San Giuliano dei Fiamminghi, de nationale kerk van Belgixeb in Rome, lanceerde zopas een gloednieuwe website. De meest opvallende vernieuwing is een multimedialuik dat in de toekomst nog zal aangroeien. Zo kan je niet alleen foto’s bekijken maar maakt de nieuwe site het ook mogelijk dat je videofilmpjes kan bekijken of geluidsopnamen van uitgebrachte muziekcd’s en radio-interviews kan beluisteren. Ruime aandacht gaat ook naar de concertagenda. De stichting Sint-Juliaan-der-Vlamingen organiseert reeds voor het 14de opeenvolgende jaar zeer druk bijgewoonde barokconcerten, dit elke tweede dinsdag van de maand, van oktober tot juni. Recent werd ook een groter orgel aangekocht bij de bekende Italiaanse orgelbouwer Angelo Carbonettixa0 uit Foligno.xa0 Het kleine positieforgel met drie registers dat de stichting tot nog toe gebruikte is uitstekend voor de begeleiding van de liturgie, maar beperkt in de uitvoering van belangrijkere orgelwerken.xa0 Daarom werd er gekozen voor een groter positieforgel met vijf registers en een pedaal. Angelo Carbonetti bood de stichting het orgel aan tegen uiterst voordelige voorwaarden.
Rector Hugo Vanermen van San Giuliano ging samen met Massimiliano Faraci, de artistiek directeur van de barokmuziekconcerten en tevens organist van de kerk, het orgel in Foligno bekijken en bespelen.xa0 Vanaf de eerste klanken waren beiden in de ban van dit instrument dat perfect geschikt zou zijn in Sint-Juliaan, zowel voor de liturgie als voor de concerten. Het orgel kost 25.000 euro. Voor dat bedrag werd ook een transpositie van het klavier gerealiseerd, de klankkast werd herschilderd om het geheel in de kleuren van de kerk tot zijn recht te laten komen en daarna moest het orgel na transport nog worden gemonteerd en gestemd. Voor de stichting is dit een belangrijk bedrag en omdat het orgel ten dienste staat van de bezoekers, zowel bedevaarders als toeristen pakt rector Vanermen uit met een origineel idee om het instrument gedeeltelijk te helpen financieren (zie onderaan deze bijdrage).
De koninklijke Belgische kerk Sint-Juliaan-der-Vlamingen vind je in het hart van het historische Rome, aan de Via del Sudario 40, tussen de imposante San Andrea della Valle-kerk en de Largo di Torre Argentina, achter de Corso Vittorio Emanuele II. Op deze plek bevond zich in de oudheid het Theater van Pompeius en het was hier dat op 15 maart 44 v. Chr. Julius Caesar werd vermoord. De vergadering van de senatoren werd in die periode immers gehouden in de curia van het theatergebouw omdat de Curia Julia op het Forum Romanum tijdelijk buiten gebruik was na een grote brand. De juiste locatie van het Theater van Pompeius is bekend omdat het afgebeeld staat op een fragment van de Forma Urbis Romae, de marmeren stadskaart van Rome uit het begin van de 3de eeuw.
Het Theater van Pompeius was het eerste permanente stenen theater in Rome en op dat moment ook het grootste. Het werd destijds beschouwd als een van de mooiste en belangrijkste monumenten van de stad. Het Theater van Pompeius stond model voor de latere Romeinse theaters die overal in het rijk werden gebouwd. Van het theater zijn bovengronds nog nauwelijks delen te zien. Een klein deel van de oostelijke porticus is opgegraven aan het Largo di Torre Argentina. In de kelders van enkele gebouwen aan de Via di Grottapinta zijn nog een aantal oorspronkelijke gewelven en muren te zien, er bevinden zich nog wel heel wat resten onder de grond en in kelders. Ondermeer in restaurant Da Pancrazio aan Piazza del Biscione 92 kan je op aanvraag afdalen in de keldergewelven en krijg je even een flashback naar de oudheid.
Na de val van het Romeinse Rijk begon ook het verval van het theatergebouw. Nochtans wordt het in de 9de eeuw in een Duitse beschrijving van de oude monumenten van Rome nog steeds als theater vermeld. Toen in de 11de eeuw de Romeinse bevolking weer begon te groeien, werden omstreeks 1100 de theaterruxefnes omgebouwd tot twee kerken en woonhuizen. De Santa Maria di Grottapinta werd in een ruimte onder de cavea, de halfronde tribune, gebouwd. Het grondplan van het oude theater bleef echter nog steeds herkenbaar.
Omstreeks 1150 kocht de machtige familie Orsini (zie onze Nieuwsbrief van 12 januari 2012) alle gebouwen in de omgeving van het vroegere theater op en bouwde deze om tot een groot fort van waaruit ze de weg naar Napels beheersten. Later in de middeleeuwen werd hier ook het plein Campo de’ Fiori gebouwd en verdwenen de resterende delen van het theater tot op straatniveau. De oorspronkelijke vorm van het Theater van Pompeius is tegenwoordig nog steeds te herkennen in het stratenplan van Rome. De binnenlijn van de cavea volgt de Via di Grotta Pinta en de ronde vorm van het Palazza Pio, de buitenlijn is nog te herkennen in de Via dei Giubbonari, de Via Della Biscione, en het Piazza Pollarola.
