’s en appartementen via Airbnb verhuren, proberen al jaren iets te doen tegen de overdadige kortstondige verhuur die de jongste jaren fors is gegroeid.
Gezien de actuele situatie zijn de hiernavolgende cijfers zonder meer hallucinant, maar ze illustreren nog maar eens hoeveel geld en omzet Rome momenteel misloopt door het stilvallen van de toeristische sector. Ook de foto’s die dit stukje illustreren komen vanzelfsprekend uit het pre-coronatijdperk. We hebben zelfs ons best gedaan om enkele foto’s te zoeken met buitengewoon veel toeristen erop. Het zijn beelden van situaties die we wellicht niet meer zo snel in werkelijkheid zullen zien.
Officieel telde Rome vorig jaar 43.550.941 overnachtingen. Dat zijn toeristen die zoals het hoort officieel werden geregistreerd in hotels en appartementen voor korte termijn-verhuur, zeg maar voor een week tot maximum drie maanden.
Volgens een gedetailleerde analyse van de EBTL, zou dat cijfer, met het aantal overnachtingen dat in het zwarte circuit plaatsvindt erbij, minstens 30 procent hoger liggen, waardoor het werkelijke aantal overnachtingen vorig jaar op minimum 57.116.412 komt. Daardoor ontstaan dus 13.565.471 spookovernachtingen die nooit in de officiële statistieken terecht kwamen.
Dat zorgt volgens de EBTL voor een enorme negatieve impact op vele aspecten van het stadsleven, zoals de organisatie van verkeer en transport, het openbaar vervoer, de afvalinzameling en de openbare veiligheid. Enkele duizenden toeristen extra vallen niet op in een stad zoals Rome, maar als het om miljoenen gaat, heeft dat wel degelijk gevolgen, klinkt het ook bij de autoriteiten.
Het rapport dat meer dan vijftig pagina’s telt, is de eerste studie die in Rome over het fenomeen werd gemaakt. Sinds de komst van platformen zoals Airbnb is de markt van korte termijn-verhuringen niet alleen explosief gegroeid, maar heeft die zich gedeeltelijk ook in de illegaliteit ontwikkeld. Verhuurders durven weleens vergeten om hun gasten te registreren.
Toeristen kijken vaak enkel naar de prijs en de locatie en liggen er niet wakker van of hun tijdelijke huisbaas hun verblijf officieel aangeeft bij de fiscus of het stadsbestuur. Het aantal verhuringen voor kortverblijvers is op de online boekingsplatformen in Rome de jongste drie jaar met 46 procent gestegen. Momenteel ligt dat circuit uiteraard vrijwel stil.
Het aanbod van de legale en minder legale huurappartementen concentreert zich voor meer dan de helft in het historische centrum. Toeristen huren doorgaans slechts voor een kort aantal nachten, gemiddeld zijn dat er drie. Er zijn wel controles, want de overheid volgt de betrokken websites ook. Verhuurders die een woning of appartement aanbieden op een verhuursite zoals Airbnb, riskeren vroeg of laat opgespoord te worden en een controlebezoek te krijgen van de politie of een stadsambtenaar.
Maar verhuurders zijn creatief en hebben vele andere kanalen om potentiële klanten aan te spreken. Sommigen hebben via mondelinge reclame een eigen circuit uitgebouwd, anderen proberen via platformen zoals Facebook, al dan niet onder een andere naam, klanten te ronselen.
De enorme groei van de illegale huurmarkt voor de korte termijn heeft ook gevolgen voor de Romeinen zelf. Heel wat gezinnen slagen er niet meer in om een fatsoenlijk appartement te huren aan een redelijke prijs. Door Airbnb ontstond een aanzienlijke verschuiving van lange- naar kortetermijnverhuur. Daardoor worden een heleboel woningen en appartementen uit de reguliere woningmarkt geduwd, waardoor woningschaarste ontstaat.
