We maakten je gisteren attent op een nieuwe historische film over kunstschilder Caravaggio die vanaf 3 november in de Italiaanse bioscopen zal te zien zijn.
De meesterlijke schilderijen van Michelangelo Merisi (1571-1610), beter bekend als Caravaggio, blijven meer dan 400 jaar na zijn dood miljoenen mensen fascineren.
De doeken combineren een ruwe, realistische observatie van de menselijke staat, zowel fysiek als emotioneel en maken dramatisch gebruik van clair-obscur.
Niet iedereen weet dat in Rome talrijke schitterende Caravaggio’s te bekijken zijn. Heel wat schilderijen hangen in kerken en zijn dus zelfs gratis te bewonderen.
Dat is uniek, want in buitenlandse musea zoals in Madrid, New York, Londen, Berlijn of Wenen, betaal je een duur toegangsticket om vervolgens doorheen veiligheidsglas een glimp van een Caravaggio te mogen zien.
Op Romewandelingen.be vind je een themawandeling Caravaggio zodat je de meesterwerken van de beroemde schilder in Rome tijdens een individuele wandeltocht en in je eigen tempo kan ontdekken.
Caravaggio wordt herinnerd als een rebels en behoorlijk gewelddadig personage dat Rome ontvluchtte nadat hij een doodvonnis had gekregen voor het doden van een man.
De kunstenaar stierf in 1610 in Porte Ercole, in niet geheel duidelijke omstandigheden, op 38-jarige leeftijd. We geven hierna een bondig overzicht van zijn werken die vandaag nog in Rome te zien zijn.
Wil je deze indrukwekkende en iconische schilderen in het echt bewonderen, kan je dus best gebruikmaken van de voormelde themawandeling.
Wil je ze allemaal bekijken, ben je wel een tijdje bezig. Het zijn in ieder geval topstukken die je minstens één keer in je leven moet hebben gezien.
Een opmerkelijk schilderij van Caravaggio bevindt zich in de Sant’Agostino, gelegen aan Piazza di Sant’Agostino 80, in de wijk Campo Marzio, niet ver van Piazza Navona. Hier kan je kennismaken met De Madonna di Loreto (1604-1606), ook wel bekend als de Madonna van de Pelgrims (foto boven).
Volgens de overlevering zou Caravaggio het doek in de kerk zelf hebben geschilderd toen hij er tijdelijk moest verblijven. De schilder zou na een vechtpartij, die uitdraaide op doodslag, immers kerkelijk asiel hebben gevraagd in de Sant’Agostino.
Het was een pauselijk decreet dat een dergelijk kerkasiel door het gerecht moest gerespecteerd worden. Zolang de voortvluchtige in de kerk verbleef, konden de gerechtsdienaars hem niets maken.
Het verhaal zou kunnen kloppen, want vlakbij ligt de Via della Scrofa, waar Caravaggio het aan de stok kreeg met een man die hem nog geld schuldig was. De vechtpartij eindige ermee dat Caravaggio de man – al dan niet per ongeluk – doodde.
Een ander verhaal dat werd overgeleverd, vertelt echter dat Caravaggio ruzie kreeg met een man wiens jonge dochter hij had verleid. In sommige verhalen is ook sprake van een duel. In nog een andere versie wordt verteld dat hij werd overvallen door enkele rovers, waarvan hij er eentje zodanig toetakelde dat hij overleed.
In ieder geval leidde de doodslag (of moord) er toe dat Caravaggio uiteindelijk noodgedwongen Rome moest ontvluchten. Toen hem, na heel wat omzwervingen die hem onder meer naar Napels, Malta en Sicilië zouden brengen, genade werd verleend, keerde hij terug richting Rome. De schilder stierf echter aan een koortsige, op malaria lijkende ziekte vooraleer bij de stad terug bereikte.
Het schilderij in de Sant’Agostino lokte destijds heftige reacties uit omdat de voeten van één van de twee pelgrims die Maria ontvangt, erg vuil werden geschilderd (foto boven).
Caravaggio, bekend om zijn realistische stijl, heeft de pelgrim waarschijnlijk afgebeeld zoals de meesten van hen in die tijd in Rome kwamen aangestrompeld: uitgehongerd, vermagerd, afgeleefd en met de voeten vol vuil en blaren.
Het feit dat hij dat ook zo schilderde, werd hem door de Kerk niet in dank afgenomen. Men beschouwde het als een gebrek van respect voor de gelovigen.
Voor de Augustijner-orde, die het doek had besteld, was dat echter geen bezwaar en het doek bleef dan ook in de kerk. Het is het laatste werk dat Caravaggio in Rome schilderde. Hij zou de stad nooit meer terugzien.
In de Cerasi-kapel, links van het hoofdaltaar in de basiliek van Santa Maria del Popolo, aan Piazza del Popolo, vinden we twee meesterwerken van Caravaggio. Het gaat om De Bekering van Sint-Paulus (1600-1601) en De Kruisiging van Petrus (1600-1601) – (foto boven).
