De Romeinen maakten in de oudheid al veel eerder gebruik van loden pijpen in hun rioleringen dan tot nu toe werd aangenomen, zo blijkt uit recente grondboringen in Rome. Volgens de bevindingen legden de Romeinen vermoedelijk al omstreeks 200 v. Chr. een netwerk van loden pijpen aan om rioleringswater af te voeren. Tot nog toe namen wetenschappers aan dat het gebruik van lood in het Romeinse rijk pas 150 jaar later op grote schaal plaatsvond. De analyse en de bevindingen van de onderzoekers werden recent gepubliceerd in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences).
De Britse en Franse wetenschappers kwamen tot hun bevindingen door op 177 plaatsen in en rond Rome oude grondlagen te onderzoeken. Ze deden boringen in twee gebieden waar de resten van de oude Romeinse havens Ostia en Portus zijn gevonden en namen monsters van het sediment. Het was al langer geweten dat in deze gebieden rioleringen waren aangelegd om het vuile water af te voeren naar de zee. De meeste archeologische onderzoeken toonden tot nog toe aan dat de oude Romeinse rioleringsbuizen tot het jaar 50 v. Chr. werden vervaardigd uit hout of aardewerk.
Nu blijkt dat de Romeinen al zo’n 150 jaar eerder lood gebruikten voor dergelijke afvoerbuizen. Uit de koolstofdatering en de chemische analyse van de grondmonsters bleek dat bijzonder veel looddeeltjes aanwezig waren in grondlagen die aan de oppervlakte lagen tussen het jaar 200 v. Chr. en 250 na Chr. Dit wijst erop dat er in deze periode al een groot aantal loden rioleringspijpen in de grond moet hebben gezeten. Concreet betekent dit dat de Romeinen iets meer dan honderd jaar na de bouw van het eerste aquaduct in Rome lood begonnen te gebruiken voor hun rioleringsysteem.
De website Archeologie Online meldt nog een andere interessante vaststelling. Ten tijde van de burgeroorlogen van Sulla, Caesar en Augustus wordt een lichte daling in de hoeveelheid lood vastgesteld, om in de vroege keizertijd weer te stijgen. De concentratie lood in de grond bleef hoog tot omstreeks 250, toen het Romeinse rijk in een crisis verkeerde waar het nooit meer helemaal bovenop kwam. De aanvoer en het gebruik van een metaal zoals lood was dus duidelijk conjunctuurgebonden.
De hoeveelheid lood in de grond en het water is belangrijk voor het vaststellen van de groei van de stad Rome en de gezondheid van haar inwoners. Loodvergiftiging was namelijk een veelvoorkomend probleem in de oudheid (evenals in latere periodes). Chemicus Jerome Nriagu van de Universiteit van Michigan stelde ooit zelfs dat loodvergiftiging bijdroeg aan de val van het Romeinse Rijk. Deze theorie wordt ondertussen echter door vrijwel alle historici verworpen en wordt ook ontkracht door een soortgelijk onderzoek dat dezelfde Britse en Franse wetenschappers drie jaar geleden uitvoerden in Rome.
Wel is het zo dat drinkwater in het oude Rome via met lood beklede aquaducten en een uitgebreid loden buizenstelsel tot bij de stadsbewoners werd gevoerd. Daardoor moet het water naar schatting tot honderd keer meer lood hebben bevat dan het originele water uit de bron vele kilometers verderop. In hoeverre dit louter aan het lood in de aquaducten en waterleidingen toegeschreven moet worden is eveneens een onderwerp van debat. Maar al kregen de Romeinen dus tot honderd keer meer lood binnen, de concentratie in het Romeinse water was nog steeds onvoldoende om tot degeneratie van de Romeinen te leiden of om hun misdaadcijfers de hoogte in te jagen. Dat laatste is traditioneel een populaire theorie, gebaseerd op de vaststelling dat lood nadelig inwerkt op de menselijke hersenen.
Een baar lood zoals die in de oudheid werd verhandeld woog bij de Romeinen 33 kilogram. Dat was ongeveer het maximumgewicht dat een slaaf bij wet mocht torsen. Lood was bij de Romeinen een bijproduct van de zilverwinning, maar werd ook om zichzelf gewaardeerd. De Romeinen gebruikten het onder meer voor aquaducten, gewichten en munten. Op elke loden blok die werd verhandeld stond een stempel geponst van het bedrijf dat het metaal had omgesmolten tot de juiste vorm en gewicht.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 8 september 2017. Bekijk het origineel.