De praktijken jagen zo de prijzen voor inwoners de hoogte in, waardoor het voor de lokale bevolking steeds moeilijker wordt om een betaalbare woning of appartement te vinden. Met de illegale verhuur zijn maandelijks gemakkelijk winsten van 2.000 euro tot meer dan 6.000 euro per appartement of woning te boeken. Dat is een aardig zakcentje en bovendien geld waarvan de fiscus niets weet.
Anderhalve meter afstand houden? Toen nog niet nodig.
Eigenaars die in dit circuit zitten, stellen hun appartement ook niet meer ter beschikking voor de gewone huurmarkt, want de verhuur op korte termijn brengt veel meer op. Die woongelegenheden vallen dan buiten het bereik van het doorsnee Romeinse gezin. Heel wat mensen kunnen daarom, zeker in het stadscentrum, geen appartement meer huren aan een redelijke prijs.
Ter aanvulling van het rapport liet de EBTL net vóór het uitbreken van het coronavirus een uitgebreid onderzoek uitvoeren, waarbij duizend willekeurige bezoekers ondervraagd werden over de procedures en voorwaarden van hun verblijf in Rome.
Uit de rondvraag blijkt dat 11,8 procent van de ondervraagde bezoekers bij aankomst niet om een identiteitsdocument werd gevraagd en dat 65,1 procent geen enkel registratieformulier of contract invulde. Volgens de EBTL heeft dergelijke handelswijze zeer ernstige gevolgen voor de veiligheid.
Pre-corona: waar is de tijd?
Aan 14,1 procent van de ondervraagde bezoekers werd bovendien helemaal niet gevraagd om de in Rome verplichte toeristenbelasting te betalen. Als eigenaar ga je natuurlijk ook geen belasting betalen voor iemand die er officieel niet is geweest. Het verlies aan inkomsten als gevolg daarvan, raamt de EBTL op ongeveer 50 miljoen euro per jaar.
Het EBTL-rapport bevat ook een overzicht van initiatieven die andere wereldsteden reeds namen om de effecten van de explosieve groei van de korte termijnverhuur te beheersen en te regulariseren. Dat is een strijd waaruit de overheid voorlopig niet als winnaar tevoorschijn komt.
Het kritische punt wordt bereikt als de druk van het aantal bezoekers te hoog wordt en zowel het stadsbestuur als de inwoners worden geconfronteerd met zoveel toeristen dat de situatie stilaan onleefbaar wordt. Populaire citytripsteden zoals Venetië en Barcelona kregen daar het voorbije jaar al mee te maken. Natuurlijk heeft de virusuitbraak al die problemen nu tijdelijk opgeschort, maar daarmee zijn ze niet opgelost.
Zelfs in de pre-coronatijd was de drukte in Rome nog altijd beheersbaar omdat de stad naast kleine steegjes en charmante pleintjes, evenzeer beschikt over enorme open ruimtes en brede boulevards. Maar in de omgeving van populaire trekpleisters zoals het Pantheon, het Colosseum, de Trevifontein of de Spaanse Trappen kon het de voorbije jaren op bepaalde dagen in het topseizoen inderdaad bijzonder en soms zelfs onaangenaam druk zijn. Dat probleem is zeker de komende paar jaren van de baan, maar ooit vinden de toeristen weer massaal hun weg naar de stad.
Pre-corona: zonder mondmaskers.
Tommaso Tanzilli, de voorzitter van de EBTL, verklaart in het slotwoord van de studie dat het onmogelijk is om een metropool op een degelijke manier te beheren zonder het werkelijke aantal gebruikers van die stad te kennen. Openbare diensten zoals vuilnisophaling, transport en politie zijn niet berekend op de aanwezigheid van zoveel extra bezoekers waarvan de stadsdiensten zelfs niet weten dat ze er zijn. Elke stad heeft haar limieten.
Het fenomeen creëert bovendien nauwelijks extra jobs of investeringen omdat het grotendeels behoort tot de zwarte economie. De huurappartementen worden steeds vaker beheerd door schimmige vennootschappen met zeer weinig werknemers en waarbij de boekingen en afspraken grotendeels automatisch verlopen en sleutels worden overhandigd door stromannen.
