Gisteren werden in Rome de gerestaureerde ruïnes van twee schitterende Romeinse villa’s, waarin zich ook een gedeelte van een privaat thermen complex bevindt, opnieuw tijdelijk opengesteld voor het publiek. Een driedimensionale reconstructie, grafische effecten en filmpjes, gecoördineerd door Paco Lanciani en Piero Angela, laten de bezoekers in het ondergrondse complex ondermeer zien hoe Romeins metselwerk ontstond en toveren de verdwenen colonnades, badzalen, de woonkamers, het decor, de keukens en de meubels opnieuw tevoorschijn. Je maakt een virtuele reis doorheen de voormalige luxueuze Romeinse residenties in het hart van het centro storico. Bezoekers kunnen op glas wandelen bovenop de ruïnes van de vroegere villa’s, die in semi-duisternis gehuld blijven en waarvan sommige details door opvallende kleuren worden belicht. De villa’s bevinden zich onder het Palazzo Valentini, vandaag het administratieve hoofdkwartier van het provinciebestuur.
De site werd een paar jaar geleden ook al eens tijdelijk opengesteld voor het publiek (zie Nieuwsbrief van 5 januari 2007) maar ging vervolgens opnieuw dicht om de opgravingen voort te zetten. Ondertussen is de restauratie flink opgeschoten en is de site uitgebreid. Vanaf nu tot 6 januari 2010 kan je zelf zien hoever de restauratie- en opgravingswerkzaamheden gevorderd zijn. Dat is aanzienlijk, zo blijkt. Bij de laatste opgraving, in maart jl., ontdekten archeologen nog een grote paleiszaal, versierd met marmer en een kleurrijk mozaïek, dat bestaat uit minstens een half miljoen steentjes, afkomstig uit alle hoeken van het Romeinse Rijk. Ook werd een frigidarium aangetroffen, een koudwaterbad, dat wellicht een private aftakking of zelfs een onderdeel was van het thermencomplex van Trajanus. Andere onderdelen van een Romeins badhuis waren het caldarium (het warme bad) en het tepidarium (bad met lauw water). De recente ontdekkingen onder Palazzo Valentini geven onderzoekers nieuwe inzichten in hoe dergelijke baden functioneerden.
In de eerste eeuw liet keizer Nero zijn Domus Aurea gedeeltelijk op de Colle Oppio bouwen. Jaren later bouwde keizer Titus een openbaar thermencomplex op de restanten van het paleis, dat reeds eerder door een brand was verwoest. Deze brand vernielde de bovenste verdiepingen, alleen de gewelfde zalen op de begane grond bleven gespaard. Aan het begin van de tweede eeuw bouwde de beroemde architect Apollodorus van Damascus nog iets noordelijker de grote Thermen van Trajanus. De bouw begon in 104 en het complex werd op 22 juni 109 ingewijd. De restanten van de Domus Aurea werden gedeeltelijk gebruikt als fundering voor de thermen. Om een egaal bouwterrein te verkrijgen, werd dit deel van de heuvel op gelijke hoogte gebracht met de onderste verdiepingen van de Domus Aurea. Zo ontstond een groot kunstmatig platform van 330 bij 340 meter waarop de thermen gebouwd werden.
De Thermen van Trajanus werden van water voorzien door twee bronnen. De Aqua Traiana is door Trajanus in 109 gebouwd en bracht water van het Braccianomeer naar Rome. De tweede bron was het reservoir dat tegenwoordig bekend staat als de Sette Salle. Dit bouwwerk is bewaard gebleven en werd oorspronkelijk gevoed door een van de aquaducten die bij de Porta Maggiore de stad binnenkwamen. De Thermen van Trajanus zijn de oudste waarvan het grondplan nog bekend is. Het waren ook de eerste grote keizerlijke thermen en stonden model voor vier later gebouwde complexen: de Thermen van Caracalla (bijna aan het begin van de Via Appia), de Thermen van Decius (Aventijn), de Thermen van Diocletianus (Viminaal) en de Thermen van Constantijn (Quirinaal).
Maar nu terug naar de nieuw opengestelde site, die werd opgegraven onder het Palazzo Valentini, niet ver van Piazza Venezia. De Romeinse villa’s, verspreid over een oppervlakte van zowat 1.800 m2, dateren uit de tweede tot de vierde eeuw na Christus en je kan er ondermeer zeer goed bewaarde mozaïeken, marmeren vloeren, badkuipen en portico’s bewonderen. Archeologen vermoeden dat het complex toebehoorde aan een rijke en nobele Romeinse familie of een senator. De ondergrondse ruïnes werden per toeval ontdekt in 2004, tijdens de renovatie van Palazzo Valentini. In de Romeinse villa’s bevonden zich ook bibliotheken, inkomhallen, keukens en stallen. Er zijn tevens stukken basalt van een Romeinse weg te zien. Eén van de villa’s werd abrupt verlaten na een brand in de vijfde eeuw.
Het Palazzo Valentini biedt sinds 1870 onderdak aan de provinciale administratie van Rome. Het gebouw dateert uit de zestiende eeuw en werd opgericht in opdracht van kardinaal Borrelli. Na de dood van de kardinaal kwam het gebouw in handen van de familie Valentini, die het gebouw onder meer gebruikte om er een prestigieus prenten- en schilderijenkabinet in te richten. Het ondergrondse archeologische complex is tot 6 januari 2010 toegankelijk voor het publiek. Daarna gaat het opnieuw een tijd dicht om de opgravingen en het onderzoek voort te zetten. Op langere termijn is het de bedoeling om deze unieke site permanent open te stellen maar archeologen vermoeden dat deze plek nog lang niet alle geheimen heeft prijsgegeven.
Het Palazzo Valentini bevindt zich aan de Via IV Novembre 119/A.
Je kan deze archeologische site vanaf vandaag tot 6 januari 2010 vrij bezoeken maar om veiligheidsredenen is de toegang beperkt tot groepjes van max. 20 personen. Elke 15 minuten mag er een groepje vertrekken.
Wie echter zeker wil zijn van een toegangsticket maakt best vooraf een reservatie (kostprijs 1,50 euro): tel. 06 32 810 (reserveren kan elke werkdag van 9 tot 18 u., op zaterdag tot 13 u.).
De archeologische site is dagelijks toegankelijk van 10 tot 17 u.
Op 25 december en 1 januari zijn het palazzo en de site gesloten.
Toegang: 6,50 euro (volle prijs), jonger dan 6 jaar: gratis.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 4 december 2009. Bekijk het origineel.