Na vele jaren zal de Templum Veneris et Romae, die de volledige ruimte inneemt tussen het Colosseum en de Basilica van Maxentius, opnieuw toegankelijk worden voor het publiek. De opening gebeurt in twee fasen: het eerste deel wordt opengesteld in mei, het gedeelte dat uitgeeft op het Forum Romanum gaat open in november.
Sinds kort kunnen bezoekers van de Palatijnse heuvel voor het eerst in meer dan vijftig jaar ook opnieuw genieten van een indrukwekkende archeologische wandeling boven de bogen van de Domus Severiana. En eveneens recent werd de nieuwe archeologische site Vigna Barberini ingehuldigd, het gebied ten noordoosten van de Palatijn, dat in de 17de eeuw eigendom was van de adellijke familie Barberini en waar vorige zomer de roterende eetkamer van keizer Nero werd ontdekt. Deze laatste is voorlopig nog niet toegankelijk omdat archeologen er nog steeds aan het werk zijn. Het gebied van de Vigna Barberini bestaat uit een groot kunstmatig terras (ongeveer 110 x 150 meter) dat een prachtig uitzicht op het Colosseum biedt. De voorbije jaren gebeurden hier intensieve opgravingen.
De Tempel van Venus en Roma werd ontworpen door keizer Hadrianus. Het gebouw werd door dezelfde keizer in 135 ingehuldigd maar was toen nog steeds niet volledig afgewerkt. Dat gebeurde pas in 140 door Antoninus Pius. De tempel werd gebouwd op een kunstmatig terras op de plaats waar zich vroeger het atrium van het Domus Aurea van keizer Nero bevond. In de fundamenten van de tempel zijn overigens nog kamers ontdekt die deel uitmaakten van het Domus Aurea.
Op dezelfde plek bevond zich oorspronkelijk ook het reusachtige standbeeld van Nero, dat omwille van de bouw van de tempel moest verhuizen en met behulp van 24 olifanten werd verplaatst naar een lager gelegen gebied, vlakbij de ingang van het Colosseum. Het amfitheater heeft aan dit kolossale beeld zijn naam te danken. De Tempel van Venus en Roma was de grootste tempel van de stad en was gewijd aan de godinnen Venus Felix (de gelukkige Venus) en Roma Aeterna (het eeuwige Rome).
De tempel bestaat uit twee symmetrische cellae (tempelkamers) die ruggelings tegen elkaar aan staan. Beide korte zijden van de tempel zijn dus de voorkant van een cella. De cella van Roma stond naar het westen gericht, met zicht op het Forum. Die van Venus stond naar het oosten en keek uit op het Flavische amfitheater. De tempel had een oppervlakte van ongeveer 110 x 53 m en stond op een podium van 100 x 145 m. Aan beide voorzijden bevonden zich tien witte marmeren zuilen van ongeveer 1,8 m dikte.
De cellae bevonden zich binnen de zuilen en hadden ieder aan de voorkant weer vier zuilen. Binnen elke cella stond tegen de gemeenschappelijke achterwand een enorm beeld, één van Roma, gezeten op een troon en één van Venus, eveneens gezeten. Het gebouw was opgetrokken uit baksteen en volledig bedekt met wit marmer. Binnen de tempel bij de cella van Venus bevond zich nog een altaar waar pas getrouwde koppeltjes offers konden brengen. Dit altaar werd geflankeerd door grote zilveren beelden. De beide voorzijden waren prachtig bewerkt en de tempel was zoals gezegd de grootste en wellicht ook de meest schitterende tempel van Rome.
De briljante architect, stedenbouwkundige en bruggenbouwer Apollodorus van Damascus, heeft aan de Tempel van Venus en Roma indirect zijn dood te danken. Appolodorus was reeds in 97 door keizer Trajanus aangesteld als officiële architect en vanaf dat jaar verantwoordelijk voor vrijwel alle belangrijke monumenten en gebouwen uit die tijd, waaronder een stenen brug over de Donau, het Forum van Trajanus met de beroemde zuil van Trajanus, en de Markten van Trajanus in 110. Hij maakte gebruik van de mogelijkheden van gegoten beton in plaats van de traditionele Romeinse bouwmethodes.
Na de dood van Trajanus in 117 zette hij zijn werk voort onder Hadrianus. Hij schreef een verhandeling over oorlogsmachines die hij opdroeg aan de keizer. Hij beging echter een fatale fout door kritiek te uiten op Hadrianus’ eigen ontwerp voor de Tempel van Venus en Roma, een bouwproject waarvan hij alles behalve onder de indruk was. Appolodorus had commentaar op de grootte van de beelden die volgens hem alle proporties misten en die zeker hun hoofd zouden stoten aan het plafond indien ze zouden proberen op te staan. Die kritiek werd niet gesmaakt en Appolodorus werd in 130 verbannen en niet lang daarna op valse beschuldigingen ter dood veroordeeld en terechtgesteld.
Na een ernstige brand in 283 werd de tempel in 307 door keizer Maxentius gerestaureerd. Een zware aardbeving aan het begin van de negende eeuw verwoestte de tempel opnieuw en omstreeks 850 liet Paus Leo IV een kerk voor de heilige Petrus en Paulus op de ruïnes van de tempel bouwen. Later werd dit de Santa Maria Nova en na nogmaals een grondige verbouwing in 1612 kreeg de kerk haar huidige naam: Santa Francesca Romana.
Oorspronkelijk gepubliceerd door de stichter van S.P.Q.R. op romenieuws.wordpress.com, op 7 april 2010. Bekijk het origineel.