De Capitolijnse Musea (Piazza del Campidoglio 1) bevatten twee Caravaggio-schilderijen. Het zijn Johannes de Doper – Jeugd met Ram (1602) en De waarzegger (1593-1595). Om deze doeken te zien heb je uiteraard een toegangsticket nodig.
Het Casino dell’Aurora, ook wel het Casino Boncompagni Ludovisi of de Villa Ludovisi geheten, bevat de enige plafondschildering die bekend is van Caravaggio (foto onder).
De villa kwam eerder dit jaar uitgebreid in de belangstelling wegens een geplande verkoop. Het gebouw met de Caravaggio-schildering en andere kunstwerken, is na afspraak en mits betaling te bezoeken.
In de San Luigi de’ Francesi, de nationale kerk van de Fransen, aan Piazza San Luigi de’ Francesi, eveneens vlakbij Piazza Navona, bevinden zich niet minder dan drie topstukken van Caravaggio. Ze zijn gratis te zien in de Contarellikapel, vooraan links van het hoofdaltaar.
Je moet een muntje in een apparaat gooien om de verlichting te doen werken. Aarzel niet om een geldstuk te spenderen, want alle drie de schilderijen vormen absolute hoogtepunten in het werk van Caravaggio.
Als decoratie voor de kapel werd gekozen voor scènes uit het leven van de Heilige Mattheus. Dat gebeurde in opdracht van kardinaal Francesco Maria Del Monte, de beschermheer van Caravaggio.
Del Monte was een grote kunstliefhebber en nam Caravaggio bij zich in huis, in het vlakbij gelegen Palazzo Madama, het gebouw waar vandaag de Senaat is gevestigd.
De basis voor de opdracht werd gevormd door de nalatenschap van de Franse kardinaal Mathieu Cointrel (in het Italiaans Matteo Contarelli), vandaar de thematiek van de schilderijen: scènes uit het leven van Sint-Matteüs.
Het altaarstuk wordt gevormd door Matteüs en de engel (foto boven), links daarvan bevindt zich het schilderij De roeping van Matteüs (foto hieronder) en rechts van het altaar Het martelaarschap van Matteüs (tweede foto hieronder).
Op dit laatste schilderij is Caravaggio zelf ook te zien. De schilder maakte als knipoog een zelfportretje. Het is de figuur die omkijkt, links van de naakte schouder van de staande man.
In het museum van de kerk Santa Maria Conzezione dei Cappuccini aan de Via Veneto 27 (de kerk van de Kapucijnen met de beruchte crypte) bevindt zich De meditatie van Sint Franciscus (1605), een schilderij dat nog niet zo heel lang geleden aan Caravaggio is toegewezen.
Het doek werd ooit gestolen en is sindsdien beter beveiligd. Als het te druk is, blijft het werk achter gesloten deuren. Een beetje aandringen kan dan geen kwaad en zeker een kleine gift voor de broederschap doet in dat geval wonderen.
De grootste collectie Caravaggio’s, liefst zeven stuks, vind je in de Galleria Borghese aan de Piazzale Scipione Borghese 5. Een bezoek moet vooraf worden gereserveerd via een tijdslot en is uiteraard betalend.
We zien hier de volgende doeken: Zelfportret als Bacchus – Jonge zieke Bacchus (1593-1594), Jongen met fruitmand (1593-1594), de schrijvende Heilige Hiëronymus (ca. 1605) – foto boven, Madonna met kind met de heilige Anna (1605), Portret van paus Paulus V (1605-1606), David met het hoofd van Goliath (1609-1610) en Johannes de Doper (ca. 1610).
Galleria Corsini (Galleria Nazionale d’Arte Antica), gelegen aan de Via della Lungara 10 in de wijk Trastevere, heeft eveneens een Johannes de Doper (ca. 1604) van Caravaggio in de collectie.
De prachtige collectie van Palazzo Barberini (dat net alles de Galleria Corsini deel uitmaakt van de Galleria Nazionale d’Arte Antica – beide musea zijn betalend) aan de Via delle Quattro Fontane 13 bevat drie werken van Caravaggio.
Het zijn de schilderijen Franciscus in meditatie (1606-1607), Narcissus (1597-1599) – foto boven, en Judith onthoofdt Holofernes (1598-1599) – foto hieronder.
Het indrukwekkende Palazzo Doria Pamphilj aan de Via del Corso 305 is een privémuseum en beschikt over drie doeken van Caravaggio. Het zijn Rust op de vlucht naar Egypte (1595-1596), de Boetvaardige Maria Magdalena (1594-1595) en Johannes de Doper (1602).
Hier zijn nog een paar andere doeken te zien die misschien ook door Caravaggio werden gemaakt, maar daarover bestaat geen wetenschappelijke zekerheid.
De Pinacoteca van de Vaticaanse Musea bevat eveneens een beroemd schilderij van Caravaggio. Het gaat om De graflegging van Christus (1603-1604) – foto hieronder. Ook in de twee voorgaande musea heb je vanzelfsprekend een toegangsticket nodig.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 4 oktober 2022. Bekijk het origineel.