Maar nu terug naar onze Belgische kerk San Giuliano, die van oorsprong eigenlijk de kerk van het graafschap Vlaanderen is en waarvan de geschiedenis eveneens tot meer dan 1.000 jaar teruggaat. Traditioneel situeert men het begin van het hospitium van Sint-Juliaan te Rome in de 8ste eeuw, en in 1096 zou graaf Robrecht II van Vlaanderen op weg naar het Heilig Land de stichting reeds bezocht hebben. Blijkbaar trokken de Germaanse volkeren reeds onmiddellijk na hun bekering naar de cultusplaatsen van de heiligen Petrus en Paulus. Ter plaatse werden gasthuizen ingericht, die dienden voor de opvang van pelgrims van het eigen volk. Zo bevonden zich rond de Constantijnse basiliek van Sint-Pieter kleinere centra van de Saksen, de Longobarden, de Friezen en de Franken (het ook nog steeds bestaande Campo Santo dei Teutonici e Fiamminghi).
De eerste historische vermeldingen van een kapel van Sint-Juliaan dateren uit het begin van de 15de eeuw. In deze periode waren de pausen uiteindelijk naar Rome teruggekeerd, na de lange x93ballingschapx94 in Avignon en het daaropvolgende voor de kerk onzalige schisma. De terugkeer van het pauselijk hof naar Rome betekende voor de stad het begin van een nieuwe bloei. In het spoor van de Romeinse Curie stroomden opnieuw vele vreemdelingen toe, en al snel ontwikkelden zich de vreemde x93natiesx94, en werd Rome meer en meer de communis patria, het vaderland van allen. De Nederlanden bleven hierin zeker niet achter en crexeberden een eigen infrastructuur om de grote toeloop van mensen uit onze gewesten op te vangen. Uit deze periode stamt één van de oudste geschriften over Sint-Juliaan, dat – in kopie – bewaard blee: de statuten en reglementen van het gasthuis voor pelgrims van 1444.
Vanaf 1624 werd nauwkeurig een pelgrimsregister bijgehouden, dat een idee geeft van de belangrijke stroom Zuid-Nederlandse bedevaarders naar de eeuwige stad. Van 1624 tot 1790 werd aan 21.213 reizigers, voornamelijk uit Vlaanderen, maar ook uit Artesixeb, Namen, Henegouwen, Kamerijk en Doornik onderdak verleend. Uit de rekeningen van Sint-Juliaan valt af te lezen hoe de stichting tussenkwam voor overvallen edellieden, mensen die doodziek van de pauselijke galeien stapten, zeelieden die met hun hele familie in de handen van Noord-Afrikaanse piraten waren gevallen en soms tegen aanzienlijke sommen moesten worden vrijgekocht.
Begin 16de eeuw gaf de herontdekte cultuur van de klassieke oudheid aan Rome een bijkomende aantrekkingskracht. Onder invloed van de prachtlievende Renaissancepausen werd de stad een centrum van cultuur, een aantrekkingspool voor schilders, beeldhouwers, musici en geleerden. Verzekerd van de steun van stichtingen zoals San Giuliano, werd Rome vanaf de 15de tot de 17de eeuw een ware immigratieplaats voor Vlamingen. Schoenmakers, timmerlui, edelsmeden, glazeniers, kleermakers en soldaten vonden in Rome hun tweede vaderland. De rijke Vlamingen in Rome, de hoge geestelijken, kooplieden, succesrijke ambachtslieden en kunstenaars zetelden in de beheerraad van het hospitium en waren tevens lid van de hieraan verbonden broederschap van Sint-Juliaan. Deze broederschap had zowel een religieuze als een materixeble dimensie.
De leden stonden elkaar en hun behoeftige landgenoten bij in blijde en droevige gebeurtenissen. De broederschap had heel wat prestige verworven in 1536 door de inschrijving van de keizer uit Gent, Karel V. Hoewel de beheerraad statutair slechts uit Vlamingen uit het graafschap Vlaanderen mocht bestaan, namen geleidelijk ook mensen uit andere delen van de Zuidelijke Nederlanden (Antwerpen, Doornik, Binche…) aan de werking van Sint-Juliaan deel. Uit alle delen van de Nederlanden ontvingen de bestuurders van het hospitium, de provisoren, geldelijke steun. Maar San Giuliano was meer dan een centrum voor materixeble ondersteuning. De kleine kerk fungeerde ook als ontmoetingsplaats waar de Zuidnederlanders die in Rome woonden elkaar in vriendschap konden vinden.