Het grootste probleem is reeds aangehaald: gewone burgers kunnen nauwelijks nog een betaalbare woning in Rome vinden. We presenteren deze studie dan ook aan het stadsbestuur in de hoop dat ze een aanzet kan geven om tijdig oplossingen te vinden vooraleer de situatie echt onhoudbaar en onleefbaar wordt voor het toerisme, de economie en de inwoners, aldus Tanzilli.
Ondertussen is de toestand op de verhuurmarkt, alvast dit jaar, drastisch gewijzigd, al heeft dat alleen te maken met de actuele crisis. De illegale verhuurders zijn niet plots tot inkeer gekomen, als je dat soms zou denken.
Talrijke mensen die actief zijn in de legale toeristische verhuurmarkt raakten als gevolg van de viruscrisis ernstig in de problemen. De doffe ellende in de hotelsector en bij de B&B’s is inmiddels gekend, maar ook sommige vastgoedmakelaars in Rome delen in de klappen.
Chiara Ippolitti, een professionele makelaar uit Rome, gespecialiseerd in ‘short stay’-verhuur, is zo iemand. Zij stelt samen met talrijke andere zelfstandigen vast dat 2020 een verloren jaar is. In Rome is het toerisme helemaal gekelderd. Sinds begin dit jaar daalde het aantal verhuringen van appartementen voor kortverblijvers met 80 tot 95 procent. Tijdens de lockdown dit voorjaar werd er helemaal niets meer verhuurd.
Talrijke appartementen in Rome staan intussen al maanden leeg. De schaarse toeristen die toch naar Rome kwamen, bleven doorgaans maar erg kort. Het hele jaar door waren er voortdurend annulaties. Soms kwamen mensen gewoon niet opdagen.
Veel beterschap is momenteel niet merkbaar. Chiara stelt vast dat er voor de komende maanden nauwelijks reserveringen binnenkomen. Een jaar zonder noemenswaardig toerisme is niets minder dan een ramp in een land waar ongeveer 4,2 miljoen mensen voor hun inkomen direct afhankelijk zijn van die sector.
Hotels zitten natuurlijk met hetzelfde probleem, het aantal boekingen lag de voorbije maanden al bijzonder laag, vandaag zijn de reservaties opnieuw zo goed als stilgevallen. Talrijke hotels zijn ook gewoon gesloten, sommige al een hele tijd. Het is de vraag hoelang het zal duren vooraleer Italië opnieuw de gouden dagen beleeft zoals het land die de voorbije jaren gewoon was.
Onbezorgd in en uit het Pantheon.
De Airbnb-verhuurders zien nu uiteraard ook zwarte sneeuw. In Rome, en vermoedelijk ook in andere steden, is rond het hele Airbnb-gebeuren een heuse industrie ontstaan. Ondernemers, vastgoedbedrijfjes maar ook particulieren zijn (vooral) in de populaire wijken in het centrum van Rome zoals Monti of Trastevere, zelf appartementen en studio’s beginnen huren om die op hun beurt voor eigen rekening onder te verhuren aan toeristen, al dan niet Airbnb-klanten.
Dat blijkt in vele gevallen immers meer geld op te brengen dan de woningen aan te bieden op de gewone verhuurmarkt voor inwoners en expats. Maar nu de toeristen massaal wegblijven, krijgen ze al hun appartementen en studio’s echter niet meer verhuurd en blijven die gewoon leegstaan. Ze moeten natuurlijk zelf wel de huur voor die kamers betalen aan de werkelijke eigenaars. Dat lukt steeds minder goed nu alle inkomsten al maandenlang zijn weggevallen.
