In het Palazzo Apostolico del Laterano in Rome kan je nog tot 9 april de schitterende tentoonstelling ‘Habemus Papam’ bezoeken. De expo biedt een uniek overzicht van de geschiedenis van de pausverkiezingen, het leven en dood van de pausen, sinds de Renaissance tot vandaag. Je krijgt er unieke dingen te zien. Van de authentieke draagstoelen waarmee diverse pausen zich – lang vóór de komst van de gemotoriseerde pausmobiel – verplaatsten, tot het zilveren hamertje waarmee de camerlengo drie keer ritueel op de schedel van de overleden paus tikt om officieel na te gaan of hij wel echt dood is.
Habemus papam. Le elezioni pontificie da S. Pietro a Benedetto XVI zoals de expo volledig wordt aangeduid, is geen gewone tentoonstelling. Niet alleen krijg je de kans om een kijkje te nemen in (een stukje van) het Lateraanse Apostolische paleis, je krijgt vooral een overzicht van een uniek stuk Romeinse geschiedenis. Met ongeveer 140 kunstwerken, portretten, documenten, boeken, foto’s, tekeningen en andere voorwerpen krijgt de bezoeker een indringende kijk bij wat er zoal komt kijken bij een pausverkiezing en wat er zoal allemaal gebeurt als een paus sterft.
De tentoongestelde stukken zijn ontleend aan diverse Italiaanse musea en natuurlijk ook uit de Vaticaanse collecties. Sommige voorwerpen zien na eeuwenlange bewaring in de Vaticaanse archieven voor het eerst opnieuw het daglicht. De tentoonstelling is opgesplitst in vier grote onderdelen: dood en begrafenis van een paus, het conclaaf en de verkiezing, de bekendmaking van een nieuwe paus en de ceremonie rond het eigenlijke “in bezit nemen” van de kerk door de paus.
Op het Derde Lateraans Concilie (in 1179) kregen alle kardinalen voor het eerst het uitsluitend keuzerecht. Pius X (paus van 1903 tot 1914), regelde de pauskeuze geheel opnieuw; deze regeling werd aangevuld met bepalingen van Pius XII (1945) en Johannes XXIII (1962). Paulus VI gaf in 1975 een nieuwe samenvatting in de apostolische constitutie Romano pontifici eligendo. De meest recente wijzigingen komen van paus Johannes Paulus II die in zijn constitutie Universi Dominici Gregis (februari 1996) o.m. bepaalde dat de keuze geschiedt bij geheime schriftelijke stemming, dat de geheimhoudingsregels aangescherpt worden en dat de kardinalen binnen het Vaticaan modernere overnachtingsaccommodaties moesten krijgen ter vervanging van de krappe, geïmproviseerde behuizing in het Pauselijk Paleis.
De pauskeuze gebeurt in een zogenaamd conclaaf en begint de 15de, uiterlijk de 20ste dag na het vacant worden van de pauszetel. De eigenlijke keuze vindt plaats in de beroemde Sixtijnse kapel. Alleen de in Rome aanwezige kardinalen zijn stemgerechtigd. Sinds 1971 zijn bovendien kardinalen van tachtig jaar en ouder van deelneming aan de pauskeuze en het conclaaf uitgesloten. Bij het ritueel hoort van oudsher dat na iedere stemmingsronde rook verschijnt (zwart: nog geen paus; wit: habemus papam, we hebben een paus) uit een Vaticaanse schoorsteen.
Appartamento Pontificio di Rappresentanza,
Palazzo Apostolico del Laterano
Piazza San Giovanni in Laterano
Info: tel. 06 0606
Dit artikel verscheen oorspronkelijk op 3 februari 2007 op het Romenieuws-archief.