De kerk van San Giuliano bevorderde dus de contacten tussen de in Rome levende Vlamingen. Kooplieden van Vlaamse afkomst bijvoorbeeld traden als beschermheer voor landgenoten op. Zo liet de bankier Pieter de Visscher uit Oudenaarde (in Italixeb al vlug Pietro Pescatore genoemd!), actief in het bestuur van Sint-Juliaan tussen 1618 en 1643, zijn buitengoed in Frascati door de Antwerpenaar Cornelis Schut met frescox92s versieren. Befaamde kunstenaars als Jan Miel uit Beveren, in de 17de eeuw één van de invoerders van de genretafereeltjes te Rome, of Louis Cousin, alias Luigi Primo il Gentile uit Brussel, maakten deel uit van de beheerraad van Sint-Juliaan.
De huidige zetel van de Stichting, Via del Sudario, werd in 1681-1682 grondig verbouwd en kreeg toen grotendeels zijn huidige aanblik. De kerk kreeg haar octogonale ovaalvorm in het begin van de 18de eeuw. De gelijkenis met bijvoorbeeld, Sant’Andrea al Quirinale, de kerk ontworpen door Bernini, kan niemand ontgaan. Voor het nieuwe grondplan en de uitvoering ervan, was Antonio Maria Borioni verantwoordelijk, hierin bijgestaan door zijn broer Asdrubale Borioni. Veruit de belangrijkste maecenas van de stichting was een apotheker uit Ieper, Nicolaas van Haringhen, die eind 17de eeuw te Rome werkzaam was en San Giuliano tot zijn universele erfgenaam maakte. In 1695 gaf hij opdracht aan zijn vriend Theodoor Helmbreker uit Haarlem het huidige hoofdaltaarstuk te schilderen, en met de gelden van zijn nalatenschap werd ook in de 18e eeuw de kerk nog verder gedecoreerd.
San Giuliano dei Fiamminghi is vandaag de titelkerk van kardinaal Walter Brandmxfcller. Eerder al was de in 2005 overleden kardinaal Jan Pieter Schotte titularis van de kerk. Hij ligt er ook begraven. Tot de Provisorenraad (Beheerraad) van de Koninklijke Belgische Kerk en Stichting Sint-Juliaan-der-Vlamingen behoren momenteel pater Danixebl Corijn, Mgr. Jan Dumon, pater Georges Ruyssen en Hugo Vanermen, die als rector tevens afgevaardigd-beheerder, archivaris en secretaris is. De ambassadeur van Belgixeb bij de Heilige Stoel – momenteel is dat Charles Ghislain – wordt volgens de statuten ambsthalve toegevoegd als voorzitter.
De Koninklijke Belgische Kerk Sint-Juliaan-der-Vlamingen vind je aan de Via del Sudario 41-42 in Rome en kan worden bezocht mits voorafgaande afspraak op het secretariaat dat open is op dinsdag, woensdag en donderdag van 9 tot 12 u. en bereikbaar per telefoon op het nummer +39 06 687 25 50 of via e-mail: hugo.vanermen@mclink.it. Iedere zondag om 10.30 u. is er een eucharistieviering (niet tijdens de zomermaanden). Het eerstvolgende concert heeft plaats op dinsdag 14 februari. De toegang is gratis. De volledige concertagenda van dit seizoen ontdek je na een klik op deze link.
Dankconcert en archiefdocument voor sponsors nieuw orgel San Giuliano
Rector Hugo Vanermen van de Stichting Sint-Juliaan-der-Vlamingen doet een oproep om een aantal orgelpijpen te sponsoren. Per pijp wordt een bedrag voorgesteld van 50 euro. In de 15de concertcyclus (2012-2013) van de Barokmuziekconcerten in Sint-Juliaan-der-Vlamingen zal één van de concerten volledig worden geprogrammeerd worden met orgelmuziek en op het nieuwe orgel worden uitgevoerd.
Het zal een dankconcert worden voor alle milde gevers, waarbij in het orgel tevens een document zal worden aangebracht met de namen van alle sponsors. Dit ter eeuwige gedachtenis…! Een kopie van dit document zal bovendien in het historisch archief van de Stichting worden gedeponeerd. De sponsoringbedragen kunnen worden gestort op volgende rekeningen:
* In Belgixeb: Hugo Vanermen, rekeningnummer 230-0019671-97, 3001 Heverlee, IBAN: BE54 2300 0196 7197, BIC: GEBABEBB.
* In Italixeb: Chiesa e Fondazione Reale Belga di San Giuliano dei Fiamminghi, rekeningnummer 0184 65710122, Intesa San Paolo S.p.A., Corso Vittorio Emanuele 152/154, 00186 Roma, Filiale nxb0 6792 Roma, IBAN: IT54 H030 6905 0570 1846 5710 122, BIC: BCITITMM709 met de vermelding : ‘Sponsoring positieforgel Sint-Juliaan (aantal orgelpijpen)’.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 30 januari 2012. Bekijk het origineel.