Heel wat van die aanbieders proberen nu terug te schakelen naar de reguliere verhuurmarkt en trachten hun leegstaande appartementen flexibel te verhuren. Maar in een land waar het toerisme al vele maanden nog net niet helemaal stilgevallen is, en vele gezinnen als gevolg van de crisis met financiële problemen (beginnen) kampen, lukt dat voorlopig niet meer.
Toen kwamen er nog veel muntjes terecht in de Trevifontein.
Haast onvermijdelijk komt dan ook de maffia om de hoek kijken, met als voornaamste spelers de Cosa Nostra uit Sicilië, de Camorra uit Napels en de ‘Ndragheta uit Calabrië. Volgens Francesco Lo Voi, de openbare aanklager van Palermo, weten maffiosi altijd zeer snel hoe ze kansen kunnen benutten om geld te verdienen.
De maffia heeft bovendien enorme hoeveelheden cash geld beschikbaar dat nu kan worden geïnvesteerd in overnames. De jongste tijd zou de maffia speciale aandacht hebben voor bedrijven in moeilijkheden, vooral transportbedrijven, maar ook hotels , winkels, restaurants en… appartementen.
Heel wat verhuurders in financiële moeilijkheden snakken naar leningen of overbruggingskredieten die banken ook niet meer kunnen of willen geven. Uit wanhoop zullen velen uiteindelijk aankloppen bij de maffiabazen of worden ze zelf proactief benaderd door de misdaadorganisaties.
Die zijn in ruil voor woekerrentes of, liever nog een (meerderheids)aandeel in het bedrijf, doorgaans graag bereid om cash geld te verstrekken. Op die manier maken ze twee keer winst. Ze krijgen op een goedkope manier alweer een firma of vastgoed in handen en er ontstaat een nieuwe mogelijkheid om in de toekomst geld wit te wassen.
Los van de maffiapraktijken, maakt de Italiaanse regering zich ook zorgen dat buitenlandse bedrijven en financiele groepen van de crisis in de toeristische sector gebruik zullen maken om hun Italiaanse concurrenten aan een gunstige prijs op te kopen of aandelen te verwerven in bepaalde ondernemingen.
Dat zou in de praktijk betekenen dat steeds minder inkomsten uit het toerisme in Italië blijven, maar afvloeien naar het buitenland, via de bedrijven van Duitse, Japanse, Arabische of Amerikaanse investeerders. Om slechts enkele nationaliteiten te vermelden. Confturismo heeft het over een economische invasie die nu al aan de gang is en die de Italiaanse economie op termijn nog meer dreigt te verzwakken .
Volgens gegevens van het Istituto Nazionale di Statistica (ISTAT) ontving Rome vorig jaar ongeveer 29 miljoen bezoekers. Zeventig procent daarvan kwamen uit het buitenland. Dit jaar heeft Rome sinds maart, behalve wat schaarse toeristen uit de Schengenlanden en zonder rekening te houden met de zakenreizigers, nauwelijks buitenlanders op bezoek gehad.
Meer dan duizend hotels zijn al maandenlang gesloten. Uitbaters willen voor een paar toevallige klanten hun hotel ook niet openen omdat ze dan ook een heleboel personeel moeten inzetten. De kosten zijn gewoon te hoog. De luxehotels proberen klanten en inwoners te lokken met hun zwembad of met gratis aperitiefmomenten. Volgens de hotelvereniging Federalberghi Roma is 40 procent van de hotels in Rome tegen volgend jaar gedoemd om te verdwijnen als de regering niet met extra maatregelen over de brug komt.
De omzet van Airbnb wereldwijd is van april tot juni gedaald tot 335 miljoen dollar. In het eerste kwartaal was dat nog 842 miljoen dollar en in het tweede kwartaal vorig jaar zelfs bijna 1 miljard. Door de instorting van het toerisme riskeert het bedrijf dit jaar honderden miljoenen euro’s verlies te maken. Duizenden medewerkers van Airbnb verloren reeds hun baan. Het Amerikaanse bedrijf trekt in principe dit jaar nog naar de beurs.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 4 december 2020. Bekijk het origineel.